I SA/Gd 526/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 listopada 2018 r. sprawy ze skargi ABC Sp. z o. o. Sp. k. z siedzibą w na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w z dnia 19 marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umożliwienia stronie zapoznania się z dokumentami oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 19 marca 2018 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 18 stycznia 2018 r. w sprawie odmowy umożliwienia "A" spółce z ograniczoną odpowiedzialnością spółce komandytowej w G. (dalej jako "spółka", skarżąca") zapoznania się z dokumentami zawierającymi informacje niejawne oraz innymi dokumentami, które organ wyłączył z akt sprawy ze względu na interes publiczny. Powyższe postanowienia zostały wydane w następującym stanie faktycznym sprawy: Naczelnik Urzędu Skarbowego (w skrócie "Naczelnik US") wszczął wobec spółki kontrolę podatkową w zakresie prawidłowości rozliczeń z budżetem z tytułu podatku od towarów i usług za okres od 1 września 2014 r. do 30 września 2014 r. i od 1 stycznia 2015 r. do 30 czerwca 2015 r. W toku kontroli organ postanowieniem z dnia 6 grudnia 2017 r. m.in. na podstawie art. 179 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2017 r. poz. 201 ze zm.), dalej jako "O.p.", ze względu na interes publiczny wyłączył z akt sprawy protokół przesłuchania świadka sporządzony przez pracownika Urzędu Skarbowego w L. i jednocześnie dopuścił jako dowód wypis z tego dokumentu. Pismem z dnia 22 grudnia 2017 r. pełnomocnik spółki wniósł o umożliwienie mu zapoznania się z dokumentem wymienionym w ww. postanowieniu. Po rozpoznaniu przedmiotowego wniosku Naczelnik US postanowieniem z dnia 18 stycznia 2018 r. odmówił stronie umożliwienia zapoznania się z ww. dokumentami zawierającymi informacje niejawne oraz dokumentami wyłączonymi z akt sprawy ze względu na interes publiczny. W uzasadnieniu organ wskazał na dobro osób trzecich, których dotyczą wyłączone z akt sprawy dokumenty, przytoczył orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące danych podmiotów niezwiązanych ze sprawą oraz powołał się na obowiązek przestrzegania tajemnicy skarbowej. Po rozpatrzeniu sprawy w związku z wniesionym przez stronę zażaleniem, postanowieniem z dnia 19 marca 2018 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że w świetle art. 179 § 1 O.p., nie mają zastosowania przepisy art. 178 tej ustawy w zakresie prawa strony do wglądu w akta. Wyłączenie jawności w zakresie objętym postanowieniem z dnia 6 grudnia 2017r. nie oznacza, że strona pozbawiona była możliwości zapoznania się z ich treścią merytoryczną. Orzeczeniem tym organ włączył do materiału dowodowego wypis uprzednio wyłączonego protokołu przesłuchania świadka - po jego anonimizacji w zakresie danych osobowych świadka. Anonimizacja nie ingeruje w tym przypadku w zawartość merytoryczną wyłączonych dokumentów, tj. w treść mającą znaczenie dowodowe, a tym samym nie wyklucza możliwości składania wniosków dowodowych i wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Powołując poglądy wyrażane w orzecznictwie co do rozumienia pojęcia "interesu publicznego", w aspekcie "dobra osób trzecich", organ stwierdził, że pod pojęciem tym należy rozumieć korzyść służącą ogółowi; dyrektywę postępowania, nakazującą respektowanie takich wartości wspólnych dla całego społeczeństwa jak; sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej. Wyłączenie i odmowa umożliwienia skarżącemu (jego pełnomocnikowi) zapoznania się z wyłączonymi danymi obejmującymi np. adresy czy numery PESEL świadków oraz adresy podmiotów nie będących stroną postępowania, jest odmową leżącą w interesie publicznym, wskazanym jako przesłanka zastosowania art. 179 § 1 O.p. Pod pojęciem "interesu publicznego" mieści się dobro osób trzecich, nie będących stroną w toczącym się postępowaniu, których dotyczą informacje zawarte we włączonych do akt sprawy dokumentach, bowiem zawierają istotne dane o tych podmiotach. Ochrona interesu publicznego może też polegać na ograniczeniu dostępu do informacji objętych tajemnicą skarbową, w tym danych dotyczących podmiotów niezwiązanych ze sprawą. Dotyczy to nie tylko deklaracji podatkowych, informacji gospodarczych i finansowych podmiotów, ale też danych je identyfikujących. Dane objęte tajemnicą skarbową obejmują również określenie danych osobowych podatnika (imiona i nazwisko, nazwisko rodowe, imiona rodziców), datę urodzenia, miejsce zamieszkania i miejsce wykonywania działalności gospodarczej lub miejsce zatrudnienia (nauki), numer ewidencyjny (PESEL), numer identyfikacji podatkowej (NIP), stan cywilny, osoby