II GZ 205/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Robotowska po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia B.I.R.P. w B.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 marca 2013 r., sygn. akt I SA/Gl 333/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi B.I.R.P. w B.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B.B. z dnia [...] października 2012 r., nr [...] w przedmiocie spraw budżetowych jednostek samorządu terytorialnego postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 25 marca 2013 r., I SA/Gl 333/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B.I.R.P. w B.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B.B. z dnia [...] października 2010 r., nr [...]. B.I.R.P. w B.B. złożyła w dniu [...] grudnia 2012 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy, domagając się częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Izba podniosła, że w 2011 r. Urząd Miasta Bielsko-Biała zajął należące do niej rachunki bankowe. Strata w 2011 r. wyniosła 218.519,45 zł. Skarżąca odnotowała dalej, że w dniu 9 listopada 2011 r. Prezydent Miasta Bielsko-Biała wydał decyzję, mocą której zobowiązano Izbę do zwrotu dotacji w kwocie 1.542.234,46 zł. Kwotę tę skarżąca zwróciła uprzednio w 2008 r. Izba zaakcentowała dalej, że posiada majątek, który nie wystarcza na zaspokojenie ww. zobowiązania. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy (majątek lub środki finansowe) Izby stanowi kwotę 281.907,07 zł. Wartość środków trwałych wyniosła 369.048,43 zł. Skarżąca posiada dwa rachunki bankowe, których łączne saldo stanowi kwotę 156.914,10 zł. W poprzednim roku obrotowym poniosła stratę w kwocie 218.519,45 zł. W toku postępowania Izba nadesłała m.in.: wariant porównawczy rachunku zysków i strat za lata 2010 -2011; bilans z tego okresu; rachunek zysków i strat z wynikiem wstępnym na dzień 31 grudnia 2012 r.; zawiadomienie z dnia 25 października 2011 r. o zajęciu prawa majątkowego z rachunku bankowego na łączną kwotę 1.897.562,97 zł; kopie wspomnianej wyżej decyzji z dnia 9 listopada 2011 r., raporty kasowe za okres od października 2012 r. do stycznia 2013 r. (21.162,44 zł – stan kasy na dzień 30 listopada 2012 r.); wyciągi ze wszystkich rachunków bankowych (stan na dzień 30 listopada 2012 r. nie uwzględniając kwoty znajdującej się na rachunku Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych wyniósł 183.400,44 zł); zestawienie sald i obrotów za miesiące październik i listopad 2012 r.; dokumentację księgową kont kosztowych i przychodowych za grudzień 2012 r.; wstępny rachunek zysków i strat sporządzony na podstawie zaksięgowanych zdarzeń gospodarczych na dzień 7 lutego 2013 r. (strata netto w kwocie 2.797.617,74 zł). I. nadesłała nadto dokumentację obrazującą przebieg zajęcia rachunków bankowych i przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego (z dokumentów tych wynika, że egzekucję zakończono w listopadzie 2011 r.). Postanowieniem z dnia 27 lutego 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw. Postanowieniem z dnia 25 marca 2013 r., I SA/Gl 333/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił Izbie przyznania prawa pomocy przez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżąca deklarując w druku PPPr majątek i dochody, podała je w sposób niezgodny ze stanem faktycznym, ponieważ zeznała ona, że posiada dwa rachunki bankowe, na których – na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku – łącznie zdeponowano kwotę 156.914,10 zł, a z nadesłanych dokumentów źródłowych wynika, że łączne saldo w omawianym okresie wyniosło 183.400,44 zł. Jednocześnie Sąd podniósł, że skarżąca nie zadeklarowała kwoty 21.162,44 zł, które to środki figurowały w kasie I. w dniu 30 listopada 2012 r. Ponadto Sąd I instancji wskazał, że w chwili obecnej, co wynika z wyciągów bankowych, w stosunku do skarżącej nie toczy się postępowanie egzekucyjne, a poprzednie, zakończyło się jeszcze w 2011 r. Jednocześnie Wojewódzki Sąd Administracyjny podniósł – nawiązując do deklarowanej przez I. straty – że strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych i co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Na powyższe postanowienie zażalenie wniosła B.I.R.P. w B.B. W uzasadnieniu tego środka zaskarżenia Izba wskazała, że w jej ocenie Sąd I instancji nie przeprowadził należycie merytorycznej oceny okoliczności przemawiających za przyznaniem jej prawa pomocy, w szczególności zaś pominął fakt, że wynik finansowy skarżącej obliczony na dzień 7 lutego 2013 r. zamknął się stratą w wysokości 2 797 617,74 zł. Ponadto Izba wskazała, że środki finansowe, które zdaniem Sądu I instancji skarżąca miała ukrywać w postępowaniu o zwolnienie od kosztów stanowią środki zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, którymi skarżąca jedynie jako ich administrator nie może dysponować. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest niezasadne i jako takie podlega oddaleniu. