III SA/Gl 876/24
WyrokWSA w Gliwicach2025-04-25
Skład orzekający: Barbara Brandys-Kmiecik, Dorota Fleszer, Adam Gołuch
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Rada Miejska w Dąbrowie Górniczej, uchwalając zasady udzielania i rozliczania dotacji dla jednostek oświatowych, mogła nałożyć na beneficjentów obowiązek umieszczania na dokumentach księgowych adnotacji o sfinansowaniu wydatku z dotacji oraz żądać dodatkowych wyjaśnień i dokumentów wykraczających poza zakres określony w ustawie o finansowaniu zadań oświatowych?Ratio decidendi
Sąd stwierdził nieważność § 9 ust. 4 uchwały Rady Miejskiej w Dąbrowie Górniczej, uznając, że powtarza on lub modyfikuje wiążące normy ustawowe, co stanowi istotne naruszenie prawa. Zarzut dotyczący § 9 ust. 5 uchwały, nakładający obowiązek przedstawienia dodatkowych wyjaśnień i dokumentacji, został uznany za nieuzasadniony, gdyż sąd przychylił się do poglądu, że organ dotujący może żądać takich informacji w ramach kontroli. Natomiast § 10 uchwały, nakładający obowiązek adnotacji na dokumentach księgowych, został uznany za sprzeczny z prawem, gdyż kwestie rachunkowości i księgowości nie mieszczą się w kompetencjach rady gminy do ustalania trybu rozliczania dotacji.Stan faktyczny
Spółka C. Sp. z o.o. złożyła skargę na uchwałę Rady Miejskiej w Dąbrowie Górniczej dotyczącą trybu udzielania i rozliczania dotacji dla jednostek oświatowych. Skarżąca zarzuciła uchwale naruszenie przepisów ustawy o finansowaniu zadań oświatowych i ustawy o finansach publicznych, w szczególności w zakresie § 9 ust. 4 i 5 oraz § 10 uchwały. Spółka domagała się stwierdzenia nieważności uchwały w całości, wskazując na przekroczenie przez radę miejską zakresu delegacji ustawowej.Rozstrzygnięcie
Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały w części – tj. § 9 ust. 4 i § 10, oddalił skargę w pozostałym zakresie i zasądził od organu na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer (spr.), Sędzia WSA Adam Gołuch, Protokolant Starszy referent Katarzyna Pisula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi C. Sp. z o.o. w L. na uchwałę Rady Miejskiej w Dąbrowie Górniczej z dnia 20 marca 2024 r. nr LXIV/1151/2024 w przedmiocie ustalenia trybu udzielania i rozliczania dotacji z budżetu gminy dla jednostek oświatowych prowadzonych przez osoby fizyczne i osoby prawne inne niż jednostka samorządu terytorialnego 1. stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały w części – tj.: § 9 ust. 4 i § 10; 2. oddala skargę w pozostałym zakresie; 3. zasądza od organu na rzecz strony skarżącej kwotę 797 (siedemset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Pismem z 20 września 2024 r. C Sp. z o.o. z siedzibą L. (dalej: Spółka) złożyło skargę na uchwałę Rady Miejskiej w Dąbrowie Górniczej z dnia 20 marca 2024r. nr LXIV/1151/2024 w sprawie ustalenia trybu udzielania i rozliczania dotacji z budżetu Miasta Dąbrowy Górniczej dla jednostek oświatowych prowadzonych przez osoby fizyczne i osoby prawne inne niż jednostka samorządu terytorialnego, funkcjonujących na terenie Miasta Dąbrowy Górniczej oraz trybu przeprowadzania kontroli prawidłowości ich pobrania i wykorzystania udzielonej dotacji (dalej: uchwała).
Skarżonej uchwale Spółka zarzuciła:
1. naruszenie art. 38 ust. 1 w zw. z art. 34 ust. 1 w zw. z art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 poz.2029; dalej: u.f.z.o.) w zw. z art. 211 ust. 1-3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 poz.305; dalej: u.f.p.) w związku z § 9 ust. 4 uchwały poprzez wydanie uchwały z przekroczeniem zakresu delegacji ustawowej oraz z naruszeniem zasad dokonywania zwrotów dotacji pobranej w nadmiernej wysokości, w szczególności nałożenie w każdym przypadku obowiązku zwrotu dotacji wypłaconej za grudzień do budżetu Miasta Dąbrowy Górniczej zgodnie z u.f.p. jeśli jest ona wyższa od dotacji należnej, co stanowi nieuwzględnienie rocznego charakteru dotacji oświatowej oraz faktu, iż w niektórych sytuacjach z całorocznego rozliczenia dotacji może wynikać, iż dotacja roczna wypłacona była w prawidłowej wysokości z uwagi na fakt, iż mimo iż w grudniu wypłacono więcej niż stanowiła dotacja należna, to w poprzednich miesiącach mogły wystąpić niedopłaty po stronie organu, zatem nie wystąpi konieczność zwrotu jakiejkolwiek kwoty do budżetu Miasta, co w konsekwencji stanowi nałożenie na podmiot kontrolowany obowiązków sprzecznych z regulacją ustawową;
2. naruszenie art. 38 ust. 1 § 2 w związku z art. 36 ust. 2 i 3 u.f.z.o. w związku z §9 ust. 5 uchwały poprzez wydanie jej z przekroczeniem delegacji ustawowej w szczególności poprzez ustanowienie, że organ dotujący ma prawo żądać wyjaśnień, dodatkowych informacji oraz przedłożenia oryginału dokumentacji finansowo- księgowej wskazanej w rozliczeniu, podczas gdy u.f.z.o. wyraźnie wskazuje, że dokumenty takie organ może żądać jedynie na etapie postępowania kontrolnego, co w konsekwencji powoduje, iż postanowienia uchwały sprzeczne są z regulacją ustawową;
3. naruszenie art. 36 ust. 1-3 oraz 38 ust. 1 u.f.z.o. w związku z § 10 Uchwały poprzez wydanie jej z przekroczeniem zakresu delegacji ustawowej, w szczególności poprzez nałożenie na szkołę obowiązku umieszczania na księgowych dowodach źródłowych potwierdzających wydatki sfinansowane ze środków dotacji z budżetu gminy adnotacji: "Sfinansowano z dotacji udzielonej z budżetu Miasta Dąbrowy Górniczej dla (nazwa dotowanej jednostki oświatowej) w wysokości zł (słownie: zł)" oraz imiennej pieczęci i podpisu dyrektora jednostki oświatowej lub osoby reprezentującej organ prowadzący, w sytuacji gdy tak ustanowiony obowiązek opisywania dokumentów źródłowych nie mieści się w zakresie upoważnienia ustawowego do ustalania trybu rozliczania dotacji, w tym: terminu i sposobu rozliczania dotacji oraz nie wynika z przepisów ustawy o finansowaniu zadań oświatowych.