pozostające na utrzymaniu podatnika, dane dotyczące spadkodawcy, zapisodawcy, pożyczkodawcy itp. Następnie organ odwoławczy podkreślił, że ewentualne analizowanie okoliczności sprawy, w sytuacji, gdy anonimizacja dotyczyła wyłącznie danych osobowych świadka, jest bezzasadne, bowiem w żaden sposób nie rzutuje to na treść merytoryczną dokumentów. Skarżący nie wykazał, jaki to istotny wpływ na wynik sprawy mieć mogą dane personalne świadka. Znajdujący się w aktach sprawy wypis pozwala bezsprzecznie ocenić wiarygodność i moc dowodową dokumentu. Jest on w istocie tożsamy w treści merytorycznej z dokumentem pierwotnym. Wiedzę w tym zakresie posiada również pełnomocnik Spółki. Na jego wniosek organ I instancji przekazał skan wypisu z protokołu z przesłuchania świadka, którego dotyczy niniejsze postępowanie. W skardze na powyższe postanowienie, pełnomocnik spółki wnosząc uchylenie postanowień organów obu instancji podniósł zarzut naruszenia przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 239 O.p., art. 178 § 1 i art. 179 § 1, § 2, § 3 O.p. a także art. 217 § 1 i § 2 w zw. z art. 210 § 4 w zw. z 219 O.p. w zw. z 179 § 1 i § 2 O.p., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie. W uzasadnieniu pełnomocnik spółki podniósł, że odmowa umożliwienia mu zapoznania się dokumentami była bezzasadna. Powołując się na stanowisko wyrażone w orzecznictwie skarżący wskazał, że organy błędnie uzasadniły zaskarżone postanowienia, albowiem nie odnosiły się do konkretnych okoliczności sprawy mających świadczyć o zasadności odmowy wglądu do akt sprawy. Wskazanie przez organy interesu publicznego nie może sprowadzać się do przywołania ogólnego sformułowania o ochronie danych osobowych osób trzecich. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna, albowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Spór w niniejszej sprawie dotyczy prawidłowości wydania przez organy postanowienia odmawiającego stronie zapoznania się z dokumentami wyłączonymi z jawności. Zgodnie z art. 178 § 1 O.p. strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, odpisów oraz sporządzania kopii przy wykorzystaniu własnych przenośnych urządzeń. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Zgodnie z art. 179 § 1 O.p., przepisu art. 178 O.p., nie stosuje się do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów zawierających informacje niejawne, a także do innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny. W myśl § 2 tego przepisu, odmowa umożliwienia stronie zapoznania się z dokumentami, o których mowa w § 1, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelniania odpisów i kopii lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia. Natomiast zgodnie z art. 179 § 3 O.p., na postanowienie, o którym mowa w § 2, służy zażalenie. Wyrażone w art. 178 § 1 O.p. prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów stanowi jeden z aspektów zasady jawności postępowania podatkowego (art. 129 O.p.) i zasady czynnego udziału strony w tym postępowaniu (art. 123 § 1 O.p.). Przepis ten nie ma jednak charakteru absolutnego i doznaje określonych ograniczeń, o których mowa w art. 179 § 1 O.p. (por. wyrok NSA z dnia 3 listopada 2015 r., sygn. akt II FSK 2300/13, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Analiza przepisów art. 178 i 179 O.p. wykazuje, że na postanowienie wydane na podstawie art. 178 § 1 O.p. nie przysługuje zażalenie. Wykładnia językowa art. 179 § 3 O.p. wyklucza przyjęcie, że postanowienie, o którym mowa w art. 179 § 1 O.p., jest zaskarżalne zażaleniem (por. wyrok NSA z dnia 26 lipca 2012 r., sygn. akt II FSK 616/11, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 17 września 2009 r., sygn. akt I SA/Gd 68/09, wyrok WSA w Warszawie z 23 sierpnia 2008 r., sygn. akt VIII SA/Wa 80/08, wyrok WSA w Lublinie z 20 lutego 2008 r. sygn. akt I SA/Lu 800/07, publ. j.w.). Jednocześnie brak dopuszczalności zażalenia nie oznacza braku możliwości kontroli wykonywania administracji publicznej w omawianym zakresie. Zaskarżalność postanowień w sprawach incydentalnych gwarantuje bowiem przepis art. 237 O.p. stanowiący, że stronie służy prawo wniesienia zarzutów w odwołaniu od decyzji na postanowienie organu, na które nie służy zażalenie (por. wyrok NSA z dnia 3 marca 2005 r., sygn. akt FSK 690/04, wyrok NSA z dnia 21 lipca 2006 r., sygn. akt I FSK 1070/05, publ. j.w.) Zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w judykaturze, w sytuacji, gdy organ wyłącza z akt sprawy poszczególne dokumenty z powodu objęcia ich tajemnicą państwową lub ze względu na interes publiczny, ograniczając tym samym uprawnienia strony