II SA/Po 711/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Wojewody z dnia 4 sierpnia 2022 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę. Wojewoda (dalej: "Wojewoda") decyzją z 4 sierpnia 2022 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania K. M. (dalej: "strona") od decyzji Prezydenta Miasta [...] (dalej: "Prezydent") z 20 czerwca 2022 r., nr [...], o wymeldowaniu z pobytu stałego utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w następującym stanie faktycznym. Zawiadomieniem z 22 kwietnia 2022 r. poinformowano stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie o wymeldowanie z pobytu stałego w lokalu nr [...] na os. [...] [...] w P.. Prezydent decyzją z 20 czerwca 2022 r., nr [...], działając na podstawie art. 35 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 1191, dalej: "u.e.l."), orzekł o wymeldowaniu strony z pobytu stałego w powyższym lokalu. Wojewoda utrzymując w mocy decyzję organu I instancji stwierdził, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż strona, jak sama zeznała, w 2006 roku wyjechała wraz z dziećmi za granicę w związku z podjęciem pracy w N. . Pracę na terenie N. świadczy w ramach umowy o pracę, rozliczając za granicą podatki. Do maja 2021 r. do miejsca stałego pobytu przyjeżdżała parę razy w roku, przebywając tam od jednego do dwóch tygodni. Częstotliwość przyjazdów nie była co roku ta sama, lecz zbliżona. Jak oświadczyła odwołująca: "celem odwiedzin był powrót do domu i spędzenie czasu z ojcem oraz podtrzymywanie lokalnych kontaktów towarzyskich". Przez osoby mieszkające w najbliższym sąsiedztwie lokalu nr [...] na os. [...] [...] w P. widywana była przeważnie w okresie wakacyjnym, kilka dni w tygodniu, jak przyjeżdżała w odwiedziny do rodziców. Korespondencja organu I instancji kierowana do odwołującej na adres stałego pobytu nie była przez nią odbierana, natomiast została odebrana korespondencja kierowana na adres w B. . W [...] Spółdzielni Mieszkaniowej strona jako adres zamieszkania podała [...], [...] B. , N. . Od 1 czerwca 2021 r. do zamieszkania w lokalu nr [...] na os. S. B. [...] w P. zgłoszono jedną osobę. Opłaty i zaległości za użytkowanie przedmiotowego lokalu wnoszone są przez R. D.. Do 6 maja 2021 r. spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu przysługiwało C. D. i wygasło wskutek jego śmierci. Lokal nie został zdany do dyspozycji spółdzielni przez spadkobierców, to jest R. D. i odwołującą. Od 7 maja 2021 r. odwołująca nie ma dostępu do lokalu i przed rozstrzygnięciem sprawy o wymeldowanie nie podjęła skutecznie działań prawnych i faktycznych celem wprowadzenia się do spornego lokalu, czy to przez próbę wejścia do niego i jego zasiedlenia, czy przez wystąpienie z odpowiednim powództwem posesoryjnym lub petytoryjnym (windykacyjnym). Natomiast 22 lutego 2022 r. złożyła do Sądu Rejonowego P. w P. wniosek o przyznanie spółdzielczego prawa lokatorskiego do spornego lokalu. W ocenie organu II instancji związki strony z przedmiotowym lokalem ustały. Strona długotrwale w miejscu stałego zameldowania nie realizuje w sposób stały swoich podstawowych funkcji życiowych, to jest nie mieszka, nie nocuje, nie spożywa posiłków, nie wypoczywa, nie przechowuje rzeczy niezbędnych do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność), nie przyjmuje wizyt członków rodziny, nie odbiera korespondencji, a także nie pielęgnuje lokalnych kontaktów, gdyż nie ustosunkowała się do prośby wskazania ewentualnych osób, które potwierdzą jej pobyt w przedmiotowym lokalu. Przebywanie odwołującej w lokalu kilka dni w roku do maja 2021 roku miało charakter odwiedzin jej najbliższej rodziny. Jej wieloletnie przebywanie poza granicami kraju, urządzanie i skoncentrowanie swego centrum życiowego w N. , pozwala na uznanie, że opuszczenie przedmiotowego lokalu było dobrowolne