Wobec powyższego Spółka wniosła o stwierdzenie nieważności uchwały w całości, w szczególności w zakresie § 9 ust. 4-5 i § 10 oraz zasądzenie od Rady Miejskiej w Dąbrowie Górniczej (dalej: Rada Miejska) na rzecz Spółki kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego w sprawie wedle norm przepisanych;
W uzasadnieniu skargi Spółka w pierwszej kolejności odniosła się do naruszenia przepisów prawa poprzez § 9 ust. 4 uchwały. W ocenie Spółki regulacja ta całkowicie pomija roczny charakter dotacji oświatowe, co wynika z art. 211 u.f.p. oraz art. 34 u.f.z.o. Rada Miejska całkowicie pominęła w uchwale tę kwestię zobowiązując dotowanych do zwrotu dotacji pobranej w nadmiernej wysokości z tytułu nierozliczonej frekwencji za grudzień nie uwzględniając przy tym kwot dotacji wypłaconych w poprzednich miesiącach oraz dotacji należnej w tychże miesiącach.
Ponadto zgodnie z art. 26 ust. 2 w związku z art. 34 ust. 3 u.f.z.o. organ ma prawo dotację przekazywaną w danym miesiącu o liczbę słuchaczy, który w poprzednim miesiącu nie spełnili wymogu uczestnictwa w minimum 50% obowiązkowych zajęciach edukacyjnych. W przypadku dotacji grudniowej, organ nie może dokonać potrącenia w styczniu kolejnego roku, ze względu na roczny charakter dotacji oświatowej. Nie jest to równoznaczne z obowiązkiem zwrotu dotacji wypłaconej w grudniu za uczniów, którzy nie uczestniczyli w co najmniej 50% obowiązkowych zajęć edukacyjnych.
Stosownie do art. 34 ust. 1 u.f.z.o. dotacja oświatowa przekazywana jest w 12 częściach. Nie oznacza to, jednak że przekazywane jest 12 różnych dotacji; przekazywana jest jedna dotacja za cały rok budżetowy; płatna ratalnie. Rozliczenie dotacji, czynione w następnym roku budżetowym po roku budżetowym, którego dotyczy dotacja, stanowi rozliczenie całościowe dotacji jako całości. Dotacja przekazana w grudniu nie jest zatem przekazana na grudzień, lecz jest to kolejna transza dotacji obejmującej cały rok budżetowy. Powołując się na stanowisko wyrażone w doktrynie Spółka wywiodła, że nie można przyjąć, że dotacja wypłacona w grudniu zawsze musi zostać zwrócona do budżetu Miasta. W sytuacji, gdy organ wypłacił dotację w poprzednich miesiącach w kwocie niższej niż należało, kwota dotacji wypłacona w grudniu nie będzie podlegała zwrotowi, o ile mieści się ona w kwocie należnej organowi prowadzącemu szkołę za dany rok. Jeśli wskutek błędów organu w poprzednich miesiącach dotacja została zaniżona bądź nie wypłacona w kwocie odpowiadającej ilości słuchaczy, a kwota grudniowa pokryła ten niedobór (uzupełnienie dotacji) to fakt, nieosiągnięcia wymaganej w grudniu frekwencji nie będzie miał znaczenia. W tym stanie rzeczy niedopłata za poprzednie miesiące została uzupełniona w miesiącu grudniu. Zgodnie z art. 252 ust. 1 pkt 2 u.f.z.o. dotacja podlega zwrotowi w terminie 15 dni od stwierdzenia pobrania dotacji w nadmiernej wysokości przez beneficjenta (tj. w tym przypadku od dnia sporządzenia rozliczenia). Jednakże, w opisanym powyżej przypadku kwota nie jest "nadmiernie pobrania", gdyż została pobrana na poczet całości należnej dotacji za dany rok budżetowy oraz wykorzystana zgodnie z przeznaczeniem. W tym stanie rzeczy nie podlega ona zwrotowi. Zwrotowi podlega dotacja nadmiernie pobrana w danym roku budżetowym. Kwota ta nie musi być tożsama z kwotą wypłaconą na słuchaczy, którzy nie spełnili wymogu 50% obecności na zajęciach edukacyjnych. Roczny charakter dotacji przemawia bowiem za tym, aby organ prowadzący dokonał rozliczenia dotacji wypłaconej w danym roku i zwrócił jedynie to, co stanowi nadmiernie pobraną dotację w skali roku. Zwrot kwoty dotacji wypłaconej na słuchaczy, którzy nie spełnili wymogu 50% obecności na zajęciach edukacyjnych, może niekiedy prowadzić do zwrotu kwoty wyższej niż nadmiernie pobrana dotacja w danym roku.
Dalej Spółka wskazała na naruszenie przepisów prawa poprzez § 9 ust. 5 uchwały, poprzez sprzeczność z u.f.z.o., która zawiera katalog zamknięty dokumentów, które musi dostarczyć na wezwanie kontrolujących organ prowadzący. Katalog ten nie może być rozszerzany w drodze uchwały. W takim przypadku treść uchwały sprzeczna jest z aktem prawnym hierarchicznie wyższym. Zgodnie z ustawą kontrolujący mają prawo wglądu do dokumentacji organizacyjnej, finansowej, przebiegu nauczania oraz list obecności. Ustawa nie przewiduje nałożenia na organ prowadzący obowiązku sporządzania dodatkowych informacji, wyjaśnień oraz przedłożenia do wglądu oryginału dokumentacji finansowo-księgowe, wskazanej w rozliczeniu, co więcej - wskazuje, że dokumenty te mogą być weryfikowane właśnie jedynie w postępowaniu kontrolnym.