postępowania, określone w art. 178 O.p., postanowienie w tym przedmiocie podlega kontroli instancyjnej lub sądowej w ramach badania prawidłowości decyzji kończącej postępowanie w danej sprawie oraz art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a." (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 20 lutego 2008 r., sygn. akt I SA/Lu 800/07, wyrok WSA w Opolu z 17 grudnia 2014 r., sygn. akt I SA/Op 679/14, wyrok WSA w Warszawie z 29 listopada 2010 r., sygn. akt III SA/Wa 969/10, wyrok NSA z 26 lipca 2012 r., sygn. akt II FSK 616/11, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 30 sierpnia 2016 r., sygn. akt III SA/Gl 2408/15, wyrok WSA w Opolu z 14 października 2015 r., sygn. akt I SA/Op 358/15, wyrok WSA w Łodzi z 13 marca 2013 r., sygn. akt I SA/Łd 1441/12, publ. j.w.). W przypadku, gdy strona postępowania oświadczy organowi chęć zapoznania się z aktami sprawy, w tym także z dokumentami wyłączonymi z akt, organ w drodze postanowienia odmawia dokonania tej czynności, co wynika z treści art. 179 § 2 O.p. Postanowienie to jest postanowieniem odrębnym od postanowienia o wyłączeniu dokumentów z akt sprawy. Zatem w sprawie kontrolowanego postanowienia odmawiającego stronie zapoznania się z dokumentami, nie może być badana zasadność włączenia tych dokumentów postanowieniem z dnia z dnia 6 grudnia 2017 r., weryfikacja w tym zakresie może nastąpić tylko i wyłącznie podczas kontroli sądowej wydanej przez organ decyzji w postępowaniu podatkowym. Przysługujący stronie na podstawie art. 179 § 3 O.p. środek odwoławczy od postanowienia o odmowie udostępnienia stronie zapoznania się z dokumentami nie może być zatem wykorzystywany do weryfikacji prawidłowości rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 179 § 1 O.p., w przedmiocie wyłączenia dokumentów z akt sprawy ze względu na interes publiczny, a kognicja sądu w niniejszej sprawie jest ograniczona do ustalenia, czy postanowienie wydane na podstawie art. 179 § 2 O.p. zostało wydane zgodnie z uprzednio wydanym w sprawie postanowieniem na podstawie art. 179 § 1 O.p. Postanowienie wydane w trybie art. 179 § 2 O.p. ma bowiem charakter wtórny w stosunku do postanowienia przewidzianego w art. 179 § 1 O.p. W sprawie będącej przedmiotem kontroli sądu wyżej wskazana zgodność została zachowana. Ponadto należy zauważyć, że skoro od postanowienia odmawiającego stronie zapoznania się z dokumentami zawierającymi informacje niejawne przysługuje zażalenie, to kontrola sądu ogranicza się do ustalenia, czy postanowienie to zawiera wszystkie niezbędne elementy wskazane w art. 217 § 2 O.p. - przede wszystkim, czy zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne. W zaskarżonym postanowieniu szczegółowo i wyczerpująco, a także zasadnie podano podstawy prawne oraz uzasadnienie faktyczne odmowy umożliwienia zapoznania się z dokumentami wyłączonymi z jawności. Wskazano na podstawę wyłączenia jawności dokumentów. Dokumenty te objęte są tajemnicą skarbową i dotyczą innego podatnika. Podstawą wyłączenia dokumentów z akt sprawy był prawidłowo rozumiany interes publiczny. Tym samym zaskarżone postanowienia organów I i II instancji, spełniają wymogi wynikające z art. 217 O.p. i są prawidłowe. Zauważyć należy, że ostateczny walor dowodowy wyłączonych dokumentów, jak i zasadność ich wyłączenia mogą być skontrolowane dopiero w odwołaniu od decyzji rozstrzygającej sprawę podatkową oraz skardze sądowoadministracyjnej na decyzję organu odwoławczego. W wydanej decyzji organ będzie zobowiązany do uzasadnienia związku przyczynowego danych dokumentów ze sprawą, wpływu dokumentów na treść rozstrzygnięcia oraz rozważyć istnienie podstaw wyłączenia jawności zawartych w dokumentach danych w świetle art. 179 § 1 O.p. Z uwagi na powyższe, podniesione w skardze zarzuty dotyczące niezasadności wyłączenia jawności dokumentów nie zasługują na uwzględnienie. Zarzuty te nie podlegały bowiem rozpoznaniu w niniejszej sprawie. Wskazać przy tym należy, że unormowanie art. 178 § 1 O.p. przewiduje uprawnienie strony do zapoznania się z aktami sprawy w czasie trwania postępowania jak i po jego zakończeniu. Mając na uwadze powyższe sąd stwierdził, że organ nie dopuścił się naruszenia wskazanych w skardze przepisów postępowania. Sąd rozpoznając niniejszą sprawę, będąc związany dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. nie stwierdził naruszeń prawa, które powodowałoby konieczność wyeliminowania zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego. Mając na względzie wszystkie przedstawione okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 w zw. z art. 119 pkt 3 oraz 120 p.p.s.a., oddalił skargę.