i trwałe, bowiem wola podjęcia pracy za granicą skoncentrowania w innym miejscu swych spraw życiowych była jej własną decyzją. Powyższe ustalenia znajdują potwierdzenie we wniosku o wymeldowanie, informacjach stron i świadków, piśmie [...] Spółdzielni Mieszkaniowej. Organ odwoławczy podkreślił przy tym, że dowody z przesłuchania świadków są w zasadzie źródłem obiektywnej wiedzy o przebywaniu osoby pod danym adresem. W zeznaniach świadków nie można dopatrzeć się intencji wprowadzenia organu w błąd. Zeznania te są rzeczowe, spójne i korespondują z treścią wniosku o wymeldowanie. Ewentualne pozostawienie w spornym lokalu przez odwołującą rzeczy osobistych, nie dowodzi i nie świadczy o stałym zamieszkiwaniu w lokalu i tym samym o koncentracji tamże jej interesów życiowych oraz nie ma kluczowego znaczenia dla rozstrzygnięcia w przedmiocie wymeldowania. Natomiast wyrażony przez stronę zamiar powrotu do spornego lokalu po rozstrzygnięciu przez sąd wniosku o przyznanie spółdzielczego prawa lokatorskiego nie może zostać uwzględniony, bowiem sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości pod oznaczonym adresem nie stanowi o pobycie stałym, lecz musi być połączony z przebywaniem w danej miejscowości i to takim, które ma cechy założenia tam ośrodka swoich interesów osobistych i majątkowych. Sama wola powrotu do dotychczasowego miejsca zameldowania i to w bliżej nieokreślonej przyszłości nie może samoistnie przesądzać o braku przesłanek do wymeldowania. Z powyższych względów organ II instancji odmówił wiary twierdzeniom strony, że nie opuściła miejsca stałego zameldowania w sposób dobrowolny i trwały i zamierza koncentrować swoje życie w lokalu nr [...] na os. [...] [...] w P.. Zamiar ten nie został przez nią w wiarygodny sposób uprawdopodobniony. Zamiar taki powinien znajdować potwierdzenie w działaniach faktycznych ukierunkowanych na zogniskowanie w danym miejscu wszystkich ważnych dla strony spraw, których – jak wynika z zebranych dowodów – strona nie podjęła. Jeżeli strona uzyska tytuł prawny do spornego lokalu i zamieszka w nim wówczas nie tylko jej prawem, ale i obowiązkiem będzie dokonanie zameldowania w tym lokalu, zgodnie z charakterem pobytu. Konkludując Wojewoda uznał, że nastąpiło świadome, dobrowolne i trwałe opuszczenie przez stronę miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 35 u.e.l. Odmowa wymeldowania strony stwarzałaby jedynie tzw. fikcję meldunkową i sprzeciwiałoby się ewidencyjnemu i rejestracyjnemu charakterowi zameldowania. W skardze skierowanej do tut. Sądu strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, zarzuciła naruszenie: 1) przepisów postępowania, to jest art. 7, art. 77 § 1, art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej: "K.p.a."), przez niezebranie i nierozważenie całego materiału dowodowego, a w konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało błędnym ustaleniem stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia a polegającego na przyjęciu, że skarżąca dobrowolnie i trwale opuściła lokal nr [...] na os. [...] [...] w P., 2) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., przez utrzymanie zaskarżonej decyzji w mocy kiedy zachodziły podstawy do jej uchylenia z uwagi na jej wadliwość, a także: 3) prawa materialnego, tj. art. 35 u.e.l., przez jego zastosowanie i przyjęcie, że skarżąca w sposób dobrowolny i trwały opuściła lokal nr [...] na os. [...] [...] w P.. Jednocześnie skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 1 lub 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: "P.p.s.a."). W uzasadnieniu podniesiono, że organ pominął lub nie przyłożył należytej wagi do okoliczności wskazanych przez skarżącą, a rzutujących na zasadność wydanego rozstrzygnięcia. Przede wszystkim, nie ustalono należycie sytuacji życiowej skarżącej. Nie poddano