Spółka zarzuciła naruszenia przepisów prawa poprzez § 10 uchwały poprzez nałożenie na szkołę obowiązku umieszczania na księgowych dowodach źródłowych potwierdzających wydatki sfinansowane ze środków dotacji z budżetu gminy adnotacji: "Sfinansowano z dotacji udzielonej z budżetu Miasta Dąbrowy Górniczej dla (nazwa dotowanej jednostki oświatowej) w wysokości zł (słownie: zł)" oraz imiennej pieczęci i podpisu dyrektora jednostki oświatowej lub osoby reprezentującej organ prowadzący. Na poparcie swoje stanowisko w tej kwestii Spółka poddała do art. 36 ust. 1-3 oraz art. 38 u.f.z.o., które to przepisy nie nakładają na beneficjenta dotacji żadnych innych obowiązków poza tym, co zostało wskazane w nich wskazane. Tym samym § 10 uchwały stanowi przekroczenie delegacji ustawowej.
Spółka podniosła przy tym, że w wyroku NSA z dnia 7 lipca 2021r. sygn. akt I GSK 117/21, dotyczącym poprzedzającej uchwały Rady Miejskiej w Dąbrowie Górniczej- z dnia 10 stycznia 2018r. nr [...], również została potwierdzona zasadność stanowiska Spółki. NSA uznał tożsamo brzmiący § 4 ust. 4 Uchwały z 10 stycznia 2018r. "na księgowych dowodach źródłowych potwierdzających wydatki, które zostały sfinansowane z dotacji z budżetu Miasta Dąbrowy Górniczej należy zamieścić opis: "Sfinansowano z dotacji udzielonej z budżetu Miasta Dąbrowy Górniczej dla (nazwa dotowanej placówki) w wysokości zł (słownie: )" oraz imienną pieczęć i podpis dyrektora placówki lub osoby reprezentującej organ prowadzący." za sprzeczny z prawem i stwierdził jego nieważność.
Naruszenie interesu prawnego lub uprawnienia podmiotu dotowanego jakim są szkoły niepubliczne na terenie Dąbrowy Górniczej, których organem prowadzącym jest Spółka nie może budzić wątpliwości. Na podmiot dotowany na podstawie u.f.z.o. nałożone zostały dodatkowe obowiązki, sprzeczne z u.f.z.o. oraz u.f.p.
W odpowiedzi na skargę Rada Miejska wniosła o oddalenie skargi.
Odnosząc się do podniesionych w skardze argumentów wskazała na brak prawidłowo określonego zakresu zaskarżenia uchwały. Spółka zaskarża całość uchwały, ale zarówno w petitum skargi i jej uzasadnieniu wskazuje jedynie pojedyncze uregulowania uchwały. Także w uzasadnieniu argumenty nie tyczą całości uchwały lecz poszczególnych jej przepisów.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa w § 9 ust. 4 uchwały Rada Miejska wskazała na to, że już zarzut dotyczący możliwości wystąpienia ewentualnych niedopłat po stronie organu dotującego w poszczególnych miesiącach roku budżetowego jest bezpodstawny. Z budżetu miasta dotacja wypłacana jest zawsze na podstawie danych przedłożonych przez organ prowadzący szkołę lub jej dyrektora, które określają liczbę uczniów uczęszczających do szkoły w danym miesiącu, spełniających frekwencję min. 50%, która ma wpływ na wysokość dotacji. Dodatkowo podniosła, że art. 34 ust. 3 u.f.z.o. umożliwia korektę wysokości dotacji, otrzymywanej przez niepubliczne szkoły w których nie jest realizowany obowiązek szkolny lub obowiązek nauki w taki sposób, aby w miesiącu następującym po miesiącu w którym została wypłacona dotacja w zbyt dużej wysokości można było dotację odpowiednio obniżyć. Wspomniana przez Spółkę zasada roczności oznacza jednak, że nie można postąpić w ten sposób w odniesieniu do dotacji wypłaconej w grudniu, zatem konieczne było ustalenia zasad wskazanych w § 9 ust. 4 przedmiotowej uchwały.
W ocenie Rady Miasta nie jest zasadny zarzut Spółki co do naruszenia prawa w §9 ust. 5 uchwały. Według art. 38 ust. 1 u.f.z.o. organ dotujący określa m. in. "zakres danych, które powinny być zawarte we wniosku o udzielenie dotacji i w rozliczeniu jej wykorzystania". Oznacza to, że rozliczenie dotacji obejmuje nie tylko złożenie rozliczenia według wzoru z załącznika nr 3 do uchwały, ale również przedstawienie dodatkowych informacji czy materiałów, o których mowa § 9 ust. 5 uchwały. Dopiero wykonanie wszystkich czynności wymienionych w wymienionych przepisach uchwały stanowi prawidłowe rozliczenie wykorzystania otrzymanej dotacji. Żądanie dodatkowych informacji, o których mowa w § 9 ust. 5 uchwały, nie stanowi zatem przekroczenia delegacji ustawowej.
Powołując się na aktualne orzecznictwo sądowoadministracyjne Rada Miejska uznała za nieuzasadniony zarzut naruszenia prawa w § 10 uchwały wprowadzający obowiązek nanoszenia na dokumentach księgowych trwałej adnotacji o sposobie finansowania danego wydatku. Argumentem przemawiającym za koniecznością opisywania faktur w sposób wskazany w przedmiotowej uchwale można podał to, że opis ten uniemożliwia wykorzystanie tego samego dokumentu księgowego na potrzeby rozliczenia dotacji przedstawianego przez inną szkołę prowadzoną przez ten sam organ prowadzący. W przypadku, gdy ten sam organ prowadzi szkoły w wielu miejscowościach opisanie faktury powoduje, że można ją wykorzystać wyłącznie w rozliczeniu dotacji szkoły która została przedstawiona w opisie. W efekcie dotacja przekazana na daną szkołę musi znaleźć pokrycie w wydatkach faktycznie ponoszonych przez tą szkołę. Jest to dodatkowy środek uniemożliwiający wykorzystanie dotacji na wydatki nieprzewidziane przez art. 35 u.f.z.o.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:
Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi - odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.
Natomiast według art. 3 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935, z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) - nawiązującego w tym zakresie wprost do art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483, z późn. zm.; dalej: Konstytucja RP) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego.
Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze, w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim określonym w skardze przedmiotem zaskarżenia - który może obejmować całość albo tylko część określonego aktu (zob.: J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, uw. 1 do art. 134; a także wyrok NSA z 5 marca 2008 r., I OSK 1799/07; wyrok NSA z 9 kwietnia 2008, II GSK 22/08; wyrok NSA z 27 października 2010 r., sygn. akt I OSK 73/10).
Zgodnie z art. 147 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o jakich mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6 p.p.s.a., stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności.
Jak wynika z art. 91 ust. 1 zd.1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1465; dalej: u.s.g.) uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. (...) Także na gruncie art. 79 ust. 1 zd.1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998r. o samorządzie powiatowym (tekst jedn. Dz. U. z 2024r. poz. 107; dalej: u.s.p.)
Za istotne naruszenie prawa (będące podstawą do stwierdzenia nieważności uchwały organu gminy) uznaje się wydanie aktu bez podstawy prawnej lub z naruszeniem podstawy do podjęcia uchwały. Wskazuje się, że akt prawa miejscowego nie może naruszać nie tylko przepisów ustawy zawierających delegacje do jego ustanowienia, ale również przepisów Konstytucji RP oraz innych ustaw pozostających w pośrednim lub bezpośrednim związku z regulowaną materią. Do istotnych wad uchwały, skutkujących stwierdzeniem jej nieważności, zalicza się zatem naruszenie przepisów wyznaczających kompetencję organów samorządu do podejmowania uchwał, naruszenie podstawy prawnej podjętej uchwały, naruszenie przepisów prawa ustrojowego oraz prawa materialnego poprzez wadliwą ich interpretację oraz przepisów regulujących procedury podejmowania uchwał (vide Z. Kmieciak, M. Stahl, Akty nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego, Samorząd Terytorialny 2001/1-2, s. 102).
Należy przy tym zauważyć, że wprowadzając sankcję nieważności jako następstwo naruszenia przepisu prawa, ustawodawca nie określił precyzyjnie rodzaju tego naruszenia. Przyjmuje się jednak, że podstawę do stwierdzenia nieważności uchwały stanowią tylko takie naruszenia prawa (verba legis: "sprzeczności z prawem"), które wykraczają poza kategorię naruszeń "nieistotnych" (argument a contrario z art. 91 ust. 4 u.s.g.) tj. w szczególności polegające na podjęciu uchwały przez organ niewłaściwy, braku lub przekroczeniu podstawy prawnej do podjęcia uchwały określonej treści, niewłaściwym zastosowaniu przepisu prawnego będącego podstawą podjęcia uchwały, tudzież naruszeniu procedury jej uchwalania. Przy tym decydujące znaczenie dla oceny legalności danej uchwały ma stan prawny obowiązujący w dacie jej podjęcia.
Przy ocenie stopnia naruszenia prawa znaczenie ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 9 grudnia 2003 r., sygn. akt P 9/02, w którym Trybunał uznał, że za istotne naruszenie prawa uznać należy uchybienie prowadzące do skutków, które nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawnym. Dalej w wyroku z 24 stycznia 2019 r., sygn. akt VIII SA/Wa 845/18 WSA w Warszawie podkreślił, że stwierdzenie nieważności uchwały może nastąpić tylko wówczas, gdy uchwała pozostaje w wyraźnej sprzeczności z określonym przepisem prawnym, co jest oczywiste i bezpośrednie oraz wynika wprost z treści tego przepisu. Z kolei w wyroku z 18 października 2016 r., sygn. akt II GSK 1650/16 NSA wskazał, że w świetle art. 91 ust. 1 i 4 u.s.g. przesłanką stwierdzenia nieważności uchwały rady gminy jest istotne naruszenie prawa, czyli takie, którego skutki nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawa.
Przy ocenie stopnia naruszenia prawa znaczenie ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 9 grudnia 2003 r., sygn. akt P 9/02, w którym Trybunał uznał, że za istotne naruszenie prawa uznać należy uchybienie prowadzące do skutków, które nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawnym. Dalej w ww. wyroku WSA w Warszawie podkreślił, że stwierdzenie nieważności uchwały może nastąpić tylko wówczas, gdy uchwała pozostaje w wyraźnej sprzeczności z określonym przepisem prawnym, co jest oczywiste i bezpośrednie oraz wynika wprost z treści tego przepisu. Z kolei w wyroku z 18 października 2016 r., sygn. akt II GSK 1650/16 NSA wskazał, że w świetle art. 91 ust. 1 i 4 u.s.g przesłanką stwierdzenia nieważności uchwały rady gminy jest istotne naruszenie prawa, czyli takie, którego skutki nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawa.
Tak ukształtowane orzecznictwo sądów administracyjnych zmierza do ochrony zasady samodzielności gminy jako jednej z podstawowych zasad ustroju samorządu terytorialnego w Polsce. Zgodnie z art. 16 ust. 2 Konstytucji RP samorząd terytorialny uczestniczy w sprawowaniu władzy publicznej. Przysługującą mu w ramach ustaw istotną część zadań publicznych samorząd wykonuje w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność. Zgodnie zaś z art. 165 ust. 2 Konstytucji RP samodzielność jednostek samorządu terytorialnego podlega ochronie sądowej. W odniesieniu do samorządu gminnego zasada ta znalazła wyraz w art. 2 ust. 1 i ust. 3 ustawy o samorządzie gminnym (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z 29 marca 2018 r., sygn. akt III SA/Gd 125/18). Samodzielność gminy jest zatem zasadą konstytucyjną, podlegającą sądowej ochronie i ten fakt powinien wytyczać kierunek wykładni i stosowania przepisów prawa mających zastosowanie w postępowaniu nadzorczym. Samodzielność ta musi jednakże być realizowana w granicach wyznaczonych przepisami prawa. Przepis art. 40 ust. 1 u.s.g stanowi, że na podstawie upoważnień ustawowych gminie przysługuje prawo stanowienia aktów prawa miejscowego obowiązujących na obszarze gminy.
