III SA/Gl 396/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzanna Sałuda po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. nr [...] z [...][...] r., skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z wypełnionego urzędowego formularza PPF wynika, że wniosek ten obejmował żądanie o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia [...] r. skarżący domagał się częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w postaci wpisu od skargi, który w rozpoznawanej sprawie wynosi [...] zł. W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, że nie posiada zdolności kredytowej ani żadnych składników majątku. Wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną oraz dwójką dzieci. Wprawdzie w jego małżeństwie ustanowiona została rozdzielność majątkowa, niemniej jednak z uwagi na zawieszenie prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej pozostaje on na utrzymaniu swojej żony, której miesięczne dochody wynoszą ok. [...] zł. Dane te uzupełnił dokumentami, z których wynika, że D. C. figuruje jako osoba prowadząca działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży hurtowej i detalicznej samochodów osobowych i furgonetek. Z tego tytułu w latach 2011/2012 poniósł stratę rzędu [...] zł i [...] zł. W chwili obecnej działalność ta jest zawieszona. Tymczasem jego żona ze sprzedaży pieczywa i wyrobów cukierniczych uzyskała w latach 2011/2012 przychód w kwocie [...] zł i [...] zł, który po potrąceniu o ponoszone koszty jego uzyskania w wysokości [...] zł i [...] zł przyniósł dochód o wielkości [...] zł i [...] zł. Natomiast wykazana dla celów podatku VAT podstawa opodatkowania za ostatnie trzy miesiące wynosiła: [...] (listopad), [...] zł (grudzień) oraz [...] zł (styczeń). Z rozliczenia ostatniego kwartału wynika, że uzyskany dochód za listopad i grudzień wynosił [...] zł, podczas gdy w styczniu 2013 r. w związku z ponoszonymi wydatkami poniesiono stratę rzędu [...] zł. Po opłaceniu wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania o pow. [...] m2, tj. opłatami za gaz ([...] zł), czynsz ([...] zł), energię elektryczną ([...] zł), a nadto ratami kredytu ([...] zł) dostępne na rachunkach bankowych środki wynosiły [...] zł i [...] zł. Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego referendarz sądowy postanowieniem z 19 kwietnia 2013 r. odmówił przyznania prawa pomocy. Postanowienie to została zaskarżone sprzeciwem. W uzasadnieniu sprzeciwu powtórzono argumenty zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazano że skarżący nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i swojej rodziny, ponieważ nie osiąga obecnie żadnych dochodów, gospodarstwo domowe z dwójką dzieci utrzymuje żona której dochody nie są stałe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu na postanowienie referendarza, który nie został odrzucony, postanowienie to traci moc a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku D. C., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w tym zakresie następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Dlatego też prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, Lex nr 393645). Sąd dokonując oceny możliwości finansowych strony wziął także pod uwagę nie tylko sytuację majątkową wnioskodawcy i jego rodziny, ale również możliwości zarobkowe. Skarżący nie wskazał czy i jakie starania podjął w kierunku zdobycia zatrudnienia, a tym samym środków na utrzymanie rodziny, i pokrycie kosztów sądowych. Sąd na podstawie doświadczenia życiowego, biorąc pod uwagę wiek wnioskodawcy uznał, że nie istnieją obiektywne przeszkody natury osobistej bądź zdrowotnej w podjęciu przez niego pracy zarobkowej. Powyższa postawa skarżącego, który zawiesił prowadzoną przez siebie działalność, a obecnie nie podejmuje żadnej pracy zarobkowej i pozostaje na utrzymaniu członka rodziny, nie uzasadnia przerzucenia majątkowego ciężaru kosztów niniejszego postępowania sądowego na innych podatników. Należy mieć bowiem na uwadze że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Podobne stanowisko podzielił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z 16.10.2012 r. sygn. akt II OZ 902/12, 8.01.2012 r. sygn. akt II OZ 1141/12. 22.09.2011 sygn. akt I OZ 709/11. Oceniając nawet sytuacje finansową rodziny skarżącego jedynie przez pryzmat dochodów uzyskiwanych przez jego żonę również należy stwierdzić, że brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Zadeklarowany w treści urzędowego formularza dochód żony z prowadzonej działalności gospodarczej wynosi bowiem ok. [...] zł (vide: rubryka nr 10), podczas gdy udokumentowane wydatki związane z koniecznym utrzymaniem zamykają się w łącznej kwocie [...] zł. Obejmują one opłaty za gaz ([...] zł), czynsz ([...] zł) oraz energię elektryczną ([...] zł). W ocenie rozpoznającego wniosek nic zatem nie stoi na przeszkodzie aby z pozostałej kwoty wygospodarować [...] zł tytułem uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, LEX nr 612561, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113/09, LEX nr 546385, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 125/09, LEX nr 574754, z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 243/09, LEX nr 554620, z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 336/09, LEX nr 554656, z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08, LEX nr 565693 oraz z dnia 7 czerwca 2011 r. sygn. akt II FZ 272/11, LEX nr 1083182). Wprawdzie z przedłożonych do akt dokumentów źródłowych wynika, że wielkość osiąganych przez żonę skarżącego dochodów nie jest stała (vide: rozliczenie za miesiąc styczeń 2013 r., kiedy to poniesione w ramach prowadzonej działalności wydatki przewyższyły wypracowany przychód), niemniej jednak okoliczność ta nie może mieć znaczenia przesądzającego, skoro opłaty związane z koniecznym utrzymaniem były w tych miesiącach na bieżąco regulowane. Na bieżąco regulowane były również raty kredytu zaciągniętego na samochód. Trudno byłoby bowiem zaakceptować sytuację, w której strona skarżąca daje pierwszeństwo zobowiązaniom prywatnym przed publicznoprawnymi oczekując że zostaną one pokryte dzięki pomocy finansową pochodzącą ze Skarbu Państwa. Wobec powyższego wykazana w styczniu 2013 r. strata nie oznaczała braku środków finansowych. Była ona jedynie wynikiem bilansowym, który w żadnej mierze nie świadczył o utracie płynności finansowej, albowiem wykazana dla celów podatku VAT podstawa opodatkowania wynosiła: [...] zł (grudzień) oraz [...] zł (styczeń), podczas gdy z zeznania podatkowego za 2012 r. ustalono, że wypracowany przychód opiewał na kwotę [...] zł. W tej sytuacji przyjąć należało, iż skarżący ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie go ponieść. Tym bardziej, że w dniu składania urzędowego formularza dostępne na rachunkach bankowych jego żony dodatkowe środki wynosiły: [...] zł i [...] zł, natomiast na dzień [...] i [...] r. te zamykały się w kwotach: [...] zł i [...] zł. Mając powyższe na uwadze, Sad postanowił jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.