I SA/Gl 637/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. D. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] dot. [...] [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r. wskutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia 1) zwolnić skarżącego od każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej kwotę 500,00 (słownie: pięćset 00/100) złotych; 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 7 maja 2018 r. (data nadania w urzędzie pocztowym wraz ze skargą) skarżący wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach wniosku podniósł, że w chwili obecnej pozostaje bez pracy. Do stałych wydatków w gospodarstwie domowym zaliczył: "650 zł – czynsz, śmieci, woda; 150 zł – prąd; 50 zł – gaz z butli; 700 zł – wyżywienie; 100 zł – chemia gosp. i kosmetyczna; 150 zł – odzież, obuwie dla całej rodziny; 150 zł – leki przeciw alergiczne; 100 zł – dopłata do ogrzewania; 100 zł – opłata za przedszkole". Skarżący odnotował nadto, że jego rodzina jest beneficjentem świadczenia z "Programu 500+". W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zeznał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną i córką. On sam nie posiada majątku, natomiast jego żona jest właścicielem mieszkania o pow. 50 m2 o wartości około 120.000,00 zł. W dalszej kolejności skarżący oświadczył nadto, że uzyskuje dochód z prac dorywczych w kwocie 1.000,00 zł netto. Z kolei jego żona uzyskuje kwotę 1.500,00 zł z tytułu rękodzieła wykonywanego w ramach prac dorywczych. Końcowo skarżący dodał, że małżonka spłaca kredyt na zakup ww. mieszkania z ratą miesięczną w kwocie 300 zł. Pismem z dnia 18 czerwca 2018 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz dokumentów źródłowych. W piśmie procesowym z dnia 2 lipca 2018 r. pełnomocnik strony wyjaśnił, że lokal mieszkalny zajmowany przez skarżącego stanowi majątek odrębny jego żony, którego zakup został sfinansowany z kredytu (rata miesięczna w wysokości 300 zł). Podkreślił przy tym, że małżonkowie wyłączyli ustrój wspólności majątkowej w 2010 r. Wspomniany lokal jest zajmowany przez skarżącego, jego małżonkę i ich córkę, przy czym sam skarżący nie ma w nim stałego zameldowania. Pełnomocnik wskazał dalej, że skarżący jest w posiadaniu dwóch rachunków bankowych, przy czym jeden z nich objęto zajęciem egzekucyjnym. Wyjaśnił następnie, że skarżący pozostaje bez pracy od marca 2017 r. Obecnie utrzymuje się z prac dorywczych polegających na drobnych naprawach układów elektronicznych w samochodach. Dochód osiągany z tego tytułu to kwota około 1.000,00 zł miesięcznie. Pełnomocnik poinformował nadto, że skarżący pozostaje w faktycznej separacji z żoną, w związku z czym pomiędzy małżonkami istnieje obiektywnie sytuacja utrudniająca kontakt. Żona skarżącego złożyła oświadczenie odebrane przez pełnomocnika, iż w chwili obecnej nie pracuje. W kontekście konieczności złożenia dalszych wyjaśnień odmówiła jednakże dalszej współpracy ze skarżącym. K. D. nie prowadzi działalności gospodarczej od 2012 r. Jego rodzina uzyskuje świadczenie z "Programu 500+". W dalszej części pisma pełnomocnik strony wyjaśnił, że mieszkanie o pow. 50 m2 jest wykorzystywane na potrzeby mieszkaniowe skarżącego, jego żony i córki. Inną nieruchomością skarżący nie dysponuje. Końcowo pełnomocnik skarżącego poinformował, że z uwagi na absencję wnioskodawcy nie mógł ustosunkować się w całości do wezwania referendarza, prosząc jednocześnie o wydłużenie terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zarządzeniem z dnia 11 lipca 2018 r. referendarz sądowy przedłużył rzeczony termin o kolejne 7 dni. Jednocześnie, na gruncie nowych okoliczności ujawnionych w wyniku analizy dokumentacji źródłowej nadesłanej przy piśmie 2 lipca 2018 r., zobowiązano wnioskodawcę do przedstawienia dodatkowych dokumentów i wyjaśnień. W piśmie procesowym z dnia 25 lipca 2018 r. pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że dodatkowy rachunek bankowy, którego nie ujawniono w poprzedniej dokumentacji jest rachunkiem wirtualnej karty VISA. Oświadczył nadto, że cały portfel kryptowalut posiadanych przez skarżącego stanowi 91,639117727 sztuk LSK. W oparciu o całość dokumentacji źródłowej oraz oświadczeń skarżącego ustalono, co następuje. Dochód w gospodarstwie domowym skarżącego kształtuje się na poziomie 3.000,00 zł (w tym zasiłek wychowawczy). Łączna wysokość stałych wydatków bilansuje deklarowane dochody. Wśród wydatków należy wyróżnić raty kredytów: skarżącego (800 zł) i małżonki (300 zł). Skarżący posiada oszczędności w formie krypowaluty LSK, których wartość na dzień 25 lipca 2018 r. stanowiła kwotę 1.695,32 zł. Wpis sądowy od skargi stanowi kwotę 4.958,00 zł. Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje: W punkcie wyjścia należało odnotować, że skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie pełnego zwolnienia od kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadziło się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, dostępne w bazie orzeczeń na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Trzeba w tym miejscu nadmienić, że po myśli art. 245 § 4 P.p.s.a., częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Analiza dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy nie pozwoliła uznać, że wnioskodawca jest w sytuacji na tyle trudnej, że można całkowicie odstąpić w jego przypadku od ogólnej zasady odpłatności postępowania sądowego. Negatywnie w tym przypadku oceniono postawę skarżącego, który już na etapie składania oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, kierował się założeniem, aby wskazać tylko te okoliczności, które przemawiają na rzecz jego wniosku, ukrywając te mniej korzystne z omawianego punktu widzenia. Dostrzeżony dysonans skupił się przede wszystkim na tym, iż skarżący w druku PPF nie wspomniał o tym, że posiada środki pieniężne zdeponowane w formie kryptowaluty o wartości 1.695,32 zł. Okoliczność ta ujawniona została dopiero w wyniku szczegółowej analizy nadesłanej przez skarżącego dokumentacji źródłowej. Nie bez znaczenia dla przyjętego rozstrzygnięcia jest także to, że już w toku tego wpadkowego postępowania skarżący zmieniał oświadczenia, co do składu osobowego jego gospodarstwa domowego, a co za tym idzie, ilości osób, które mogą lub współkształtują jego możliwości finansowe. W druku PPF zeznał bowiem, że we wspólnym gospodarstwie przebywa wraz z małżonką. Z kolei w piśmie procesowym z dnia 2 lipca 2018 r. pełnomocnik skarżącego podniósł, iż wnioskodawca pozostaje z małżonką w separacji, akcentując nadto umowę małżeńską o rozdzielności majątkowej. Zdaniem rozpoznającego wniosek żadna z ujawnionych okoliczności faktycznych nie potwierdza sygnalizowanej separacji. Małżonkowie pozostają bowiem co najmniej w więzi ekonomicznej o czym świadczy m.in. przelew z rachunku bankowego skarżącego z dnia 20 czerwca 2018 r. na rachunek wspólnoty mieszkaniowej przy ul. [...] [...] w N. w wysokości odpowiadającej należnym opłatom za mieszkanie. Także z zawiadomienia o wymiarze opłat z 29 marca 2018 r. wynika, że lokal mieszkalny należący do małżonki skarżącego jest zamieszkiwany przez trzy osoby. W omawianym kontekście należy podkreślić, że zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skoro strona twierdzi, że nie może samodzielnie ponieść kosztów postępowania, to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić (por. postanowienie z dnia 26 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 262/09; LEX nr 552223). Zmieniając uprzednie oświadczenie w tym zakresie, skarżący uchylił się od przedstawienia wymaganych dokumentów źródłowych. Nie nadesłał m.in. dokumentacji obrazującej jej dochody, która w świetle oświadczenia zawartego w piśmie z 2 lipca 2018 r. in fine, miała być przesłana do Sądu w przedłużonym terminie. Taki stan rzeczy skutkował ostatecznie oparciem się w tym zakresie wyłącznie na oświadczeniach skarżącego, który zeznał, że łączne dochody małżonków sprowadzają się do kwoty 2.500,00 zł netto. Dochody te powiększa świadczenie z "Programu 500+". W tej części rozważań należy jeszcze podkreślić, że judykatura jednoznacznie ocenia kwestie rozdzielności majątkowej w ustroju małżeńskim wnioskujących o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem sądów wzajemna pomoc małżonków nie jest w takiej sytuacji wykluczona (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 08 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14; wszystkie dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W toku rozpoznania wniosku ustalono, że skarżący będzie w stanie partycypować w kosztach sądowych tego postępowania w formie ustalonej w części dyspozytywnej niniejszego orzeczenia. Należy nadto podkreślić, że orzeczenie o częściowym zwolnieniu od kosztów sądowych jest rozstrzygnięciem, które zabezpiecza prawo do sądu strony skarżącej, a jednocześnie nie skutkuje przeniesieniem na współobywateli konieczności ponoszenia pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 588/06, LEX nr 191863). Końcowo trzeba zwrócić uwagę skarżącego, że akcentowana przez niego okoliczność spłaty zobowiązań kredytowych, nie może uzasadnić całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Należy bowiem wyjaśnić, że w świetle utrwalonego stanowiska judykatury, zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2016 r., sygn. akt I GZ 636/16). Spłata zobowiązań oznacza, że wnioskodawca dysponuje środkami finansowymi, które mógłby przeznaczyć na opłaty sądowe. Sąd kasacyjny tożsamy pogląd przyjął jeszcze w szeregu innych orzeczeń (patrz postanowienia: z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 117/14; z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt II OZ 919/12; z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/14; z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt I FZ 462/09; wszystkie dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.