Należy również podkreślić, że akt prawa miejscowego organu jednostki samorządu terytorialnego stanowiony jest na podstawie upoważnienia ustawowego i winien być sporządzany tak, by jego regulacja nie wykraczała poza jakiekolwiek unormowania ustawowe, nie czyniła wyjątków od ogólnie przyjętych rozwiązań ustawowych, a także by nie powtarzała kwestii uregulowanych w aktach prawnych hierarchicznie wyższych. Akt prawa miejscowego musi zawierać sformułowania jasne, wyczerpujące, uniemożliwiające stosowanie niedopuszczalnego, sprzecznego z prawem luzu interpretacyjnego. Materia będąca przedmiotem regulacji prawnej w drodze uchwały rady gminy nie może być regulowana w odrębnych przepisach prawa powszechnie obowiązujących, a organy samorządowe (rada gminy) są zobowiązane do przestrzegania udzielonego im ustawowo upoważnienia do wydawania aktów prawa miejscowego oraz nie mogą one w podejmowanych przez nie działaniach wkraczać w materię ustawową (por. wyrok WSA w Opolu z 15 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Op 123/22).
Przedmiotem tak rozumianej oceny jest w niniejszym postępowaniu sądowym uchwała nr LXIV/1151/2024 Rady Miejskiej w Dąbrowie Górniczej z dnia 20 marca 2024r. w sprawie trybu udzielenia i rozliczania dotacji z budżetu Miasta Dąbrowy Górniczej dla jednostek oświatowych prowadzonych przez osoby fizyczne i osoby prawne inne niż jednostka samorządu terytorialnego, funkcjonujących na terenie Miasta Dąbrowy Górniczej oraz trybu przeprowadzania kontroli prawidłowości ich pobrania i wykorzystania udzielonej dotacji.
Uchwała ta została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym Województwa Śląskiego w dniu 27 marca 2024r. pod poz. 2435 i weszła w życie po upływie czternastu dni od dnia ogłoszenia (§ 31 uchwały). Jej podstawę prawną stanowiły m.in. przepis art. 38 ust. 1 u.f.z.o.
Na wstępie niniejszych rozważań Sąd wyjaśnia, że uznał skargę za dopuszczalną przyjmując, iż po stronie Spółki wystąpił interes prawny.
W tym miejscu należy wyjaśnić, że - co wynika z art. 101 ust. 1 u.s.g. - skargę na uchwałę organu gminy może wnieść tylko ten, kto zgodnie z normą prawa materialnego ma interes sprawny lub uprawnienie. Przez pojęcie interesu prawnego należy rozumieć interes zgodny z prawem i interes chroniony przez prawo. Istotą interesu prawnego jest jego związek z konkretną normą prawa materialnego tzn. taką, którą można wskazać jako jego podstawę i z której podmiot legitymujący się tym interesem może wywodzić swoje racje. Interes prawny i uprawnienie powinny wynikać z przepisów prawa materialnego, te bowiem przepisy są źródłem uprawnień i interesów prawnych. Zastosowanie w art. 101 u.s.g. konstrukcji interesu prawnego, znajdującego umocowanie w prawie stwarza podstawę do sprecyzowania cech tego interesu. Jego istotą jest naruszenie istniejącego interesu prawnego lub uprawnienia w wyniku uchwały podjętej przez organ gminy. Interes prawny powinien być więc aktualny, realny, osobisty oraz dotyczyć bezpośrednio sfery prawnej określonego podmiotu. Interes ten musi wynikać ze ściśle określonego przepisu prawa oraz odnosić się wprost do podmiotu kwestionującego akt prawa miejscowego i dotyczyć bezpośrednio tego podmiotu. Innymi słowy kryterium interesu prawnego, o którym mowa w art. 101 ust. 1 u..g. musi być oceniane w płaszczyźnie materialnoprawnej i wymaga stwierdzenia związku między sferą indywidualnych praw i obowiązków strony skarżącej a zaskarżonym aktem. Skarga wniesiona na podstawie ust. 101 ust. 1 u.s.g. nie ma bowiem charakteru actio popularis. Oznacza to, że nawet sprzeczność aktu organu gminy z prawem nie daje uprawnienia do jej wniesienia. Składający skargę skarżący musi wskazać na normę materialnego prawa, z której swój interes prawny wywodzi, przy tym nie mogą to być przepisy dotyczące zadań gminy. (por. wyrok WSA w Opolu z 15 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Op 123/22).
W postępowaniu toczącym się na podstawie na art. 101 ust. 1 u.s.g. orzeka się jedynie w granicach interesu prawnego skarżącego. Oznacza to, że Sąd bada uchwałę w takiej części, w jakiej skarżący wskazał na naruszenie jego interesu prawnego. Jeżeli zatem Spółka ograniczyła się do podniesienia zarzutów wobec konkretnych jednostek redakcyjnych uchwały i w tym zakresie wykazała swój interes prawny, to Sąd ograniczył się jedynie do badania tych konkretnych przepisów. Pogląd ten znajduje oparcie w orzecznictwie NSA, który w wyroku z 25 listopada 2008 r., sygn. akt II OSK 978/08 wskazał, że zakres sprawy sądowoadministracyjnej zainicjowanej skargą wniesioną na podstawie art. 101 u.s.g. wyznacza zakres naruszenia interesu prawnego skarżącego. W uzasadnieniu wyroku z 5 czerwca 2014 r., sygn. akt II OSK 117/13 NSA wskazał, że w postępowaniu toczącym się na podstawie art. 101 u.s.g. orzeka się jedynie w granicach interesu prawnego skarżącego. Oznacza to, że sąd może orzec o stwierdzeniu nieważności uchwały, ale tylko w części wyznaczonej granicami interesu prawnego skarżącego (tak również NSA w wyroku z 25 października 2019 r., sygn. akt II OSK 1905/19).
Przenosząc powyższe rozważania natury ogólnej na grunt rozpatrywanej sprawy, stwierdzić należy, iż Spółka jest organem prowadzącym dla szkół niepublicznych w Dąbrowie Górniczej, której udzielono dotacji. Skoro tak, to posiada legitymację do wniesienia skargi na uchwałę. W ocenie Sądu istnieje bezpośredni związek pomiędzy sferą indywidualnych praw i obowiązków Spółki, wynikających z norm prawa materialnego, a zaskarżoną uchwałą. Spółka wykazała pomiędzy zaskarżonym aktem, a sytuacją jej prawną. Zatem kwestionowane przez nią normy prawa miejscowego mają wpływ na jej indywidualną sytuację, zaś skarga nie nosi cech actio popularis.
Na wstępie Sąd zobowiązany był ustalić zakres zaskarżenia, albowiem Spółka domagała się stwierdzenia nieważności uchwały w całości, wskazując jednocześnie na § 9 ust. 4; § 9 ust. 5 oraz § 10 uchwały. W skardze wskazała, że domaga się stwierdzenia nieważności uchwały w całości, a w szczególności w ww. zakresie.
