I SA/Gl 417/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, , , po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego na 2015 r. w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wyrokiem z dnia 16 grudnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę S. K. (dalej "skarżący" lub "wnioskodawca") na decyzję oznaczoną w sentencji niniejszego postanowienia. W terminie do wniesienia skargi kasacyjnej skarżący złożył pismo z dnia 8 marca 2016 r., w którym wniósł o "zwolnienie z kosztów sądowych a zwłaszcza o ustanowienie adwokata". Następnie, w odpowiedzi na wezwanie starszego referendarza sądowego, skarżący złożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF z dnia 29 marca 2016 r.), w ramach którego wniósł o ustanowienie adwokata. Z uzasadnienia wniosku wynika, że wnioskodawca mieszka w wyjątkowo trudnych warunkach. Dom pochodzi z lat 30 ubiegłego wieku i wymaga generalnego remontu, którego koszt skarżący określił na kwotę 100.000 zł. Skarżący zadeklarował, że koszty utrzymania (bez remontu) wynoszą 1.500-2.500 zł, przy czym stara się on "tak gospodarować żeby nie mieć zadłużenia". Ponadto skarżący szeroko omówił działania organów administracji publicznej, w wyniku których utracił sporą powierzchnię działki. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. Na majątek jego składa się dom o pow. 65 m2, kwalifikujący się – jak wskazał wnioskodawca – do generalnego remontu oraz dwie działki o pow.: 0,5 ha i 0,69 ha. Świadczenie emerytalne, będące jedynym dochodem wykazanym we wniosku, stanowi miesięcznie kwotę 3.300 zł. Pismem z dnia 1 kwietnia 2016 r. starszy referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; 2) wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; dowody potwierdzające wydatki z tytułu np. lekarstw, zakupu opału; gospodarowania odpadami itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają aktualnie miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało także wyjaśnić kto i w jakiej wysokości ewentualnie partycypuje w ponoszeniu ww. kosztów; wykonując ten punkt wezwania należało wykazać w jaki sposób dokonuje się zapłaty ww. opłat (przelew bankowy, wpłaty w urzędzie pocztowym, inne); - innymi słowy należało udokumentować deklarowane przez skarżącego stałe wydatki w przedziale 1.500-2.500 zł; 3) wykazanie obciążeń i ewentualnych pożytków związanych z posiadaniem działek rolnych o pow. 0,5 ha i 0,69 ha; w tych ramach należało wykazać między innymi wysokość podatku z tego tytułu; należało także złożyć oświadczenie wskazujące na aktualne wykorzystanie ww. działek; 4) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów w okresie ostatnich czterech miesięcy; 5) nadesłanie odpisów zeznań podatkowych za 2015 r.; ten punkt wezwania dotyczył również osób pozostałych w gospodarstwie domowym skarżącego; 6) wykazanie ewentualnych zaległości z tytułu świadczenia alimentacyjnego lub spłaty kredytu; 7) złożenie wyjaśnień, co do aktualnego statusu G. K.; w tych ramach należało wyjaśnić, czy jest to osoba bezrobotna, studiująca itp. Odpowiadając na przywołane wyżej wezwanie skarżący w piśmie z dnia 19 kwietnia 2016 r. oświadczył, że część stałych wydatków dokumentują wyciągi z rachunku bankowego. Z posiadanych działek rolnych nie uzyskuje żadnych pożytków. Do stałych wydatków zaliczył: świadczenie alimentacyjne (380 zł), ratę kredytu (54,30 zł), opłatę za internet (29,99 zł), telefon (ok. 50 zł). Podniósł nadto, że dokonuje zakupu węgla. Skarżący oświadczył dalej, że jego syn G. jest aktualnie bezrobotny i ubiega się o przyjęcie na studia; wynajmuje obecnie pokój w R.. Do pisma skarżący załączył wyciągi z rachunku bankowego za okres od 3 grudnia 2015 r. do 4 kwietnia 2016 r. (w ich świetle miesięczny dochód skarżącego z tytułu świadczenia emerytalnego stanowi kwotę około 3.320 zł netto; stałe opłaty z tytułu prowadzenia gospodarstwa domowego dotyczą wydatków z tytułu dostawy wody i odbioru ścieków - kwota 80,39 zł, przy czym przelew z tego tytułu odnotowano jedynie w dniu 9 marca 2016 r. oraz z tytułu podatku od nieruchomości - wpłata za cały rok wyniosła 323 zł; w ww. okresie skarżący odnotował transakcje obciążeniowe o charakterze dobroczynnym w łącznej kwocie 1.010 zł). Postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2016 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie wniesionym w terminie do dokonania tej czynności skarżący wskazał, że podtrzymuje argumenty zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący dodał nadto, że oczekuje na decyzję administracyjną, od której uzależniona jest zmiana jego sytuacji materialnej, ponieważ ma "podpisane umowy i będzie zmuszony wziąć kredyt – 50-70 tys. złotych". Nadto należy odnotować, że postanowieniem z dnia 27 lipca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Orzeczenie to stało się prawomocne z dniem 10 września 2015 r., kiedy to Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie o sygn. akt II FZ 709/15 oddalił zażalenie skarżącego wniesione na postanowienie z dnia 27 lipca 2015 r. U podstaw tej konstatacji legły stałe dochody skarżącego w kwocie 3.274,83 zł netto, uzyskanie dodatkowego dochodu z tytułu odpłatnego zbycia papierów wartościowych oraz posiadanie licznych nieruchomości. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "skoro skarżący jest w stanie wygospodarować odpowiednie kwoty pieniężne na obsługę zobowiązań kredytowych o charakterze cywilnoprawnym oraz środki na dokonanie darowizn na rzecz budowy Świątyni Opatrzności Bożej w Warszawie, nie sposób uznać jednocześnie, że nadmiernym obciążeniem będzie dla niego poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie." W następstwie opisanego wyżej postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy skarżący dwukrotnie uiścił z tytułu kosztów sądowych opłatę w kwocie 100 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "ppsa", w brzmieniu obowiązującym przed 15 sierpnia 2015 r.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że skarżący w formularzu wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie zatem z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym, np. ustanowienie adwokata, następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). Przystępując do rozpoznania wniosku złożonego w niniejszym postępowaniu, trzeba odnotować, że w jego toku wydano już postanowienie w przedmiocie prawa pomocy, tj. w dniu 27 lipca 2015 r. tutejszy Sąd odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Zażalenie skarżącego wniesione na to postanowienie Naczelny Sąd Administracyjny oddalił postanowieniem z dnia 10 września 2015 r., sygn. akt II FZ 709/15. Podkreślić zatem należy, że postanowienie Sądu I instancji z dnia 27 lipca 2015 r. zachowało prawną moc. Obecnie więc rozstrzygnięcie w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy w istocie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy w okresie, jaki upłynął od wydania wspomnianego postanowienia, sytuacja wnioskodawcy pogorszyła się na tyle, by odstąpić od oceny powziętej w tamtym orzeczeniu. Nie można przy tym tracić z pola widzenia art. 164 ppsa, zgodnie z którym postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym wiąże od chwili, w której zostało podpisane wraz z uzasadnieniem, a stosownie do art. 165 ppsa postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" zgodnie z utrwalonym dotychczas orzecznictwem rozumie się wszelkie zmiany zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to, które swego czasu zapadło (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II FZ 106/08, publ. LEX nr 471131 oraz z dnia 11 stycznia 2010 r., sygn. akt II OZ 1161/09, publ. LEX nr 601096). Odstąpienie od oceny wyrażonej we wcześniejszym postanowieniu może zatem wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Nie budzi wątpliwości, że w przypadku, gdy tym postanowieniem jest postanowienie odmawiające przyznania prawa pomocy, chodzi o zmianę w postaci pogorszenia się najogólniej rozumianej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Mając powyższe na względzie - w ocenie Sądu - z przedstawionego przez skarżącego wniosku nie wynika, żeby w sprawie zaszły takie zmiany okoliczności w porównaniu z już rozpoznanym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, które mogłyby doprowadzić do odmiennej od dotychczasowej oceny jego sytuacji finansowej. Przede wszystkim należy odnotować, że zarówno dochody skarżącego, jak i wydatki nie uległy większej zmianie. Zgodnie zatem z oświadczeniem zawartym w pierwszym druku formularza dochód skarżącego wynosił 3.274,83 zł, a w ostatnim druku jest to kwota w wysokości 3.300 zł. Nie ulega więc wątpliwości, że skarżący posiada stałe źródło utrzymania. Nadto kwota ta przewyższa wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalonego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 11 września 2015 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2016 r. (Dz.U. z 2015 r., poz. 1385). Aktualne pozostaje zatem stanowisko przedstawione w postanowieniu z dnia 27 lipca 2015 r., w myśl którego strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Wskazać też trzeba, że skarżący posiada nieruchomości, na co zwrócił także uwagę Naczelny Sąd Administracyjny, oddalając zażalenie na postanowienie z dnia 27 lipca 2015 r. Okoliczności tej Sąd nie może stracić z pola widzenia również z uwagi na wyrażony w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym w przypadku posiadania majątku nieruchomego istotne jest, iż majątek ten może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 533/11, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyznając zaś prawo pomocy, należy mieć na uwadze, że jest ono formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacji, w której zdobycie przez stronę środków jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, niepubl.). Nadto, jak już wyżej wskazano, nie uległy również istotnej zmianie wydatki