I SA/Bd 176/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 01 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy I SA/Bd 176/14 UZASADNIENIE W dniu [...] 2014r. wpłynął do tut. Sądu złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniósł, że utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w kwocie [...] zł netto. Wskazał, że zawiesił działalność gospodarczą. Dochód z działalności gospodarczej za I kwartał wyniósł [...] zł. Ponadto toczy się wobec wnioskodawcy postępowanie egzekucyjne. Skarżący wskazał, że ma na utrzymaniu córkę która studiuje dziennie w W. Koszt utrzymania córki oraz mieszkania strona określiła na kwotę [...] zł. Jako majątek nieruchomy strona wskazała mieszkanie o pow. [...] m², nieruchomość rolną o pow. [...]ha. Jako majątek ruchomy wnioskodawca wskazał motocykl (powypadkowy uszkodzony). Oświadczył również, że córka nie posiada majątku. Do wniosku załączono wydruk z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych z którego wynika, że na majątku nieruchomym skarżącego oraz jego żony ustanowiono hipotekę przymusową, zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego, wezwanie do zapłaty, zajęcie wierzytelności, zawiadomienie o wszczęciu egzekucji. Zarządzeniem z dnia [...] 2014r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego do nadesłania dokumentów obrazujących sytuację finansową i majątkową wnioskodawcy oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W odpowiedzi przedłożono: PIT 11 skarżącego za 2013r. z którego wynika, że za powyższy okres z tytułu umowy o pracę uzyskał dochód w kwocie [...] zł; PIT 36L skarżącego za 2013r. z którego wynika, że za powyższy okres z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał dochód w kwocie [...] zł; PIT 11 skarżącego za 2012r. z którego wynika że za powyższy okres z tytułu umowy o pracę uzyskał dochód w kwocie [...] zł; PIT 36L skarżącego za 2012r. z którego wynika, że za powyższy okres z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał dochód w kwocie [...] zł; bilans z księgi przychodów i rozchodów za okres od [...] do [...] 2014r. z którego wynika, że skarżący w tym okresie nie osiągnął z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej żadnego przychodu; potwierdzenie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej przez skarżącego z dniem [...] 2014r.; wyciągi z rachunków bankowych córki skarżącego; wyciąg z rachunku bankowego skarżącego oraz jego żony; zaświadczenie o zarobkach skarżącego, zaświadczenie potwierdzające, że córka skarżącego jest studentką III roku; zawiadomienie o wysokości czynszu; wydruk korespondencji e-mailowej. Ponadto w piśmie z dnia [...] 2014r. skarżący oświadczył, że córka nie składała zeznań podatkowych za lata 2012-2013. Posiada tylko jeden rachunek bankowy (wspólny z żoną) na którym są zajęcia komornicze. Skarżący zamieszkuje sam. Nie posiada żadnych oszczędności. Koszty związane z utrzymaniem mieszkania wnioskodawca określił na kwotę ok. [...] zł. Oświadczył również, że posiada dwa samochody o łącznej wartości ok. [...] zł oraz motocykl powypadkowy uszkodzony o wartości [...] zł. Powyższe składniki mienia ruchomego zostały zajęte przez komornika Urzędu Skarbowego w P. Końcowo wyjaśnił, że z żoną posiada rozdzielność majątkową i nie zamieszkują razem. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 poz. 270 ze zm.) – zwana dalej p.p.s.a., że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jednakże, w myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanej wyżej regulacji wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, Referendarz sądowy zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Niezastosowanie się przez stronę do wezwania referendarza sądowego wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że referendarz sądowy nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W przedmiotowej sprawie, oświadczenia zawarte we wniosku skarżącego złożonym na urzędowym formularzu PPF, były niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie strony skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej. W ocenie orzekającego wnioskodawca przedstawia swoją sytuację finansową w sposób wybiórczy poprzez akcentowanie jedynie tych okoliczności, które przemawiałyby za uznaniem, że znajduje się on w trudnej sytuacji finansowej, która nie pozwala jej na pokrycie kosztów sądowych. Jak wynika z oświadczeń skarżącego prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z studiującą w W. córką. Córka jak podał skarżący nie pracuje. Koszty związane z kontynuowaniem nauki przez córkę oraz mieszkaniem wnioskodawca określił na kwotę ok. [...] zł. Jednocześnie skarżący oświadczył, że dochód gospodarstwa domowego wynosi [...] zł netto nie wyjaśniając skąd bierze środki na systematyczne pokrywanie nadwyżki wydatków nad uzyskiwanymi dochodami. Powyższe powoduje, że oświadczenie o dochodach złożone przez skarżącego budzi wątpliwości, co do jego faktycznej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych. Niemożliwa jest bowiem sytuacja, w której wydatki przewyższają dochody, a wnioskodawca nie wykazuje innych źródeł ich finansowania. Ponadto wniosek skarżącego obarczony jest istotną luką. Skarżący w ogóle nie przedstawił sytuacji majątkowej i finansowej żony. Co prawda oświadczył, że z żoną posiada rozdzielność majątkową i zamieszkuje sam, jednakże wskazać należy, że zgodnie art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tj. Dz. U. z 2012r. poz. 788) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli; zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza przy tym stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków; chodzi tu, między innymi, o stosowanie art. 27 K.r.o. (por. M. Zychowicz, w: H. Ciepła i inni, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, Warszawa 2009, teza 8 do art. 51, s. 320). Potwierdza to również ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego wynika, że fakt, iż pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, lub, że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to żona skarżącego nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 817/11, postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 196/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Rozdzielność majątkowa małżeńska nie zwalnia z obowiązku udzielenia informacji o sytuacji majątkowej oraz finansowej współmałżonka (postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 1020/12, postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 981/12, postanowienie NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt I GZ 107/13, postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2013 r., sygn. akt II FZ 321/13 czy postanowienia NSA z dnia 27 listopada 2013 r., sygn. akt I FZ 434/13). Na małżonkach ciąży, zatem obowiązek udzielenia sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego, czy prowadzą, czy też, nie wspólne gospodarstwo domowe (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt I FZ 313/13) Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 25 kwietnia 2008r., sygn. akt: II OZ 322/08 i z dnia 24 czerwca 2008r. sygn. akt I GZ 147/08 warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu takiego prawa, co niewątpliwie oznacza, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Uchylając się od przedstawienia wszystkich dokumentów, o które wzywał referendarz sądowy wskazujących na swoją trudną sytuację skarżący powinien liczyć się z tym, że referendarz sądowy nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym za uzasadniające przyznanie prawa pomocy – podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 5 czerwca 2008 r. sygn. akt. I FZ 236/08. Końcowo wskazać również należy, że jak wynika z Krajowego Rejestru Sądowego córka skarżącego posiada [...] udziałów o łącznej wysokości [...] zł. w T. w której to skarżący jak wynika z przedłożonego zaświadczenia jest zatrudniony na stanowisku kierownika robót. Ponadto jak wynika z Krajowego Rejestru Sądowego skarżący oraz jego żona są [...] w powyższej spółce. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 §1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.