I SA/Gl 536/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 6 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi W. B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2014 r. w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 3 lipca 2018 r. W. B. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W jego motywach wskazał, iż w związku z toczącym się postępowaniem sądowoadministracyjnym prowadzone są przeciwko niemu postępowania egzekucyjne. Ruchomości zostały zajęte i ustanowiono na nich zastaw skarbowy. Na nieruchomości będącej jego własnością ustanowiona jest hipoteka umowna do kwoty 300.000,00 zł celem zabezpieczenia umowy pożyczki. Skarżący zaznaczył przy tym, że nie ma środków na jej zwrot. Nadto ustanowiono hipoteki przymusowe na łączną kwotę blisko 3 mln zł. Wnioskodawca obecnie samotnie wychowuje syna, gdyż jego relacje z żoną się pogorszyły i z tego powodu musiał zmienić miejsce zamieszkania. Oświadczył, że jego przychody nie wystarczają na pokrycie podstawowych potrzeb jego i syna - dlatego okazyjnie korzysta z pomocy rodziny. Żona nie partycypuje w wydatkach. Z uwagi na zabezpieczenie składników majątku, skarżący nie ma możliwości ich spieniężenia. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący zeznał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z synem. Posiada ½ domu o łącznej pow. 180 m2 na działce o pow. około 3000 m2 (wartości udziału oszacowano na około 250.000,00 zł). Wnioskodawca oświadczył nadto, że posiada oszczędności zgromadzone na rachunkach bankowych lub w gotówce w kwocie 1.400,00 zł. Do przedmiotów wartościowych zaliczył: samochód osobowy marki Volkswagen Passat CC o wartości 40.000,00 zł, ciągnik siodłowy marki SCANIA o wartości 15.000,00 zł, naczepę WIELTON o wartości 10.000,00 zł oraz naczepę SCHWARZMULLER o wartości 10.000,00 zł. Skarżący zaakcentował nadto, że w jego małżeństwie wyłączono ustrój wspólności majątkowej. Na dochód gospodarstwa domowego składają się dochody skarżącego z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie 1.650,00 zł netto oraz dochody z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 1.500,00 zł. Łącznie 3.150,00 zł netto. Z kolei do wydatków zaliczył: czynsz (900 zł), opłaty (200 zł), opłata za pomoc prawną (1.500,00 zł), wyżywienie (1.000,00 zł), ubrania (200 zł), media (200 zł). Pismem doręczonym pełnomocnikowi skarżącego w dniu 30 lipca 2018 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień oraz nadesłanie dokumentów źródłowych, pouczając przy tym, że niezastosowanie się do wezwania w terminie 7 dni oraz we wskazanym tam zakresie, potraktowane zostanie jako brak należytego wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej w skrócie "P.p.s.a."). W piśmie procesowym z dnia 31 lipca 2018 r. pełnomocnik skarżącego wyjaśnił na wstępie, ze z uwagi na urlop wnioskodawcy nie jest w stanie w wyznaczonym terminie przedstawić wszystkich wymaganych dokumentów. Z tych też powodów wniósł o przedłużenie zakreślonego siedmiodniowego terminu o 21 dni. Niezależnie od wniosku o prolongatę terminu wyjaśnił, że skarżący mieszka obecnie w wynajmowanym mieszkaniu, co potwierdza dołączona umowa najmu oraz zaświadczenie o zameldowaniu. Pełnomocnik wyjaśnił dalej, że skarżący partycypuje w utrzymaniu dwóch nieruchomości, tj. domu przy ul. [...] w R. i mieszkania zlokalizowanego w Z. przy ul. [...]. W pierwszej z ww. wymienionych nieruchomości opłaty ponosi w całości, zaś w drugiej wespół z siostrą. Co do wysokości ponoszonych z tego tytułu wydatków pełnomocnik oświadczył, że przedłożenie dokumentacji źródłowej w tym zakresie będzie możliwe dopiero po powrocie skarżącego z urlopu. Tożsame oświadczenie złożono w kwestii wykazania: oszczędności zdeklarowanych w druku PPF, wysokości podatku od nieruchomości, wyciągów z rachunku bankowego, którego numer - jako jednego z dwóch - wskazano w wezwaniu referendarza. Nie jest natomiast możliwe przedłożenie dokumentacji źródłowej obrazującej dochody i stan majątkowy żony skarżącego z uwagi na zawartą pomiędzy nimi w 2012 r. umowę znoszącą wspólność majątkową. Przy piśmie z dnia 31 lipca 2018 