skarżącego, a zatem nie sposób odstąpić od oceny wyrażonej w tym zakresie w poprzednim postanowieniu odmawiającym przyznania prawa pomocy. Wskazać należy, że skarżący, podobnie jak w przypadku jego poprzedniego wniosku, również i tym razem nie nadesłał rachunków dotyczących opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Poprzestał on jedynie na nadesłaniu wyciągu z rachunku bankowego, którego analiza nie potwierdza wszystkich wskazanych przez niego wartości. Niemniej jednak, co należy podkreślić, skarżący nie deklaruje zaległości w tym zakresie, a nadto regularnie spłaca raty wynikające z tytułu kredytu. Przyjęcie przez skarżącego takiego priorytetu w wydatkach nie może jednak stanowić podstawy do uznania, że Skarb Państwa winien ponosić koszty związane z prowadzeniem przez skarżącego niniejszego postępowania sądowego. Ponadto przywołać należy pogląd wyrażony w orzecznictwie, że zobowiązania cywilnoprawne nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których należą koszty sądowe, gdyż koszty te jako należności budżetu państwa należy uiszczać na równi z innymi wydatkami obciążającymi skarżącego (zob. postanowienia: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2013 r., sygn. akt II FZ 273/13, z dnia 21 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 376/12, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 11 września 2013 r., sygn. akt III SA/Lu 870/12, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać też trzeba, że nie jest dopuszczalna sytuacja, w której strona postępowania posiada znaczne środki finansowe na spłatę kredytów zaciągniętych na powiększenie swego prywatnego majątku czy też pozyskanych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, zaś koszty postępowania przez nią przed sądem finansowane są z budżetu państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 maja 2013 r., sygn. akt II FZ 211/13, publ. LEX nr 1318895). Powtórzyć należy zatem w tym miejscu za postanowieniem z dnia 27 lipca 2015 r., że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. W świetle powyższych uwag nie zasługuje zatem na uwzględnienie również argumentacja zawarta w sprzeciwie, dotycząca konieczności zaciągnięcia kolejnego kredytu. Nie można też tracić z pola widzenia, że skarżący jest w stanie wygospodarować środki na dokonanie darowizn na cele dobroczynne. Kwestię tę zaakcentował Naczelny Sąd Administracyjny w przywoływanym już postanowieniu z dnia 10 września 2015 r., sygn. akt II FZ 709/15. Tym samym prawidłowa jest ocena zawarta w postanowieniu z dnia 27 lipca 2015 r., że wydatki te wykraczają poza sferę utrzymania koniecznego wnioskującego. Podobnie jak w przypadku poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy i tym razem były one poniesione w czasie, gdy toczyło się postępowanie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tytułem przykładu można wskazać na wpłatę w dniu 21 marca 2015 r. kwoty 100 zł. Nadto skarżący zakupił bilety lotnicze w dniu 23 stycznia 2016 r. za kwotę 1.192,72 zł. Tego wydatku również nie sposób zaliczyć do niezbędnych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Z powyższego wynika, co należy podkreślić, że skarżący dysponuje nadwyżką środków w budżecie domowym. Posiadanie zaś jakichkolwiek nadwyżek finansowych (oszczędności) uniemożliwia przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 czerwca 2015 r., sygn. akt II FZ 362/15, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnotować przy tym też trzeba, że skarżący przelewa na rzecz syna kwotę 380 zł. Wprawdzie w aktach sprawy znajduje się ugoda z dnia 13 maja 2009 r., w świetle której skarżący zobowiązał się do świadczenia alimentacyjnego na rzecz syna w tej kwocie, to niemniej jednak w tytule jednego z przelewów wskazał, że "studia, alimenty. Jest wyrok Sądu. Alimenty zniesione, ale jeszcze ci wypłacę". Wobec tego, nie można wykluczyć, że skarżący nie jest już zobowiązany do tego świadczenia, co ma z kolei wpływ na jego możliwości płatnicze. W świetle powyższych uwag należy podkreślić, że okoliczności przedstawione w kolejnym wniosku nie uzasadniają przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. Zdaniem Sądu, nie uległy one również takiej zmianie, która umożliwiłaby zmianę postanowienia z dnia 27 lipca 2015 r. odmawiającego przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Na rozstrzygnięcie obecne nie ma przy tym wpływu fakt, że aktualnie skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Świadczyć to może co najwyżej o poprawie jego sytuacji materialnej. Reasumując, przy dochodzie przewyższającym minimalne wynagrodzenie i racjonalnym wydatkowaniu posiadanych środków istnieje możliwość poczynienia oszczędności w celu sfinansowania obsługi prawnej. Tym samym skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny a zatem przyznanie mu profesjonalnej pomocy prawnej należy uznać za niezasadne. W świetle powyższego Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.