I SA/Bd 542/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "T. " Sp. o.o. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "T. " Sp. o.o. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] kwietnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy Skarżąca spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z informacji zawartych na urzędowym formularzu PPPr wynika, że rachunki bankowe spółki zostały zablokowane przez Urząd Skarbowy. Rubryka dotycząca wysokości kapitału zakładowego pozostała niewypełniona. Strona oświadczyła, ze nie posiada środków trwałych wartości oraz za 2017r. wykazała stratę – nie wskazano kwoty. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego pełnomocnik skarżącej spółki oświadczył, że: spółka nie składa deklaracji VAT-7; spółka nie osiąga przychodu; rachunki bankowe spółki zostały zajęte przez II Urząd Skarbowy w T.; spółka posiada zobowiązania wobec ZUS i Urzędu Skarbowego; wierzytelności spółki są zabezpieczone przez II Urząd Skarbowy w T.; wszystkie zeznania podatkowe jak i dokumentacja spółki zostały przekazane do Urzędu Skarbowego gdyż toczy się postępowanie kontrolne; spółka nie posiada środków trwałych; w spółce zatrudnionych jest 4 pracowników – brak aktualnych wypłat za wynagrodzenia; spółka nie ponosi kosztów obsługi księgowej i prawnej; z majątku spółki prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 – dalej "p.p.s.a.") stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 ww. ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym (§ 1); prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2); prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3); częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§ 4). Skarżąca spółka składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu wskazać trzeba, że użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Treść powołanego przepisu wskazuje nadto, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z jednej strony, z uwzględnianiem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu (wpis od skargi wynosi 100 zł), z drugiej strony - jej możliwości finansowych. Skarżąca spółka zasadność wniosku upatruje w okoliczności, że w związku z prowadzonym przez organ podatkowy postępowaniem egzekucyjnym rachunek bankowy został zajęty i spółka nie dysponuje środkami finansowymi na opłacenie wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Ponadto spółka nie generuje przychodu oraz nie posiada środków trwałych. W tym kontekście wskazać należy, że z orzecznictwa wynika, iż każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z tą działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (zob. postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r., I FZ 459/14). Koszty sądowe stanowią element ryzyka podejmowanego w ramach działalności gospodarczej (por. np. post. NSA z 25 lutego 2015 r., I FZ 43/15, CBOSA). Z kolei w postanowieniu z dnia 4 września 2014 r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14, WSA w Warszawie wskazał, iż celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli więc przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, to mu się ona opłaca, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Przedsiębiorstwo, które pomimo trudności finansowych, nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08). Zdaniem orzekającego, bez znaczenia, dla kwestii spełnienia przesłanek przyznania spółce prawa pomocy jest okoliczność, że obecnie nie generuje ona dochodu, albowiem z orzecznictwa wynika, że nawet brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości (por. postanowienie NSA z dnia 2 października 2015 r. o sygn. akt II GZ 506/15). Ze znajdującego się w aktach sprawy Krajowego Rejestru Sądowego – stan na dzień 16 sierpnia 2018r. – nie wynika aby wobec skarżącej spółki toczyło się postępowanie likwidacyjne, upadłościowe bądź układowe. Kolejną okolicznością, która należy wziąć pod uwagę w przypadku skarżącej spółki, jest to, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z 12.01.2012 r., sygn. akt II FZ 796/11, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzeczeniu z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11 Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1577 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (tak też NSA w postanowieniu z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt II FZ 812/15, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W przedmiotowej sprawie strona skarżąca nie wykazała, że wspólnicy nie mogą wnieść dopłat na pokrycie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania ograniczają się uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł. Podkreślenia również wymaga, że osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (zob. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., I OZ 191/11, LEX nr 794951, postanowienie NSA z dnia 16 maja 2014 r., II FZ 553/13, LEX nr 1460148). Pozostawanie w obrocie prawnym jako przedsiębiorca wiąże się z koniecznością podejmowania wszelkich działań niezbędnych do efektywnego prowadzenia działalności gospodarczej i regulowania wszelkich związanych z nią należności tak prywatnoprawnych, jak i tych o charakterze publicznym. Z materiału źródłowego nie wynika, aby skarżąca podejmowała dla potrzeb uiszczenia kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie jakiekolwiek dodatkowe działania w ramach szerokiego zakresu działalności w celu zdobycia środków na pokrycie wpisu od skargi. Reasumując w ocenie referendarza sądowego oceniając zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie można tracić z pola widzenia celu instytucji prawa pomocy, którym jest realizacja zasady prawa do sądu w odniesieniu do osób fizycznych i prawnych, których sytuacja majątkowa obiektywnie nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Sprzeczne zarówno z tym celem jak również z treścią art. 199 p.p.s.a., określającego zasadę, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, byłoby udzielenie prawa pomocy takiej spółce z o.o., która miała możliwość zgromadzenia wymaganych środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych od zainicjowanego postępowania. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.