W tym miejscu wskazać należy, że Sąd rozpatrywał już skargę Spółki w analogicznej sprawie, dlatego też w dalszej części uzasadnienia powoła się na ocenę prawną zawartą w wyroku z 10 maja 2023 r., sygn. akt III SA/Gl 191/23.
Przystępując do kontroli zaskarżonej części uchwały - dokonywanej, jak to już wyżej wskazano, w oparciu o przepisy prawa powszechnie obowiązującego w dacie uchwalenia tego aktu - należy wyjść od stwierdzenia, że zaskarżona uchwała jest aktem prawa miejscowego. Dokonując bardziej szczegółowej klasyfikacji, należy stwierdzić, że uchwała ta mieści się w kategorii aktów prawa miejscowego o charakterze wykonawczym, dla których ustanowienia niezbędne jest szczegółowe upoważnienie zawarte w ustawie. W niniejszej sprawie takie upoważnienie wynikało wprost z art. 38 ust. 1 u.f.z.o.
W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z zagadnieniem kontroli wydatków dokonywanych przez podmiot spoza kręgu władzy publicznej pochodzących z dotacji z budżetu j.s.t. Jak podkreślił NSA, kontroli podlegają również dochody publiczne, w tym między innymi podatki. Dokonując porównania regulacji prawnych dotyczący kontroli dochodów publicznych oraz wydatków w postaci dotacji z budżetu j.s.t. NSA zwraca uwagę na różnicę w zakresie konstrukcji hierarchicznej tych przepisów. Otóż jeżeli chodzi o konstrukcję przepisów regulujących kontrolę podatków to mamy do czynienia z regulacjami w znacznej mierze o randze ustawowej, których adresatami są organy wykonujące kontrolę podatków. Regulacje te w sposób niemal wyczerpujący regulują przebieg kontroli (postępowania kontrolnego), w tym uprawnienia kontrolujących, a także obowiązki podmiotów kontrolowanych (zob. np. 281 - 292 o.p. oraz art. 54-94 ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej). Natomiast analiza regulacji dotyczący kontroli wydatkowania dotacji dla niepublicznych jednostek oświatowych pochodzących z budżetu j.s.t. prowadzi do wniosku, że w tym przypadku ustawodawca zdecydował pewne aspekty tej kontroli pozostawić do regulacji władzom lokalnym. NSA stoi na stanowisku, że niezależnie czy mamy do czynienia z kontrolą dochodów budżetu państwa, czy też z kontrolą wydatkowania (trybu udzielania oraz i rozliczania) dotacji pochodzących z budżetu j.s.t. uprawnienia kontrolowanych oraz obowiązki kontrolujących powinny być w sposób wyczerpujący uregulowane w aktach prawnych rangi ustawowej. Stanowisko to nawiązuje do wyrażanego w nauce prawa administracyjnego zastrzeżenia, że do materii stawowej należy wyznaczanie obowiązków obywateli i ich sytuacji wobec państwa oraz regulowanie kompetencji organów administracji publicznej (zob. J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Warszawa 2016, s. 129 i n.). Ponadto przyjęcie, że w tym przypadku możliwe jest regulowanie uprawnień kontrolującego oraz obowiązków kontrolowanego w aktach podustawowych - aktach prawa miejscowego doprowadziłoby do sytuacji, w której sytuacja prawna kontrolowanych i kontrolujących byłaby uregulowana w różny sposób, w zależności od gminy przeprowadzającej kontrolę prawidłowości pobrania dotacji oraz jej wykorzystania (por. wyrok NSA z 7 lipca 2021 r., sygn. akt I GSK 117/21).
Realizując zawartą w art. 38 ust. 1 u.f.z.o. delegację ustawową organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego w drodze uchwały ustala tryb udzielania i rozliczania dotacji, o których mowa w art. 15-21, art. 25, art. 26, art. 28-31a i art. 32, oraz tryb przeprowadzania kontroli prawidłowości ich pobrania i wykorzystania, w tym zakres danych, które powinny być zawarte we wniosku o udzielenie dotacji i w rozliczeniu jej wykorzystania, termin przekazania informacji o liczbie odpowiednio dzieci objętych wczesnym wspomaganiem rozwoju, uczniów, wychowanków, uczestników zajęć rewalidacyjno-wychowawczych lub słuchaczy kwalifikacyjnych kursów zawodowych, o których mowa w art. 34 ust. 2 oraz termin i sposób rozliczenia wykorzystania dotacji.
Z regulacji tej wynika, że organ stanowiący gminy został upoważniony do ustalenia trybu przeprowadzania kontroli prawidłowości pobrania i wykorzystania dotacji. Z przepisu tego nie wynika natomiast, ażeby organ ten został upoważniony do stanowienia prawa zakresie wyposażenia organu kontrolującego w inne uprawnienia kontrolne niż przewidziane w art. 38 u.f.z.o. oraz do nałożenia na podmioty kontrolowane innych obowiązków niż wynikające z tego przepisu (por. wyrok NSA z 7 lipca 2021 r., sygn. akt I GSK 117/21). Tryb w rozumieniu potocznym - według słownika języka polskiego oznacza - ustalony porządek, zwyczaj załatwiania określonych spraw, metodę postępowania, sposób, system (por. red. E. Sobol, Nowy słownik języka polskiego. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2003 r., s. 1050). Z kolei pojęcie kontroli powinno być rozumiane jako działanie mające na celu sprawdzenie, zestawienie zastanego stanu faktycznego ze stanem wymaganym. Zatem uprawnienie do określenia trybu kontroli to ustalenie zasad na jakich będzie się ona odbywać, sposobu postępowania, procedury przeprowadzania kontroli. Nie może budzić wątpliwości, że w odniesieniu do środków publicznych muszą obowiązywać szczególne zasady weryfikacji ich wydatkowania przez podmioty niewchodzące w skład sektora finansów publicznych. Cele te, w odniesieniu do dotacji oświatowych, są realizowane poprzez stanowienie aktów prawa miejscowego określających szczegółowo reguły, procedury i granice kontroli, zgodnie z ustawową delegacją zawartą uprzednio w 90 ust. 4 u.s.o., a obecnie w art. 38 ust. 1 u.f.z.o. Wynika zatem z powyższego, że tryb oznacza jakiś system postępowania, może to być system kontroli wykorzystywania dotacji, czyli pełny zakres regulacji mających na celu sprawdzenie prawidłowości wykorzystywania dotacji (por. wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1570/12; wyrok WSA w Warszawie z 7 stycznia 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 916/20). Zastrzec przy tym należy, że organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego korzystając z prawotwórczej kompetencji przewidzianej w art. 38 ust. 1 u.f.z.o. w pierwszej kolejności powinien mieć na uwadze powołaną powyżej zasadę uwypuklającą doniosłość ustawy jako źródła prawa powszechnie obowiązującego, zgodnie z którą do materii ustawowej należy wyznaczanie obowiązków obywateli i ich sytuacji wobec państwa oraz regulowanie kompetencji organów administracji publicznej. Z art. 38 ust. 1 u.f.z.o. nie wynika natomiast, że organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego został upoważniony do stanowienia prawa w zakresie wyposażenia organu kontrolującego w inne uprawnienia kontrolne niż przewidziane w art. 36 ust. 2 i 3 u.f.z.o. oraz do nałożenia na podmioty kontrolowane innych obowiązków niż wynikające z tego przepisu (por. wyrok NSA z 17 listopada 2021 r., sygn. akt I GSK 800/21).
