II GZ 135/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Dorota Dąbek po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 19 lutego 2021 r., sygn. akt II SPP/Op 95/20 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi R.S. na bezczynność Dyrektora Zakładu Karnego Nr 2 w S. w przedmiocie wydania oryginałów dokumentacji medycznej postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zaskarżonym postanowieniem z 19 lutego 2021 r., sygn. akt II SPP/Op 95/20, działając na podstawie art. 247 w zw. z art. 258 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej zwanej: p.p.s.a.), odmówił R.S. (dalej: skarżący) przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi R.S. na bezczynność Dyrektora Zakładu Karnego Nr 2 w S. w przedmiocie wydania oryginałów dokumentacji medycznej. W uzasadnieniu sąd pierwszej instancji wskazał, że w skardze na bezczynność Dyrektora Zakładu Karnego Nr 2 w S. w przedmiocie wydania oryginałów dokumentacji medycznej (zarejestrowanej w repertorium sądowym pod sygn. akt II SAB/Op 83/20), skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. Zarządzeniami Przewodniczącego Wydziału II WSA w Opolu z 4 stycznia 2021 r. wezwano skarżącego w sprawie głównej o sygn. akt II SAB/Op 83/20, do uzupełnienia braku formalnego skargi przez wskazanie jego numeru PESEL oraz wykazania, że przed wniesieniem skargi skarżący wyczerpał tryb z art. 37 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 256; dalej: k.p.a.). Skarżący nie wykonał tych wezwań. Wyjaśniając przyczyny odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy sąd pierwszej instancji wskazał, że w myśl art. 247 p.p.s.a., prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności skargi. W ocenie WSA w rozpoznawanej sprawie zachodzi przesłanka oczywistej bezzasadności skargi zarówno z uwagi na niewyczerpanie środków zaskarżenia, jak i na nieuzupełnienie braku formalnego skargi (brak wskazania numeru PESEL skarżącego). Sąd stwierdził, że pomimo skutecznego wezwania skarżącego do uzupełnienia braków formalnych skargi przez wskazanie czy przed jej wniesieniem składał stosowne ponaglenie, a także przez podanie swojego numeru PESEL, wezwania te pozostały bez odpowiedzi. Zaistniały zatem przesłanki do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 i 6 p.p.s.a. W konsekwencji, w świetle art. 247 p.p.s.a., nie było także podstaw do merytorycznego rozpatrzenia przez sąd wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, bowiem jego skarga okazała się oczywiście bezzasadna. W zażaleniu skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy. Wskazał, że niewykonanie wezwań sądu wynika z odmowy wysłania korespondencji do sądu przez Areszt Śledczy w T., gdzie przebywał jako osadzony. Skarżący wskazał, że nie może ponosić negatywnych konsekwencji bezpodstawnych działań administracji Aresztu Śledczego w T.. Włączonym do akt tej sprawy, a nadesłanym do sprawy o sygn. akt II SAB/Op 83/20 pismem z 11 marca 2021 r. Dyrektor Aresztu Śledczego w T. wyjaśnił, że wobec osadzonego R.S., w trakcie jego pobytu w tej jednostce penitencjarnej, nie został wydany zakaz wysyłania korespondencji. Dyrektor Aresztu Śledczego wskazał, że bezwzględnie był przestrzegany przepis § 18 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności z dnia 21 grudnia 2016 r. (Dz.U. z 2016 poz. 2231), który stanowi, że skazany nieposiadający środków pieniężnych otrzymuje od administracji zakładu karnego papier, koperty oraz znaczki pocztowe na dwie przesyłki listowe ekonomiczne w miesiąc, o masie do 20 g. Z powyższego wynika jednak, że nie przewiduje się możliwości ponoszenia przez administrację jednostek penitencjarnych kosztów na dalszą korespondencję prowadzoną przez osadzonych. W konsekwencji skazany, po wykorzystaniu przywileju określonego w § 18 przywołanego powyżej regulaminu, dalsze koperty i znaczki niezbędne do wysłania listów do organów wskazanych w art. 8a § 3 k.k.w. może otrzymać tylko w uzasadnionych przypadkach. W tej sprawie skarżący odmówił opłacenia znaczków i kopert celem wysłania m.in. odpowiedzi na wezwania WSA w Opolu, a także odmówił wskazania, czy korespondencja ta dotyczy toczących się z jego udziałem spraw karnych, które stanowią uzasadniony przypadek ponoszenia kosztów wysyłki przez Skarb Państwa. W związku z tym Dyrektor Aresztu Śledczego w T. zwrócił skarżącemu 32 urzędowe przesyłki listowe w celu opłacenia kosztów ich nadania przez skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 247 p.