I OSK 1989/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Teresa Zyglewska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 1 lutego 2018 r. sygn. akt II SA/Ke 735/17 w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] sierpnia 2017 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania w związku z udostępnieniem nieruchomości oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 1 lutego 2018 r., sygn. akt ll SA/Ke 735/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę K. S. (skarżący) na decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] sierpnia 2017 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania w związku z udostępnieniem nieruchomości. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następujacym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r., znak: [...] Starosta [...] zobowiązał K. S. - właściciela nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...] i [...] położonej w obrębie [...], gmina [...] – do udostępnienia jej na czas nie dłuższy niż 6 miesięcy, w celu konserwacji linii napowietrznej 220 kV relacji [...]. W odpowiedzi na wniosek I., Starosta [...] ustalił odszkodowanie za zajęcie ww. nieruchomości w kwocie [...] złotych. Odszkodowanie ustalone zostało na podstawie operatu szacunkowego z dnia [...] listopada 2016 r., sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego. Wysokość ustalonego odszkodowania zakwestionowała firma I.. W odwołaniu wskazała, że biegły błędnie ustalił ilość wyciętych drzew, nieuwzględnił, że teren nieruchomosci został przywrócony do stanu poprzedniego oraz że materiał drzewny złożony został na stosy i pozostawiony do dyspozycji właściciela nieruchomości. Zdaniem firmy I. nieuwzględniono w wycenie kosztów usunięcia drzew, a wysokość szkód określona w operacie stanowi w rzeczywistości próbę określenia wyceny pozyskanego surowca drzewnego. Po rozpoznaniu odwołania Wojewoda Świętokrzyski decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. znak: [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty [...]. W uzasadnieniu Wojewoda wskazał, że organ nie jest uprawniony do wkraczania w merytoryczną zasadność opinii rzeczoznawcy, a jedynie do dokonania oceny operatu pod względem formalnym. W niniejszej sprawie, zdaniem organu, operat pod względem formalnym nie budzi zastrzeżeń, natomiast skuteczne podważenie tego dowodu może stanowić jedynie przeciwdowód z opinii organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych. Wojewoda wskazał, że szacunkowa ilość drzew określona została w oparciu o pismo skarżącego z dnia [...] kwietnia 2016 r. natomiast przy określaniu wieku drzew oparto się na Uproszczonym Planie Urządzenia Lasu i Inwentaryzacji Stanu Lasu sporządzonej dla lasów nie stanowiących własności Skarbu Państwa wsi [...], gmina [...] za okres [...] stycznia 2019 r. – [...] grudnia 2018 r. kierując się założeniem, że wycięte drzewa nie będą starsze niż drzewa znajdujące się w ich otoczeniu. Powyższe rozwiązanie podyktowane było brakiem możliwości określenia wartości drewna z uwagi na pocięcie go na mniejsze kawałki i wymieszanie. Organ wskazał, że pomimo zwrócenia się do firmy I. pismem z dnia [...] czerwca 2017 r. o udokumentowanie ilości wyciętych drzew, firma nie podważyła wyliczeń operatu, gdyż z udzielonej odpowiedzi wynikało, że firma nie udokumentowała ilości wyciętych drzew. Ponadto w aktach sprawy brak jest jakiejkolwiek polemiki firmy I. co do podawanej w korespondencji przez skarżącego ilości drzew. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, od decyzji organu II instancji, złożył K. S. Podniósł, że ustalona wysokość odszkodowania jest w jego opinii nieadekwatna do poniesionych szkód. W treści uzasadnienia wskazał na błędne, jego zdaniem, ustalenia biegłego, które stanowiły podstawę wyceny w sporządzonym operacie. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Świętokrzyski wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. W piśmie procesowym z dnia [...] stycznia 2018 r. firma I. przyłączyła się do wniosku skarżącego o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. W uzasadnieniu natomiast wskazała, że wysokość odszkodowania została zawyżona. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznajac skargę wskazał, że ani organ, ani sąd administracyjny nie mogą ingerować w merytoryczną treść operatu, gdyż nie dysponują wiadomościami specjalnymi, które posiada biegły. Ocena operatu może zatem ograniczać się do oceny formalnej tego dowodu. Zdaniem Sądu I instancji operat szacunkowy pod względem jego formy, jak tez metody i techniki szacowania sporządzony został zgodnie z przepisami prawa. Jest on zupełny i logicznie wskazuje poszczególne etapy wyceny. Zastosowanie przyjętego podejścia wyceny i jej metody zostało opisane i uzasadnione. Podniesiono, że zgodnie z art. 157 ust. 1 u.g.n. oceny prawidłowości operatu szacunkowego dokonuje organizacja zawodowa rzeczoznawców majątkowych. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego trafnie organ wskazał, że skarżący nie zgadzając się z operatem powinien skorzystać z tej drogi, czego nie uczynił. Sąd I instancji podkreślił, że spór w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do zakwestionowania wartości szkód jakie zostały poniesione przez właściciela nieruchomości na skutek wycinki drzew. Ilość wyciętych drzew biegła przyjęła zgodnie z twierdzeniami skarżącego zawartymi w piśmie z dnia [...] kwietnia 2016 r. wskazując, że wycięto 260 sztuk drzew dorosłych oraz ponad 400 sztuk drzew młodych. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że w jego ocenie stanowisko rzeczoznawcy zawarte w piśmie z dnia [...] marca 2017 r., na którym organ I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie nie budzi zastrzeżeń. Zdaniem Sądu I instancji wyjaśnienia biegłej odnośnie do ustalenia wieku drzew w oparciu o Uproszczony Plan Urządzenia Lasu oraz Inwentaryzację Stanu Lasu sporządzone dla lasów nie stanowiących własności Skarbu Państwa wsi Łubno gmina [...] na okres od [...] stycznia 2009 r. do [...] grudnia 2018 r. oraz określenie wartości wyciętych drzew w podejściu dochodowym metodą zysków, w oparciu o spodziewane korzyści po uzyskaniu drewna i jego sprzedaży, zasługują na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że z operatu wynika, iż biegła przyjęła: 1. sosna - ilość sztuk 260 – średnia pierśnica 15,0 – wartość [...]zł 2. sosna – ilość sztuk 400 – średnia pierśnica 7,0 – wartość [...] zł Natomiast zgodnie ze świadectwem legalności pozyskania drewna nr [...], na działce nr [...] zostało wycięte 65 sztuk sosny o średnicy od 11 do 26 cm oraz 13 sztuk żerdzi. Biegła wskazała powody, przywołane przez organy, dla których nie uwzględniła wyceny drzew w oparciu o świadectwo legalności pozyskania drewna i ponownego jego ocechowania. Argumentację odnośnie braku możliwości określenia wartości drewna w oparciu o bezpośrednie pomiary dokonane na nieruchomości z uwagi na pocięcie drewna na mniejsze kawałki i pomieszania drewna z obu działek (w sytuacji, gdy ocechowano tylko drewno z działki nr [...]), Sąd I instancji uznał za uzasadnioną. Dokonanych ustaleń organu w zakresie wysokości odszkodowania skarżący skutecznie nie podważył, albowiem nie wykazał na jakich konkretnie dowodach opiera swoje wyliczenia przyjmując, że wycięto 260 sztuk drzew dorosłych po [...] zł i 400 drzew małych po [...] zł każda sztuka. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, organy obu instancji dokonały prawidłowej oceny operatu szacunkowego, a stanowisko swoje uzasadniły w sposób odpowiadający standardom uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji administracyjnej. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że ustalone w zaskarżonej decyzji odszkodowanie, na podstawie prawidłowo dokonanej oceny operatu szacunkowego czyni bezzasadnymi zarzuty skargi. Skargę kasacyjną od powyższego rozstrzygnięcia złożył K. Ś. zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 1 § 1, 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nieuwzględnienie skargi w wyniku pominięcia naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, jakich w toku postępowania dopuściły się organy administracji, tj. art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a., ponieważ nie dokonano wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, co skutkowało niewyjaśnieniem stanu faktycznego i wydaniem rozstrzygnięcia w oparciu o nieprawidłowy, zawierający sprzeczności materiał dowodowy, co w konsekwencji doprowadziło do uznania przez organ, że ustalone w sporządzonym w sprawie operacie szacunkowym dla skarżącego odszkodowanie w związku z udostępnieniem nieruchomości odpowiada wartości rzeczywiście poniesionych przez niego szkód. W oparciu o przytoczone zarzuty autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, według norm prawem przepisanych, a także zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz adw. A. Z. kosztów pomocy prawnej udzielonej przez pełnomocnika z urzędu. Ponadto skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy. W uzasadnieniu podniesiono, że operat stanowiący podstawę do ustalenia odszkodowania w niniejszej sprawie zawiera sprzeczności pomiędzy zawartymi w nim danymi, a stanem faktycznym, co zdaniem skarżącego, budzi zastrzeżenia i miało bezpośredni wpływ na zaniżenie odszkodowania. Wskazano, że w sytuacji, gdy Sąd przyjął, że nie jest on uprawniony do przeprowadzania uzupełniającego postępowania dowodowego, którego wymaga stan przedmiotowej sprawy, w świetle istotnych i uzasadnionych wątpliwości winien uchylić zaskarżoną decyzję, celem weryfikacji kwestionowanego operatu szacunkowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie. W skardze kasacyjnej postawiono jedynie zarzut naruszenia przepisów postępowania, to jest art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. i art. 7, 77 i 80 k.p.a. Z uwagi na tak sformułowane zarzuty, zwrócić należy uwagę, że w odniesieniu do przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, a składa się z ustępów, punktów i innych jednostek redakcyjnych, wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez Sąd I instancji, z podaniem numeru artykułu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu (por. wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2008 r., II FSK 557/07; Lex nr 422065; wyrok NSA z dnia 7 marca 2014 r., II GSK 2019/12, LEX nr 1495144; wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2013 r., II OSK 552/12, LEX nr 13562450; wyrok NSA z dnia 22 stycznia 2013 r., II GSK 1573/12, LEX nr 1354882; wyrok NSA z dnia 27 marca 2012 r., II GSK 218/11, LEX nr 1244607; wyrok NSA z dnia 8 marca 2012 r., II OSK 2496/10, LEX nr 1145608; wyrok NSA z dnia 14 lutego 2012 r., II OSK 2232/10, LEX nr 1138117). Warunek przytoczenia podstawy zaskarżenia i ich uzasadnienia nie jest spełniony, gdy skarga kasacyjna zawiera wywody zmuszające Sąd kasacyjny do domyślania się, który przepis skarżący miał na uwadze, podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego lub procesowego. Naruszony przez Sąd I instancji przepis musi być wyraźnie wskazany, gdyż w przeciwnym razie ocena zasadności skargi kasacyjnej nie jest możliwa. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej i nie ma w związku z tym kompetencji do dokonywania za wnoszącego skargę kasacyjną wyboru, który przepis prawa został naruszony i dlaczego. Stanowi to powinność autora skargi kasacyjnej, który jest profesjonalnym pełnomocnikiem strony (por. wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2008 r., II FSK 557/07; Lex nr 422065; wyrok NSA z dnia 6 lutego 2014 r., II GSK 1669/12, LEX nr 1450654; wyrok NSA z dnia 14 marca 2013 r., I OSK 1799/12, LEX nr 1295809; wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2014 r., II OSK 1977/12, LEX nr 1502246). Naczelny Sąd Administracyjny miał jednak na uwadze pogląd wyrażony w uchwale pełnego składu NSA z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09 sprowadzający się do stanowiska, że zgodnie z zasadą falsa demonstratio non nocet, nie ma przeszkód, dla których Naczelny Sąd Administracyjny nie mógłby samodzielnie zidentyfikować zarzutu naruszenia prawa przez Sąd I instancji w sytuacji, gdy uzasadnienie skargi kasacyjnej zawiera wskazanie sposobu rozumienia zarzutu pozwalające na jego merytoryczne rozpoznanie. W realiach niniejszej sprawy można było zatem przyjąć na podstawie uzasadnienia skargi kasacyjnej, że zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w istocie dotyczy art. 145 § pkt 1 lit. c p.p.s.a., a zarzut naruszenia art. 77 k.p.a., odnosi się do naruszenia art. 77 § 1 k.p.a. Powyższy zarzut nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny zasadnie przyjął, że organy administracji dokonały prawidłowej oceny operatu szacunkowego i w sposób szczegółowy uzasadniły swoje stanowisko. Podkreślić należy, że operat szacunkowy sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego jest uznawany za dowód z opinii biegłego w rozumieniu art. 84 k.p.a. Prowadzi to do wniosku, że organ rozpatrując taki dowód powinien stosować się do ogólnych reguł postępowania dowodowego wyrażonych m.in. w art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Mając na względzie powyższe reguły organy przyjęły, że ilość wyciętych drzew jest prawidłowa, albowiem została przyjęta zgodnie z twierdzeniami skarżącego kasacyjnie zawartymi w piśmie z dnia [...] kwietnia 2016 r. Wiek drzew została zaś ustalony w oparciu o Uproszczony Plan Urządzenia Lasu oraz Inwentaryzację Stanu Lasu sporządzone dla lasów nie stanowiących własności Skarbu Państwa wsi [...] gmina [...] na okres od [...] stycznia 2009 r. do [...] grudnia 2018 r. Biegała wyjaśniła także powody, dla których nie uwzględniła wyceny drzew w oparciu o świadectwo legalności pozyskania drewna i ponownego jego ocechowania. Wyjaśniono także przyczyny z powodu, których nie było możliwe określenia wartości drewna w oparciu o bezpośrednie pomiary dokonane na nieruchomości. Operat został oceniony przez organy także pod względem formalnym. Z powyższych przyczyn zarzut naruszenia art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. nie jest zasadny. Podkreślić należy, że autor skargi kasacyjnej w jej uzasadnieniu odnosi się do wadliwości sporządzonego operatu szacunkowego. Mając powyższe na uwadze należy przede wszystkim stwierdzić, że strona skarżąca kasacyjnie zarzucając błędne sporządzenie operatu szacunkowego powinna wyraźnie wskazać, jaki przepis regulujący sposób sporządzania tego typu operatów został naruszony. Operaty szacunkowe sporządza się na podstawie art. 149-159 u.g.n. i rozporządzenia dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. z 2004 r. Nr 207, poz. 2109 z późn. zm.) i bez wskazania na naruszenie konkretnej normy prawnej zawartej w artykule, paragrafie lub innej jednostce redakcyjnej Naczelny Sąd Administracyjny nie ma możliwości dokonania kontroli takiego zarzutu. Zarzuty w oparciu o powyższe przepisy nie zostały w skardze kasacyjnej sformułowane. Mając na względzie powyższe skarga kasacyjna została oddalona w oparciu o art. 184 p.p.s.a. Odnosząc się do wniosku skarżącego kasacyjnie o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, wskazać należy, że wnioski te rozpoznawane są przez wojewódzkie sądy administracyjne. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny na podstawie art. 258-261 p.p.s.a.