r. nadesłano kopie: księgi wieczystej nieruchomości położonej w R. przy ul. [...]; listy płac pracodawcy skarżącego wskazującej na wysokość wynagrodzenia wnioskodawcy w okresie od kwietnia 2018 r. do czerwca 2018 r.; wyciągów z rachunku bankowego wnioskodawcy z okresu od 1 kwietnia 2018 r. do 2 lipca 2018 r. prowadzonego przez A S.A. nr [...]; podsumowania księgi wieczystej z okresu od kwietnia 2018 r. do czerwca 2018 r. wraz z obliczeniem zaliczki na podatek i zestawieniem płatności podatku od towarów i usług; faktury dokumentującej należność z tytułu usług telekomunikacyjnych za czerwiec 2018 r.; zeznanie PIT-36L za 2017 r. wraz z informacją PIT/B; zeznanie PIT-36 za 2017 r.; zaświadczenia o zameldowaniu na pobyt stały; umowy najmu lokalu mieszkalnego wraz z załącznikiem; akt notarialny umowy majątkowej małżeńskiej zawartej [...] r.; dokumentacji obrazującej ustanowienie zastawów skarbowych na ruchomościach skarżącego, w tym na naczepach WIELTON (nr rej. [...]) i SCHWARZMULLER (nr rej. [...]); dokumentacji dotyczącej zastosowanych środków egzekucyjnych, w tym zajęcia rachunku bankowego skarżącego. Zarządzeniem z dnia 10 sierpnia 2018 r. przedłużono skarżącemu termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o kolejne siedem dni licząc od daty doręczenia odpisu zarządzenia, co biorąc pod uwagę datę jego wydania oraz informacje pełnomocnika o czasokresie urlopowym skarżącego, uczyniło zadość wnioskowi o prolongatę terminu. Odpis zarządzenia, ekspediowany z Sądu 16 sierpnia 2018 r., doręczono pełnomocnikowi w dniu 28 sierpnia 2018 r. W dniu 16 sierpnia 2018 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) wpłynęło do Sądu pismo procesowe pełnomocnika wnioskodawcy, przy którym nadesłano kopie: zestawień dokumentów sprzedaży z okresu od kwietnia 2018 r. do lipca 2018 r. (powtarzają się pozycje wynajmu dwóch naczep o nr rej. [...] i [...]); oświadczenia skarżącego, z którego wynika, że odwiedza syna w nieruchomości w R. przy ul. [...] w każdy poniedziałek, środę i piątek, mając zapewnione obiady i kolacje; zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej na kwotę 4.125,25 zł; zaświadczenia o wysokości dochodów za okres od kwietnia 2018 r. do lipca 2018 r. (miesięcznie 1.623,05 zł netto); wyciągów z rachunku bankowego wnioskodawcy z okresu od 1 kwietnia 2018 r. do 2 sierpnia 2018 r. prowadzonego przez A S.A. nr [...]; informacji ww. banku o wysokości zajęcia egzekucyjnego na rachunku bankowym (kwota egzekwowana to 2.883.604,46 zł, środki zwolnione spod zajęcia do kwoty 1.573,00 zł); podsumowania KPiR za okres od stycznia 2018 r. do kwietnia 2018 r. (strata w kwocie 4.081,54 zł); faktury za usługi telekomunikacyjne za lipiec 2018 r. (należność to 233,00 zł); faktury dokumentującej należność z tytułu zużycia energii elektrycznej w okresie dwóch miesięcy (176,80 zł). W piśmie procesowym z dnia 28 sierpnia 2018 r., nadesłanym w reakcji na otrzymany przez pełnomocnika odpis zarządzenia referendarza z 10 sierpnia 2018 r., ów pełnomocnik oświadczył, że "wszystkie dokumenty, które strona zdołała zgromadzić w wykonaniu wezwania zostały do Sądu wysłane jako załączniki do dotychczasowej korespondencji." Trzeba w tym miejscu wspomnieć, że postanowieniem z 31 sierpnia 2018 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w innej sprawie toczącej się przed tutejszym Sądem, tj. o sygn. akt III SA/Gl 390/18. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 2 tej ustawy obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych - następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. Podobnie art. 252 § 1 P.