Zgodnie z art. 36 ust. 1 u.f.z.o. organ dotujący, o którym mowa w art. 15-21, art. 25, art. 26, art. 28-31a i art. 32, może kontrolować prawidłowość pobrania i wykorzystania dotacji udzielonych zgodnie z art. 15-21, art. 25, art. 26, art. 28-31a i art. 32. Zakres czynności podejmowanych w ramach tej kontroli wyszczególniony został w art. 36 ust. 2 u.f.z.o w ten sposób, że osoby upoważnione do przeprowadzenia kontroli mają prawo wstępu do przedszkoli, innych form wychowania przedszkolnego, szkół i placówek oraz wglądu do prowadzonej przez nie dokumentacji organizacyjnej, finansowej i dokumentacji przebiegu nauczania w związku z przekazaną dotacją, a w przypadku szkół, o których mowa w art. 26 ust. 2- także do wglądu do list obecności, o których mowa w art. 26 ust. 3, oraz ich weryfikacji. Natomiast - o czym stanowi art. 36 ust. 3 u.f.z.o - przedszkole, inna forma wychowania przedszkolnego, szkoła i placówka udostępnia dokumentację, o której mowa w ust. 2, oraz listy obecności, o których mowa w art. 26 ust. 3, w terminie 14 dni od dnia zwrócenia się przez osobę upoważnioną do przeprowadzenia kontroli o udostępnienie tej dokumentacji.
Przechodząc do rozpatrzenia wniesionych przez Spółkę zarzutów, pierwszym przepisem, którego stwierdzenia nieważności domaga się Spółka jest § 9 ust. 4 uchwały. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony w wyroku NSA z 12 marca 2024 r., sygn. akt III OSK 1465/22, że niedopuszczalne jest takie działanie organu samorządu terytorialnego realizującego delegację ustawową, które polega na powtarzaniu bądź modyfikacji wiążących norm ustawowych. Konsekwencją dokonania takiego powtórzenia jest przyjęcie wystąpienia istotnego naruszenia prawa, co z kolei stanowić będzie podstawę do stwierdzenia nieważności przepisu prawa miejscowego. Zatem regulacja § 9 ust. 4 uchwały wykracza poza delegacje ustawową zawartą w art. 40 ust. 2 pkt 4 u.s.g. Nie można uznać, że przytoczona regulacja dopełnia jakąś normę powszechnie obowiązującą, skoro się do niej wprost odwołuje i nakazuje jej przestrzegać, co z samej konstrukcji państwa prawa wynika, że prawa należy przestrzegać.
Spółka zarzuciła regulacji § 9 ust. 5 uchwały, że została wydana z przekroczeniem delegacji ustawowej w szczególności poprzez ustanowienie, że organ dotujący ma prawo żądać wyjaśnień, dodatkowych informacji oraz przedłożenia oryginału dokumentacji finansowo- księgowej wskazanej w rozliczeniu, podczas gdy u.f.z.o. wyraźnie wskazuje, że dokumenty takie organ może żądać jedynie na etapie postępowania kontrolnego, co w konsekwencji powoduje, iż postanowienia uchwały sprzeczne są z regulacją ustawową. Zarzut ten nie jest uzasadniony. Jak wynika z art. 36 ust. 1 u.f.z.o. Organ dotujący (...) może kontrolować prawidłowość pobrania i wykorzystania dotacji (...) Nie wskazane zostały jednocześnie formy kontroli. Kontrola może być zatem wykonywana bezpośrednio, "na miejscu", ale może także być realizowana w formie pośredniej. Polega ona na sprawdzaniu podmiotu kontrolowanego w oparciu o badanie i analizę materiałów dostarczonych przez jednostkę kontrolowaną. (por. J. Jagielski, Kontrola administracji publicznej, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis Warszawa 2007 r., s. 43). Zatem wprowadzenie przedmiotowej regulacji interpretować jako prowadzenie kontroli tzw. "siedzącej", pośredniej, dopuszczanej na gruncie prawa administracyjnego. Wobec tego Sąd w regulacji § 9 ust. 5 uchwały nie znajduje naruszenia prawa.