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej: p.p.s.a.) osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym kontekście w pierwszej kolejności należy zauważyć, że rozstrzygnięcie sądu w zakresie przyznania prawa pomocy osobom prawnym ma charakter uznaniowy (zob. H. Knysiak-Molczyk, (w:) T. Woś, M. Romańska, H. Knysiak-Molczyk, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008, s. 752). Oznacza to w szczególności, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 19 marca 2012 r., II FZ 199/12; z dnia 26 stycznia 2011 r., II GZ 371/10 oraz z dnia 28 lutego 2008 r., I FZ 59/08). Rozstrzygnięcie sądu nie może jednak nosić cech dowolności. Powinno ono opierać się o starannie dokonaną ocenę sytuacji majątkowej strony w kontekście przesłanek przyznania prawa pomocy. Ocena ta sprowadza się do porównania kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania, z jej aktualną kondycją finansową (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2011 r., II FZ 732/11). W dalszej kolejności wymaga ona zaś ustalenia, czy środki, którymi dysponuje strona są na tyle niewystarczające, że umożliwiają poniesienie pełnych kosztów postępowania (zob. J. Harczuk, Zwroty szacunkowe jako przesłanka przyznania prawa pomocy, "Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego" 2007, nr 5-6, s. 74). Przy analizie kondycji finansowej strony trzeba zaś brać pod uwagę zarówno wartość środków finansowych zgromadzonych przez nią na rachunkach bankowych i w gotówce, jak również – środków trwałych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 2011 r., I OZ 144/11). Przy czym, co należy podkreślić, dysponowanie przez stronę majątkiem (w tym środkami trwałymi), którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 października 2011 r., II FZ 655/11; z dnia 15 marca 2012 r., II GZ 89/12). Jednocześnie należy podkreślić, że sam fakt, iż osoba prawna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykazuje w swojej działalności straty nie stanowi wystarczającej przesłanki jej udzielenia (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r., II FZ 933/12), a biorąc pod uwagę, że jest ona jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami nie oznacza natomiast braku środków finansowych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 grudnia 2011 r., I FZ 492/11). Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności niniejszej sprawy trzeba zauważyć, że zgodnie z danymi przedłożonymi przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy wartość pozostających w jej dyspozycji środków trwałych wynosi 369 048,43 zł, zaś środków zgromadzonych na rachunkach bankowych 156 914,44 zł. Wartość zgromadzonego przez skarżącą majątku przewyższa zatem wielokrotnie kwotę należnego w sprawie wpisu od skargi kasacyjnej, tj. 7782 zł. W tym kontekście należy więc przyjąć, że skarżąca dysponuje środkami finansowymi, które umożliwiają jej pokrycie kosztów udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W nawiązaniu natomiast do zarzutów zażalenia odnoszących się do ukrywania środków zgromadzonych na jednym z rachunków bankowych należy wskazać, że na wnioskodawcy ciąży obowiązek przedstawienia w sposób pełny, rzetelny i wiarygodny swojej sytuacji finansowej (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2011 r., I OZ 448/11). Wypada więc zauważyć, że właścicielem środków zgromadzonych na rachunku zakładowego funduszu świadczeń socjalnych nie jest pracodawca, ale sam fundusz (zob. T. Elmerych, Zakładowy fundusz świadczeń socjalnych, "Służba Pracownicza" 1994, nr 7-8, s. 3). W konsekwencji więc wprawdzie ich wysokość nie może być brana pod uwagę przy ocenie sytuacji majątkowej wnioskodawcy w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to jednak powinien on każdorazowo wskazać we wniosku, że rachunek taki prowadzi. Sąd musi mieć bowiem jasną sytuację co do charakteru wszystkich środków przepływających przez rachunki bankowe wnioskodawcy. Jednocześnie, należy podnieść, że jak przyjmuje się w orzecznictwie z samego faktu prowadzenia działalności gospodarczej nie można wyprowadzać obowiązku gromadzenia przez stronę będącą osobą prawną środków na prowadzenie postępowań przed sądami administracyjnymi (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 28 marca 2012 r., II GZ 102/12; z dnia 11 stycznia 2012 r., II GZ 235/10 oraz z dnia 4 sierpnia 2010 r., I GZ 235/10). Podzielając ten pogląd, nie sposób jednak nie zauważyć, że skarżąca w niniejszej sprawie jest podmiotem o szczególnym statusie, określonym przez ustawę z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (tekst jednolity: Dz. U. z 2002 r. Nr 112, poz. 979 ze zm.), tj. izbą rzemieślniczą. Stosownie zaś do art. art. 11 ust. 2 tej ustawy podstawowym zadaniem izb rzemieślniczych jest pomoc w reprezentowaniu zrzeszonych w niej organizacji oraz rzemieślników wobec organów administracji publicznej oraz innych organizacji i instytucji, przez które – w przekonaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego – należy rozumieć również sądy. W konsekwencji więc zasadne jest oczekiwanie, że osoba prawna mająca status izby rzemieślniczej będzie gromadzić odpowiednie osobne środki finansowe na udział w postępowaniach sądowych. Prowadzenie takich sporów przed sądami mieści się bowiem w jej ustawowych zadaniach. Reasumując powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż zaskarżonym postanowieniem Sąd I instancji zasadnie odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie i mając powyższe na względzie na zasadzie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.