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o przyznanie prawa pomocy oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. W orzecznictwie powszechnie przyjmuje się, że słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, LEX nr 1069777). Ze spostrzeżeń tych wynika, że minimum staranności, jaką powinna się wykazać osoba wnosząca o przyznanie prawa pomocy, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego zawierającego wytyczne co do katalogu dokumentów źródłowych. W niniejszym przypadku referendarz sądowy uznał, że dane zawarte w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach są niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. Z tych też powodów skorzystano z uprawnienia dla rozpoznającego wniosek płynącego art. 255 P.p.s.a. po to, by w sposób bardzo precyzyjny zbadać najogólniej rozumianą sytuację majątkową skarżącego i jego rodziny, zwłaszcza strukturę dochodów uzyskiwanych w jego gospodarstwie domowym, aby jednoznacznie wykluczyć, iż w ramach tego gospodarstwa znajdują się środki, które bez uszczerbku utrzymania koniecznego można spożytkować na poniesienie chociażby opłat sądowych. Przepis ten pozwala na zobowiązanie wnioskodawcy do nadesłania dokumentów źródłowych obrazujących jego sytuację materialną i rodzinną. Uznano w niniejszym przypadku, że skarżący przedstawiając swoją sytuację, zadbał o to, by w posiadaniu Sądu znalazły się w przeważającej części te z dokumentów, które przemawiałaby za uwzględnieniem wniosku, pomijając zaś niekorzystne dla niego. Przede wszystkim, wielokrotnie akcentując umowę małżeńską, skarżący nie przedstawił w jakikolwiek sposób sytuacji finansowej jego małżonki, co czyni zgromadzony w tej sprawie materiał niekompletnym. Z treści art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r., poz. 682 ze zm.) wynika wszakże, iż małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy. Ta obejmuje swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się zatem, iż to czy małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, czy też pozostają w rozdzielności majątkowej nie ma większego znaczenia. Jeśli trwa małżeństwo, to dokonując oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy należy uwzględniać dochody jego współmałżonka i składniki posiadanego majątku (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412, z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368). Stanowisko jakoby pozostawanie w rozdzielności majątkowej zwalniało żonę z pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego, nie znajduje żadnego uzasadnienia. Podobnie jak twierdzenie jakoby z uwagi na powyższe niemożliwe było uzyskanie i podanie informacji o sytuacji majątkowej żony. Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z nich względem osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, polegających na udzielaniu współmałżonkowi wsparcia finansowego w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09, Lex nr 563242). Tym bardziej, że małżonkowie – niezależnie od panujących między nimi stosunków – tworzą rodzinę. Dlatego też przy ustalaniu dochodu wnioskodawcy uwzględnia się dochody wszystkich członków jego rodziny, w tym przede wszystkim małżonki, bez względu na to, czy mieszkają razem, czy nie. Skarżący zdaje się przy tym lansować teorię, iż z żoną tworzą odrębne gospodarstwa domowe. Oświadczenia skarżącego, co do składu osobowego jego gospodarstwa są jednakże niespójne. Pierwotnie (patrz druk PPF) wskazał, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wyłącznie z synem, oświadczając przy tym, że pogorszyły się jego stosunki z żoną, co wymusiło zmianę miejsca zamieszkania/zameldowania i obecnie "samotnie wychowuje syna". W istocie z formalnego punktu widzenia skarżący zmienił miejsce zameldowania z dniem [...] r., a więc pięć dni po tym jak doręczono mu zaskarżoną decyzję. Miałoby to oznaczać, że wyprowadził się z nieruchomości, która w połowie stanowi jego własność odrębną, wyłączoną ze wspólności małżeńskiej i zamieszkał w Z. w wynajętym mieszkaniu. W dalszej kolejności, w piśmie z dnia 13 sierpnia 2018 r., skarżący zeznał, że odwiedza syna w każdy poniedziałek, środę i piątek, w miejscu zamieszkania syna, tj. w R. przy ul. [...], a więc w nieruchomości, której jest współwłaścicielem. Rodzi się zatem pytanie, w której z dwóch nieruchomości de facto skarżący "samotnie wychowuje syna" i gdzie mieści się faktyczne centrum interesów życiowych. Na podstawie dokumentacji źródłowej można przyjąć, że mieszkanie w Z. jest wykorzystywane nieregularnie, wszak w okresie od [...] r. (patrz protokół zdawczo-odbiorczy lokalu mieszkalnego; stan licznika nr [...] wyniósł [...] kWh) do [...] r. (vide FV z [...] r.; stan licznika wyniósł [...] kWh) skarżący zużył tam zaledwie 1 kWh energii elektrycznej. W późniejszym okresie zużycie wzrosło. Z omawianego punktu widzenia, nawet gdyby przyjąć, że małżonkowie zamieszkują odrębnie, nie ma większego znaczenia, gdyż żona skarżącego nie może zostać wyłączona ze składu rodziny, którą ten założył wstępując w związek małżeński. Jako osoba, która pozostaje w takim związku, posiada rodzinę, a dochodem tej rodziny są dochody wszystkich jego członków. Dostrzeżony dysonans w oświadczeniach skarżącego skupił się także na jego dochodach. Pierwotnie zeznał, że źródłami dochodu są prowadzona działalność gospodarcza oraz stosunek pracy. Dochód z działalności prowadzonej osobiście zadeklarował na poziomie 1.500,00 zł, zaś wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w kwocie 1.650,00 zł. Nadesłana dokumentacja źródłowa potwierdziła tylko tą drugą wartość. W czerwcu 2018 r., a więc w miesiącu poprzedzającym złożenie urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący poniósł stratę w kwocie 924,91 zł, która powiększyła stratę notowaną od początku roku 2018 r., by na koniec czerwca 2018 r. zamknąć się w kwocie 5.563,36 zł. Co znamienne, stratę odnotowano również w 2017 r. Zrodziło się zatem kolejne pytanie o źródło finansowania kosztów prowadzonej działalności, skoro już same wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego zadeklarowano w druku PPF na poziomie 4.050,00 zł. Za uwzględnieniem wniosku nie mogła przemawiać także ta część argumentacji skarżącego, która eksponowała ustanowiony na jego ruchomościach zastaw skarbowy. Okoliczność ta nie przeszkadza mu bowiem w tym, aby składniki mienia były wykorzystywane w prowadzonej działalności i – co istotne - były jedynymi źródłami przychodu. Mowa tu o naczepach o nr rej. [...] i [...]. W tej materii zrodziło się także pytanie o sposób wykorzystania przez skarżącego innego środka transportu, tj. ciągnika siodłowego marki SCANIA. W tym zakresie brak jest jakiejkolwiek informacji, nawet tej, która potwierdziłaby ustanowienie ewentualnego zastawu. Skarżący nie przedstawił w tej sprawie, pomimo deklaracji pełnomocnika, iż po powrocie z urlopu to uczyni, wyciągów z rachunku bankowego o nr [...], który figuruje na jego nazwisko w aktach administracyjnych tej sprawy, i który służył do obsługi prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Zabrakło nawet jakiegokolwiek oświadczenia w tym zakresie. Trzeba jeszcze w tym miejscu zaakcentować, iż negatywnie oceniono postawę skarżącego, który w przedłużonym terminie do uzupełnienia wniosku, przesłał do Sądu dokumenty, które w znacznej części zadysponował już wcześniej w reakcji na wezwanie referendarza sądowego. Takie działanie zmierza do przedłużenia postępowania sądowego. Konkludując, w ślad za postanowieniem zapadłym w sprawie III SA/Gl 390/18, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jego oświadczenie o wysokości osiąganych dochodów i ponoszonych wydatków nie odzwierciedla rzeczywistej sytuacji materialnej, w której się znajduje. Okoliczność ta nie pozwala na uwzględnienie złożonego wniosku. W orzecznictwie ugruntował się nawet pogląd, zgodnie z którym w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat sytuacji rodzinnej bądź finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8, z dnia 3 lipca 2008 r. sygn. akt II FZ 225/08, LEX nr 493657 oraz z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt II OZ 522/06, LEX nr 299447). Tym samym wielkość należnego w sprawie wpisu sądowego, przekraczającego posiadane oszczędności, które zadeklarowano w rubryce 7.2.1. formularza na poziomie 1.400,00 zł, nie mogła przemawiać za uwzględnieniem złożonego wniosku. Podobnie jak ilość spraw zawisłych w tut. Sądzie. Miarkowanie kosztów sądowych, które skarżący mógłby ponieść może mieć bowiem miejsce dopiero wtedy, gdy podane informacje o stanie majątkowym i rodzinnym nie budzą żadnych wątpliwości. Ponieważ taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie występuje, dlatego też mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.