Ponadto w ocenie Sądu przedmiotem regulacji jest wyznaczenie uprawnień, jakie ma kontrolujący i jest on zgodny z art. 36 ust. 2 u.f.z.o. Wiadomym jest Sądowi, że istnieje rozbieżność w orzecznictwie sądowoadministracyjnym co do możliwości pozyskiwania informacji i wyjaśnień podczas kontroli. Według jednego poglądu wykracza ono poza upoważnienie ustawowe (wyrok NSA z 17 listopada 2021 r., sygn. akt I GSK 1046/21; wyrok NSA z 17 listopada 2021 r., sygn. akt I GSK 800/21), według drugiego zaś jest dopuszczalne (wyrok NSA z dnia 24 września 2014 r., sygn. akt II GSK 1147/13; wyrok NSA z 9 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1570/12). Sąd orzekający w sprawie przychyla się do stanowiska drugiego. Z przepisu art. 38 u.f.z.o. można wywieść umocowanie do nałożenia obowiązku "współdziałania" z kontrolującymi m.in. poprzez udostępnianie dokumentacji związanej z prowadzeniem szkoły, odbieranie wyjaśnień od przedstawicieli dotowanego. System kontroli wykorzystywany przez beneficjentów dotacji musi być systemem skutecznym, realizujący cel wskazany w przywołanej delegacji. Działania nakierowane na zebranie stosownych dowodów są normalnymi czynnościami przeprowadzanymi w ramach postępowania kontrolnego. Nie stanowi to nadmiernego uprawnienia kontrolujących. Skoro art. 36 ust. 2 u.f.z.o. uprawnia kontrolujących do weryfikacji przedstawianych dokumentów, oczywiste jest, że mogą czynić to w każdy dopuszczony przez prawo sposób. Możliwość odebrania informacji i wyjaśnień udzielanych przez organ prowadzący lub upoważnione przez niego osoby stwarza możliwość ewentualnego uwzględnienia stanowiska kontrolowanego, której to możliwości byłby pozbawiony w sytuacji zaaprobowania stanowiska Spółki. W badanym zakresie istotnym jest pogląd wyrażony przez WSA w Warszawie, który kładzie nacisk na istnienie obowiązku organu dotującego na dokonanie kontroli prawidłowości wydatkowania i rozliczenie tych dotacji. Kontrola, to zespół zagwarantowanych ustawowo uprawnień podmiotów kontrolujących, którym musi towarzyszyć obowiązek znoszenia, akceptowania takich działań przez podmioty podlegające kontroli. Art. 36 ust. 2 u.f.z.o. należy interpretować w ten sposób, że w ramach przyznanego uprawnienia do kontrolowania prawidłowości wykorzystania dotacji osoby prowadzące kontrolę mają prawo do przeglądania dokumentacji szkolnej. W ramach przyznanego prawa, zgodnie z ustawową delegacją, dopuszczalne jest też określanie w aktach prawa miejscowego innych warunków niezbędnych do realizacji celu w postaci kontroli prawidłowości wykorzystania środków publicznych. Kwestionowany zapis stanowi gwarancję realizacji przez uprawnione podmioty wynikających z art. 36 ust. 1 i 2 u.f.z.o. czynności w kontroli prawidłowości wykorzystania dotacji przyznanych z budżetów tych jednostek. Słusznie WSA w Warszawie podkreśla, że przeprowadzenie kontroli wiązać się będzie zawsze z jakimś poziomem uciążliwości i zaburzeniem normalnej organizacji pracy placówki, jednak nie sposób przyjętych w zaskarżonym unormowaniu uchwały postanowień uznać za sprzeczne z prawem i wymierzone przeciwko podmiotowi prowadzącemu placówkę. Pobieranie środków publicznych wiąże się nierozerwalnie z poddaniem się trybowi kontroli rozliczenia i wydatkowania tych środków. Z tego względu organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego - wykonując delegację ustawową zawartą w art. 38 ust. 1 u.f.z.o. uprawniony jest do stworzenia systemu kontroli, który będzie pozwalał na pełną weryfikację wykorzystywania przez beneficjentów dotacji. Nie jest natomiast akceptowalna sytuacja, w której jednostka ta nie miałaby możliwości, lub miałaby utrudnioną możliwość skontrolowania prawidłowości wydatkowania przyznanej dotacji. To obowiązkiem kontrolującego jest umożliwienie zbadania prawidłowości wydatkowania dotacji (wyrok WSA w Warszawie z 7 stycznia 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 916/20).
Według Spółki nieprawidłowym jest § 10 uchwały, poprzez nałożenie na szkołę obowiązku umieszczania na księgowych dowodach źródłowych potwierdzających wydatki sfinansowane ze środków dotacji z budżetu gminy adnotacji: "Sfinansowano z dotacji udzielonej z budżetu Miasta Dąbrowy Górniczej dla (nazwa dotowanej jednostki oświatowej) w wysokości zł (słownie: zł)" oraz imiennej pieczęci i podpisu dyrektora jednostki oświatowej lub osoby reprezentującej organ prowadzący, w sytuacji gdy tak ustanowiony obowiązek opisywania dokumentów źródłowych nie mieści się w zakresie upoważnienia ustawowego do ustalania trybu rozliczania dotacji, w tym: terminu i sposobu rozliczania dotacji oraz nie wynika z przepisów ustawy o finansowaniu zadań oświatowych. Oceniając analogiczny zapis uchwały NSA wyroku 7 lipca 2021 r., sygn. akt I GSK 117/21 stwierdził, że obowiązek zamieszczenia zapisu tej treści na dokumentach źródłowych nie wynika z ustawy. Wprowadzenie zapisu o tej treści stanowi element z zakresu rachunkowości i księgowości podmiotu dotowanego. Żaden przepis ustawy nie przyznaje Radzie Miejskiej kompetencji do regulowania kwestii finansowo-księgowych aktem prawa miejscowego. W konsekwencji wprowadzając taki zapis do zaskarżonej uchwały Rada Miejska wykroczyła poza zakres kompetencji ustawowej określonej art. 38 u.f.z.o., dopuszczając się istotnego naruszenia prawa, co z kolei spowodowało konieczność stwierdzenia nieważności tego przepisu (por. Wyrok NSA z 7 lipca 2021 r., sygn. akt I GSK 310/21).
Oceniając interes prawny Spółki we wniesieniu skargi przez pryzmat art. 101 u.s.g. Sąd uznał, że zaskarżona uchwała narusza interes prawny Spółki w zakresie wskazanym w punkcie 1 sentencji wyroku. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.
Z kolei zarzuty dotyczące sprzeczności z prawem § 9 ust. 5 uchwały należało uznać za chybione i w tej części skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalono. Podobnie rzecz ma się z kwestionowaniem pozostałej części uchwały, wobec której Spółka nie sformułowała żadnych zarzutów (mimo że zaskarżyła uchwałę w całości).
Sąd orzekł o kosztach postępowania na podstawie art. 200, art. 205 § 2 w zw. z §14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 z późn. zm.), zasądzając od Rady Miejskiej zwrot opłaty w wysokości 797 zł. Składają się na nią wpis w kwocie 300zł, wynagrodzenie adwokata w wysokości 480 zł oraz opłata skarbowa od udzielonego pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło