I SA/Bd 906/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Jarosław Szulc po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 6 grudnia 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2012 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 20 października 2017r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 22.696 zł, stosownie do § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 221, poz. 2193 ). Wnioskiem z dnia 06 listopada 2017r. Skarżący wniósł na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, którego miesięczny dochód wynosi 1.549,48 zł. Skarżący oświadczył, że nie posiada nieruchomości, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, przedmiotów wartościowych i oszczędności. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki skarżący wskazał: zobowiązania wobec Urzędu Skarbowego w B. – 2.269.563,08 oraz wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych 150.000 zł. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżący przedłożył: umowę podziału majątku zawartą w formie aktu notarialnego; PIT-36 skarżącego za lata 2015-2016; ugodę do umowy kredytu hipotecznego oraz wydruk księgi wieczystej. Ponadto w piśmie z dnia 28 listopada 2017 r. pełnomocnik skarżącego oświadczył, że skarżący od 2016 r. pozostaje ze swoją żoną w nieformalnej separacji, nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego, pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej, a w 2015 r. dokonali podziału majątku wspólnego. Dodał, że żona odmawia skarżącemu wydania jakichkolwiek dokumentów dotyczących jej sytuacji majątkowej. Skarżący nie posiada rachunków bankowych, nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, nie posiada tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego. Od momentu separacji skarżący korzysta z pokoi gościnnych u znajomych oraz najbliższej rodziny, którym przekazuje comiesięcznie kwotę 200 zł na pokrycie opłat związanych z korzystaniem przez niego z prądu, wody, gazu, itp. Skarżący nie posiada oszczędności, nie prowadzi działalności gospodarczej. W związku z zaległościami kredytowymi skarżący wraz z żoną zawarli z bankiem ugodę, którą zobowiązali się spłacić zobowiązanie w 75 ratach miesięcznych – spłaty rat dokonuje żona skarżącego. Postanowieniem z dnia 6 grudnia 2017r. Referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazał, że skarżący nie wykazał, by spełniał ustawowe przesłanki umożliwiające przyznanie mu prawo pomocy oraz nie przedłożył wszystkich dokumentów, o które był wzywany. Pismem z dnia 19 grudnia 2017 r. strona złożyła sprzeciw, w którym wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że informował wcześniej, iż nie tylko pozostaje z żoną w nieformalnej separacji, nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego, ale również iż żona odmawia udzielenia jemu jakichkolwiek informacji w zakresie jej sytuacji finansowej czy też majątkowej. Dodał, że wskazanie w formularzu PPF adresu zamieszkania oraz do doręczeń nie daje podstaw do uznania, by skarżący pod tym adresem przebywał czy zamieszkiwał wraz z żoną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej jako: "p.p.s.a.", m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, sąd – jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. – wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). W świetle art. 199 p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05). Innymi słowy, udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 713/09). Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. W sytuacji gdy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności faktyczne są niewiarygodne lub niekompletne, wspomniany wyżej obowiązek nie jest wypełniony. To z kolei powoduje, że sąd nie może ocenić sytuacji materialnej wnioskodawcy i musi odmówić przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA: z dnia 28 sierpnia 2014 r., II FZ 1109/14, z dnia 5 września 2014 r., II OZ 874/14). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. Należy również podkreślić, że zgodnie z przepisem art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Podkreślenia wymaga, że skarżący nie przedłożył dokumentów, o które był wzywany przez Referendarza sądowego, a dotyczących jego żony. Przedmiotowych dokumentów, bądź informacji nie dołączył także do złożonego sprzeciwu. W konsekwencji należało uznać, że skarżący nie przedłożył wystarczających informacji, by rzetelnie ocenić jego faktyczną sytuację materialną, a co za tym idzie nie wykazał, że całkowite poniesienie kosztów sądowych mogłoby spowodować ryzyko wystąpienia zagrożenia finansowego. Należy z całą mocą podkreślić, czego nie kwestionuje również skarżący, że w orzecznictwie wielokrotnie akcentowano, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Obowiązek ten wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 614 § 3 k.r.o.). Bez względu zatem na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 