dostatecznej analizie kwestii związanych z jej pobytem w N. , pracą na terenie N. i wolą powrotu do dotychczasowego miejsca zameldowania. Organ błędnie przyjął, że skarżąca nie podjęła działań faktycznych ukierunkowanych na koncentrację ważnych życiowych spraw w spornym lokalu. Charakter taki miały kroki w postaci założenia sprawy o uregulowanie stanu prawnego mieszkania, w której wyznaczono termin na 18 października 2022 r. Niezrozumiałe jest nieuwzględnienie zamiaru skarżącej powrotu do tego lokalu, po rozstrzygnięciu przez sąd wniosku o przyznanie spółdzielczego prawa lokatorskiego, w kontekście ustalenia trwałości powiązania z miejscem zameldowania. Pomimo wiodącej roli aspektu faktycznego przebywania w danym miejscu nie należy zapominać o aspekcie woliatywnym, mającym również wtórne znaczenie dla określenia zamiaru stałego przebywania w danym miejscu. Skarżąca podkreśliła przy tym, że wobec dynamiki ostatnich globalnych wydarzeń, a zwłaszcza pandemii wirusa COVID-19, nie sposób od niej oczekiwać, jako pracującej w N. , osobistych działań w zakresie uregulowania stanu prawnego mieszkania, gdyż wiązałoby się to z koniecznością częstych podróży transgranicznych, co pozostaje utrudnione. Okoliczność domagania się przez skarżącą dostępu do lokalu i wydania kluczy do niego była podnoszona wielokrotnie. Organ nie podjął we własnym zakresie dostatecznie wszechstronnych czynności wyjaśniających, a ponadto nie zajął stanowiska wobec argumentów powołanych w odwołaniu, oceniając zbyt powierzchownie całokształt materiału dowodowego, czym naruszył art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa materialnego skarżąca podniosła, że pomimo ewidentnego braku dobrowolności w sytuacji, gdy skarżąca została wyzuta z władztwa nad lokalem przez brata R. D., który zajął lokal wymieniając zamki w drzwiach, organ stanął na stanowisku, że strona przyjęła bierną postawę, jak też nie podjęła skutecznie działań prawnych i faktycznych, zmierzających do wprowadzenia się do spornego lokalu. Zdaniem skarżącej w wyniku śmierci ojca lokal stał się w sposób jeszcze pełniejszy ośrodkiem osobistych i majątkowych interesów skarżącej. Jedynym czynnikiem, który obecnie uniemożliwia jej codzienne, fizyczne przebywanie w tym miejscu, są działania brata. W jej ocenie nie zaszły zatem przesłanki z art. 35 u.e.l. Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać trzeba, że niniejsza sprawa rozpoznana została w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jako że skarżąca wystąpiła z takim wnioskiem w petitum skargi, zaś Wojewoda w odpowiedzi na nią nie zażądał przeprowadzenia rozprawy, zaistniały przesłanki do zastosowania ostatnio przywołanego przepisu. Jak przewiduje przy tym art. 120 P.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Stanowi to odstępstwo od zasady jawnego rozpoznawania spraw, jaka uregulowana została w art. 10 P.p.s.a. Zaskarżona decyzja Wojewody z 4 sierpnia 2022 r., nr [...], nie narusza prawa materialnego bądź przepisów postępowania w sposób, który zgodnie z art. 145 § 1 P.p.s.a. stanowiłby podstawę do jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Materialnoprawną podstawę powyższej decyzji stanowił art. 35 u.e.l., zgodnie z którym organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1 tej ustawy, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. W realiach kontrolowanej sprawy skarżąca decyzją Prezydenta Miasta [...] z 20 czerwca 2022 r., nr [...], została wymeldowana z pobytu stałego w lokalu nr [...] na os. [...] [...] w P.. W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowało się stanowisko, zgodnie z którym zarówno zameldowanie, jak i wymeldowanie jest jedynie stwierdzeniem pewnego faktu i nie wpływa w żaden sposób na uprawnienia strony wynikające z prawa własności, czy z innych praw do lokalu (zob. m.in. wyrok WSA w Poznaniu z 6 czerwca 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 310/13, wyrok NSA z 10 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 824/11, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zameldowanie nie służy zatem powstaniu, czy też potwierdzeniu prawa własności bądź innego prawa do określonego lokalu, zaś wymeldowanie w żaden sposób takich praw nie niweczy. Celem decyzji o wymeldowaniu jest doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca pobytu osoby z miejscem rejestracji, decyzja ta ma więc charakter czysto ewidencyjny i służy wyłącznie aktualizacji oraz doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania a miejscem zameldowania. Dla przyjęcia podstaw uzasadniających wydanie przez organ decyzji o wymeldowaniu wymagane jest jedynie: - opuszczenie miejsca pobytu stałego, - niedopełnienie obowiązku wymeldowania. W orzecznictwie utrwalił się przy tym pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Trwała zmiana miejsca pobytu następuje wówczas, gdy dana osoba faktycznie nie przebywa w określonym lokalu i opuściła go na stałe, a zamiar ten jest związany z założeniem w innym, nowym miejscu, ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny, przez złożenie stosownego oświadczenia, ale także w sposób dorozumiany, przez zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu. Trwałe opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego związane jest zazwyczaj z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem i brakiem woli powrotu do miejsca swojego dotychczasowego zameldowania (zob. wyroki NSA z 14 lipca 2022 r., sygn. akt II OSK 2224/19, z 19 lutego 2021 r., sygn. akt II OSK 2961/20, z 1 lipca 2021 r., sygn. akt II OSK 2915/18, z 1 marca 2018 r., sygn. akt II OSK 2068/17, CBOSA). Odnośnie przesłanki dobrowolności w orzecznictwie wskazuje się natomiast, że brak jej spełnienia nie stanowi jednoznacznie negatywnej przesłanki do wymeldowania. Podkreśla się, że na równi z dobrowolnością opuszczenia lokalu należy traktować te sytuacje, w których osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana, to jest także wtedy, gdy deklaruje zamiar powrotu do lokalu, jednak z przyczyn obiektywnych zrealizowanie tego zamiaru nie jest już możliwe. Na równi z dobrowolnym opuszczeniem lokalu traktuje się również sytuację, gdy osoba w nim zameldowana została przymuszona w drodze przymusu psychicznego lub fizycznego do opuszczenia lokalu, jednak nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu lub środki te nie były prawnie skuteczne. Wyczerpanie bezskuteczne tych środków lub rezygnację z ich zastosowania uznaje się za okoliczność usuwającą stan przymusu, a zatem otwierającą drogę do wymeldowania (zob. wyroki NSA z 11 stycznia 2018 r., sygn. akt II OSK 1177/17, z 8 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 2025/17, z 18 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 3427/18, z 19 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 3268/18, CBOSA). W realiach kontrolowanej sprawy nie budzi wątpliwości tut. Sądu, że wszelkie powyższe przesłanki do zastosowania art. 35 u.e.l. zaistniały. Bezsporne pozostaje bowiem, że skarżąca wraz z synami wyjechała w roku 2006 do N. , koncentrując tam swoją aktywność życiową. Wizyty skarżącej w spornym lokalu mieszkalnym do maja 2021 r. stanowiły odwiedziny najbliższej rodziny i odbywały się parę razy w roku – najczęściej w okresie wakacyjnym – od jednego do dwóch tygodni. Nie sposób w tych okolicznościach uznać, aby opuszczenie przez skarżącą rzeczonego lokalu nie miało charakteru trwałego i dobrowolnego. Ocena, czy opuszczenie lokalu ma charakter trwały, nie może być oparta na dosłownym rozumieniu trwałości jako stanu, który nie ulega zmianie i być pojmowana jako opuszczenie lokalu "na zawsze". W przeciwnym razie nie byłoby