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. A zatem, przyznanie prawa pomocy, nawet jeśli zachodzą ku temu przesłanki związane z trudną sytuacją materialną strony (art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a.), jest niedopuszczalne w razie oczywistej bezzasadności skargi. W orzecznictwie podkreśla się, że przepis ten zawiera samoistną negatywną przesłankę przyznania stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, przy czym ocena wystąpienia tej przesłanki dokonywana jest w oderwaniu od sytuacji materialnej strony (np. postanowienia NSA z: 14 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 1622/13, LEX nr 1450498; z 5 marca 2014 r., sygn. akt I OZ 143/14, LEX nr 1449944; z 27 maja 2014 r., sygn. akt II OZ 494/14, LEX nr 1488226). W orzecznictwie i piśmiennictwie (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004, s. 320–321) przyjmuje się, że skarga jest oczywiście bezzasadna, jeżeli bez głębszej analizy prawnej, na pierwszy rzut oka, nie ulega wątpliwości, że nie może zostać uwzględniona (np. postanowienia NSA z: 19 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OZ 788/09, LEX nr 552419; z 4 czerwca 2008r., sygn. akt II OZ 561/08, LEX nr 494352). Taka sytuacja zachodzi wówczas, gdy przepis, który całkowicie wyklucza możliwość uwzględnienia żądania strony, jest jednoznaczny i nie wymaga jakiejkolwiek wykładni poza językową (np. postanowienie NSA z 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OZ 329/14, LEX 1473377). Zastosowanie art. 247 p.p.s.a. jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy stan faktyczny i prawny danej sprawy nie budzi najmniejszych wątpliwości co do braku szans na jej uwzględnienie (np. postanowienie NSA z 14 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 82/12, LEX nr 1121172). Przepis ten będzie miał zastosowanie również wtedy, gdy skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 p.p.s.a., w szczególności gdy skarga została wniesiona bez wyczerpania środków zaskarżenia w postępowaniu administracyjnym oraz gdy sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego (np. postanowienia NSA z 5 lipca 2008 r., sygn. akt II GZ 146/08, LEX nr 493853; a także H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowo-administracyjnym, PPP 2007/4, s. 27, oraz A. Bińczyk, Zakaz nadużycia praw procesowych w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, PiP 2019/1, s. 73-86). Oczywistość bezzasadności skargi, o której mowa w art. 247 p.p.s.a. należy łączyć nie tylko z jej merytoryczną oceną, ale i z możliwością jej wniesienia. Należy zatem zgodzić się z sądem pierwszej instancji, że w rozpoznawanej sprawie wystąpiły przesłanki do oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy wobec oczywistej bezzasadności skargi. Oczywista bezzasadność skargi z przyczyn procesowych ma miejsce w sytuacji gdy upłynął termin do jej wniesienia, czy też gdy strona nie uzupełniła braków skargi w terminie (por. postanowienia NSA z 18 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 608/08, z 22 listopada 2012 r., sygn. akt I OZ 864/12, te i kolejne cytowane orzeczenia dostępne na stronie internetowej CBOSA pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie utrwalony jest również pogląd, że także brak wyczerpania środków zaskarżenia przed wniesieniem skargi do sądu jest równoznaczny z oczywistą bezzasadnością skargi w rozumieniu powołanego przepisu (por. postanowienia NSA: z 22 listopada 2012 r., sygn. akt I OZ 864/12, z 5 marca 2014 r., sygn. akt I OZ 146/14, z 30 sierpnia 2018 r., sygn. akt II OZ 832/18). Uzasadnia to więc oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy z powołaniem się na ten przepis (M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck, Warszawa 2011 r., s. 805). Jak trafnie wskazał sąd pierwszej instancji, w rozpoznawanej sprawie zachodzi przesłanka oczywistej bezzasadności skargi zarówno z uwagi na niewyczerpanie środków zaskarżenia, jak i na nieuzupełnienie braku formalnego skargi (brak wskazania numeru PESEL skarżącego). Stosownie do art. 52 § 1 p.p.s.a., skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie (art. 52 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z art. 53 § 2b p.p.s.a., skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. W przypadku skargi na bezczynność organu, takim środkiem zaskarżenia jest ponaglenie, o którym mowa w art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. Z treści cytowanego art. 53 § 2b p.p.s.a. wynika także, że uprzednie ponaglenie stanowi niezbędny warunek skutecznego wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Z kolei, zgodnie z art. 57 § 1 p.p.s.a. skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym, a ponadto zawierać elementy wskazane w tym przepisie charakterystyczne dla skargi. Obowiązek wskazania numeru PESEL wprowadza art. 46 § 2 pkt 1 p.p.s.a., w którym wymieniono elementy pierwszego pisma wnoszonego do sądu (w tym skargi), wśród których znalazł się numer PESEL strony skarżącej będącej osobą fizyczną (art. 46 § 2 pkt 1 lit. b p.p.s.a.). Jak wynika z akt sprawy, skarżący pomimo skutecznie doręczonych mu wezwań sądu do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez podanie numeru PESEL oraz do wykazania, czy wniesienie skargi poprzedził ponagleniem, wezwań tych nie wykonał. Na tej podstawie WSA w Opolu, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 i 6 p.p.s.a., prawomocnym postanowieniem z 25 lutego 2021 r., sygn. akt II Sab/Op 83/20, odrzucił skargę R.S. na bezczynność Dyrektora Zakładu Karnego Nr 2 w S. w przedmiocie wydania oryginałów dokumentacji medycznej. Następnie postanowieniem z 31 marca 2021 r. WSA w Opolu odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do usunięcia braków formalnych skargi, wskazując, że wbrew twierdzeniom skarżącego, nie został on pozbawiony prawa do wysyłania korespondencji urzędowej, a jedynie – w związku z notorycznym przekraczaniem dopuszczalnych prawem limitów ponoszenia kosztów nadawania tych przesyłek przez Skarb Państwa – został poinformowany o konieczności samodzielnego uiszczania kosztów znaczków i kopert. Wobec braku opłacenia przez skarżącego tych przesyłek, w tym m.in. korespondencji kierowanej do WSA w Opolu, zostały mu one, w liczbie 32 listów urzędowych, zwrócone. Dlatego za nieuzasadnione należało uznać twierdzenia skarżącego o ponoszeniu przez niego negatywnych konsekwencji bezprawnych działań administracji Aresztu Śledczego. Skarżący – jak wynika z pisma Dyrektora Aresztu Śledczego w T. – odmówił wskazania, czy wysyłana przez niego korespondencja dotyczy toczących się z jego udziałem postępowań, które należy kwalifikować jako uzasadniony przypadek ponoszenia kosztów takiej korespondencji przez Skarb Państwa. Dyrektor Aresztu Śledczego w T. podkreślił, że skarżący w trakcie pobytu w jednostce penitencjarnej, w okresie od 18 czerwca 2020 r. do 22 lutego 2021 r. wysłał na koszt Skarbu Państwa korespondencję urzędową w ilości 7143 sztuk listów. Jednostka penitencjarna poniosła w związku z tym koszt w wysokości 23 571,90 zł. Powyższe uzasadniało – wobec całkowicie biernej postawy skarżącego w zakresie ponoszenia kosztów wysyłanej korespondencji – zwrócenie mu w dniu 15 stycznia 2021 r. 32 sztuk przesyłek urzędowych. W tych okolicznościach, prawidłowo sąd pierwszej instancji uznał, że w świetle art. 247 p.p.s.a., nie było podstaw do merytorycznego rozpatrzenia przez sąd wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, bowiem jego skarga okazała się oczywiście bezzasadna. W związku z powyższym, zgodnie z art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu zażalenia.