k.r.o., skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienia NSA z: 17 stycznia 2017 r., II FZ 989/16; 15 lipca 2015 r., II FZ 568/15 i przywołane tam orzeczenie). Sąd zauważa, że z oświadczenia skarżącego zawartego w piśmie z dnia 28 listopada 2017 r. wynika, iż skarżący oraz jego żona w związku z zaległościami kredytowymi w wysokości 413.636,85 zł zawarli w dniu 30 czerwca 2015r. z G. N. B. S.A. ugodę, którą zobowiązali się spłacać zobowiązanie w 75 miesięcznych ratach, a spłaty każdej z tych rat dokonuje żona skarżącego A. S. ( k. 36 akt sądowych). Zatem skoro to żona spłaca zobowiązania obojga małżonków, to należy z tego wnioskować, że jej sytuacja materialna jest na tyle dobra, iż jest w stanie samodzielnie ponosić ciężar ugody bankowej zawartej wraz z mężem. W tym kontekście trzeba dodać, że biorąc pod uwagę partycypację małżonki skarżącego w spłacaniu wspólnych zobowiązań, skarżący tym bardziej powinien był przedłożyć dokumenty określające jej sytuację materialną. Należy również wskazać, że zawierając ugodę z G. N. B. S.A. zarówno skarżący jak i jego małżonka, jako współdłużnicy, musieli przedstawić i udokumentować swoją sytuację finansową i majątkową, którą Bank uznał za umożliwiającą spłatę należności kredytowych. Na tym tle, argumentacja skarżącego, iż żona odmawia mu udzielenia informacji w zakresie jej sytuacji finansowej czy majątkowej brzmi nieprzekonująco. Ponadto trzeba zaznaczyć, że skoro żona spłaca zobowiązania prywatnoprawne małżonka i swoje, to tym bardziej należałoby oczekiwać jej uczestnictwa w opłacie zobowiązań publicznoprawnych, a nie wnioskowania skarżącego o pomoc ze strony państwa. W orzecznictwie wskazuje się, iż zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądza automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym, występując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, skarżący powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych (por. np. postanowienie NSA z 25 sierpnia 2015 r., II GZ 387/15). Zobowiązania prywatne nie mogą być uprzywilejowane w stosunku do zobowiązań publicznoprawnych (por. np. postanowienia NSA: z 26 maja 2011 r., I FZ 130/11; z 18 lutego 2010 r., I FZ 447/09 oraz z 6 listopada 2009 r., II OZ 971/09). Z możliwości spłat rat kredytu przez małżonkę należy wnioskować, że jest ona w stanie i do chwili rozwiązania małżeństwa lub orzeczenia separacji, może ponosić ciężar wspólnego zobowiązania prywatnoprawnego, co jest przesłanką wykluczającą przyznanie skarżącemu pomocy w uregulowaniu kosztów publicznoprawnych. Zdaniem Sądu strona nie wykazała, aby spełniła przesłanki upoważniające do przyznania prawa pomocy zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd po dokonaniu analizy sytuacji finansowej przedstawionej przez skarżącego uznał, że informacje te nie pozwoliły na to, by ocenić jego rzeczywistą sytuację materialną, w tym sytuację finansową jego małżonki, a co za tym idzie – nie wykazał on, że całkowite poniesienie kosztów sądowych mogłoby spowodować u niego ryzyko wystąpienia zagrożenia finansowego. Nadto Sąd wskazuje, że za zasadną należy uznać ocenę Referendarza dotyczącą miejsca zamieszkania skarżącego. Skarżący we wniosku PPF z dnia 06 listopada 2017r. wskazał, że z żoną pozostaje w nieformalnej separacji, jednocześnie podając taki sam adres (ul. L. [...], [...] B.) jako adres zamieszkania (rubryka 2.1.) oraz jako adres do doręczeń (rubryka 2.2.) – k. 26 akt sądowych. Tożsame miejsce zamieszkania skarżącego wskazano również w załączonej do wniosku PPF kopii umowy o pracę na czas nieokreślony, zawartej 01 grudnia 2015r. ( k. 25 akt sądowych ). Natomiast w piśmie z dnia 28 listopada 2017r. skarżący podał, że od momentu separacji korzysta z pokoi gościnnych u znajomych oraz najbliższej rodziny. Powyższe potwierdza ocenę Referendarza, że oświadczenia skarżącego są niejasne i uniemożliwiają dokonanie rzetelnej oceny jego sytuacji majątkowej i bytowej. Skoro skarżący wykazał w złożonym wniosku PPF ten sam adres zarówno jako miejsce jego zamieszkania jak i adres do korespondencji, a jest to także adres zamieszkania jego żony ( v. np. akt notarialny Rep. A nr 2729/2015, Ugoda do umowy kredytu hipotecznego – k. 37 i k. 47 akt sądowych ), to należy wnioskować, że w rzeczywistości, pod tym adresem zamieszkuje, wraz z żoną. Jeszcze raz należy podkreślić, że warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu takiego prawa, co oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Skoro skarżący nie przedłożył stosownych dokumentów, o które był wzywany i w sposób niepełny, niejasny oraz budzący wątpliwości przedstawił swoją sytuację materialną, to nie było podstaw do ustalenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i bytowej, a tym samym, przyznania mu pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy, z uwagi na fakt, iż skarżący nie wykazał, że jego obecna sytuacja materialna i majątkowa nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.