możliwe wymeldowanie osoby, która de facto w lokalu nie przebywa albo przyjeżdża do niego jedynie okazjonalnie (por. m.in. wyrok NSA z 12 marca 2020 r., sygn. akt II OSK 210/19, CBOSA). Ponadto, skarżąca nie wykazuje, aby jej wyjazd do N. miał charakter przymusowy, a okoliczności kontrolowanej sprawy – zważywszy także na to, że sytuacja ta trwa już od wielu lat – prowadzą do jednoznacznego wniosku, iż trwale i dobrowolnie skoncentrowała ośrodek swojego życia poza granicami kraju. Zdaniem Sądu bez znaczenia dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy pozostaje konflikt w jaki skarżąca popadła z bratem po śmierci ojca w [...] 2021 r. i podnoszone przez skarżącą w tym względzie okoliczności wskazujące na to, że całkowicie utraciła ona dostęp do spornego lokalu. Wszelkie te okoliczności mają w istocie wtórny charakter i w żadnym razie nie podważają tego, że skarżąca już w roku 2006 opuściła miejsce stałego pobytu w sposób trwały i dobrowolny, lecz – co najwyżej –że może chcieć do tego miejsca w przyszłości powrócić. Fakt że z uwagi na zaistniałą w roku 2021 pandemię COVID-19 skarżąca nie mogła podjąć kroków zmierzających do uzyskania spornego lokalu – z uwagi na ograniczenia podróży transgranicznych – jedynie podkreśla koncentrację centrum życiowego skarżącej w N. . Charakterystyczne jest także to, że sama skarżąca, w treści skierowanej do tut. Sądu skargi, skupia się właśnie na kwestii powrotu to rzeczonego lokalu, którą uzależnia od wyniku toczącej się sprawy przed sądem powszechnym w przedmiocie ustalenia prawa do lokalu. To wokół tego ostatniego zagadnienia koncentruje się w konsekwencji uwaga skarżącej, a jak była o tym mowa na początku tej części rozważań należy wyraźnie rozdzielić kwestię prawa do lokalu od zameldowania w nim. Okoliczność uzyskania przez skarżącą tytułu prawnego do rzeczonego lokalu – o ile skarżąca w lokalu tym faktycznie zamieszka z zamiarem stałego w nim przebywania – mogą mieć znaczenie dla ewentualnego przyszłego jej zameldowania, nie zaś na zaskarżone obecnie rozstrzygnięcie Argumentacja skarżącej stanowi w istocie jedynie polemikę ze stanowiskiem organu i nie może doprowadzić do skutecznego zarzucenia naruszenia art. 7, art. 77 § 1, czy art. 80 K.p.a. Organ w sposób wszechstronny zebrał oraz zbadał całokształt materiału dowodowego, czyniąc na jego podstawie wnioski zgodne z zasadami doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania. Organ rozważył przy tym – wbrew zarzutom skargi – stanowisko prezentowane przez skarżącą. Brak było przy tym podstaw do przeprowadzenia przywołanych w skardze oględzin. Zgodnie z art. 78 § 1 K.p.a. żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Z treści odwołania wynika, że oględziny miałyby być przeprowadzone na okoliczność zajmowania przez skarżącą jednego pokoju i obecności w nim jej rzeczy osobistych oraz mebli i telewizora. Okoliczności te częściowo pozostają w sprzeczności z pozostałym wyrażanym przez skarżącą stanowiskiem – skoro skarżąca twierdzi, że od śmierci ojca została pozbawiona dostępu do mieszkania nie sposób, aby jednocześnie dowodziła, że nadal zajmuje w tym mieszkaniu jeden z pokoi. Jak słusznie zaś zauważył Wojewoda w okolicznościach sprawy to, czy w mieszkaniu pozostały rzeczy skarżącej jest bez znaczenia dla jej rozstrzygnięcia. Zgromadzony materiał dowodowy jest wystarczający, a jego wszechstronna ocena przez organ pozwala uznać, że zachowane zostały wymogi wynikające z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. Wobec powyższego organ zasadnie uznał, że skarżąca opuściła dobrowolnie i trwale nieruchomość położoną w miejscowości P. na os. [...] [...] bez dopełnienia obowiązku wymeldowania z pobytu stałego, prawidłowo stosując w sprawie art. 35 u.e.l. Mając to na uwadze na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalono.