III SO/Gl 1/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Kupiec po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym dnia 5 czerwca 2012 r. sprawy z wniosku H. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii sprzeciwu od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia [...] r., złożonym na druku PPF, H. K. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego w osobie doradcy podatkowego. W rubrykach 3.5. i 3.6 zaznaczyła, że wniosek ten dotyczy sprawy stwierdzenia nadpłaty w podatku od towarów i usług w kwocie [...] zł. Jako adres miejsce zamieszkania podała: C.ul. [...] W uzasadnieniu wskazała, że od dnia [...] r. z powodu zamknięcia drogi, przy której prowadziła stację paliw, zmuszona była zlikwidować działalność gospodarczą. Doprowadziło to do tego, że zwiększyła się kwota zadłużenia i stała się niewypłacalna. Wszczęto również egzekucję do jej majątku. Oświadczyła, że w chwili obecnej nie posiada żadnego majątku w tym nieruchomości i zasobów pieniężnych, a także że nie ma dochodów, a w egzystencji na minimalnym poziomie całemu gospodarstwu domowemu, tj. jej, córce i mężowi, pomaga rodzina. Referendarz sądowy pismem z dnia [...] r. wezwał Stronę do uzupełnienia danych zawartych we wniosku poprzez: 1/ nadesłanie odpisów bądź kserokopii dokumentów obrazujących wysokość miesięcznie ponoszonych z tytułu utrzymania domu wydatków w postaci rachunków, faktur VAT lub dowodów wpłat uiszczanych opłat za wodę, gaz, energię elektryczną, telefon oraz podatek od nieruchomości, a nadto wskazanie źródeł dochodu, z którego te są pokrywane, 2/ przedłożenie zaświadczenia wystawionego przez właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego zawierającego informację o wszystkich osobach zameldowanych przy ul. [...] w C., 3/ udokumentowanie za pomocą odpisu z księgi wieczystej lub kopii stosownego aktu notarialnego do kogo należy wskazana wyżej nieruchomość, a nadto jaka jest jej powierzchnia, 4/ wyjaśnienie czy Wnioskodawczyni jest razem z mężem zarejestrowana w urzędzie pracy, jeżeli tak, to należało przedłożyć stosowne zaświadczenie o figurowaniu w ewidencji osób bezrobotnych z prawem bądź bez prawa do zasiłku, 5/ wskazanie przy pomocy stosownych dokumentów źródłowych czy prowadzone postępowanie egzekucyjne zostało zakończone, a jeżeli jest w toku, to na jakim jest ono obecnie etapie, 6/ przedłożenie wystawionego przez właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego zaświadczenia potwierdzającego, iż Wnioskodawczyni oraz jej mąż nie figurują w ewidencji osób prowadzących działalność gospodarczą, 7/ oświadczenie czy Wnioskodawczyni lub jej mąż korzystają ze świadczeń z ośrodka pomocy społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie i w jakiej wysokości, natomiast w przypadku udzielenia odpowiedzi przeczącej należało wskazać inne źródła dochodu, z których pokrywane są koszty bieżącego utrzymania, 8/ nadesłanie zaświadczenia wystawionego przez zakład ubezpieczeń społecznych wskazującego czy w okresie ostatnich trzech miesięcy były za Wnioskodawczynię i jej męża odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne, 9/ przedłożenie oświadczenia złożonego - pod odpowiedzialnością karną przewidzianą w art. 233 § 1 Kodeksu karnego - przez członków rodziny w przedmiocie udzielania pomocy finansowej ze wskazaniem jej rodzaju, zakresu i wysokości, 10/ sprecyzowanie przy pomocy stosownych dokumentów źródłowych wysokości posiadanego zadłużenia, o którym mowa w rubryce nr 5 formularza, 11/ nadesłanie odpisów bądź kserokopii składanych przez Wnioskodawczynię i jej męża za 2011 r. zeznań podatkowych, a jeżeli te nie zostały jeszcze złożone to za 2010 r. oraz zaświadczenia wystawionego przez właściwego Naczelnika Urzędu Skarbowego o wysokości wszystkich osiągniętych w podanym wyżej okresie dochodów bądź wskazującego, iż za ostatnie dwa lata nie były za wskazane wyżej osoby odprowadzane zaliczki na poczet podatku dochodowego od osób fizycznych. W odpowiedzi na to Strona przesłała pismo z dnia [...] r. zawierające pewne wyjaśnienia i dołączyła do niego określone dokumenty. Z zaświadczenia wynikało, że pod wskazanym w rubryce nr 2.1 formularza adresem, zameldowane są jeszcze inne osoby, tj. mąż Strony, ich córka oraz dwóch synów wraz z żonami i dziećmi. Natomiast z wyjaśnień zawartych w piśmie oraz z nadesłanego odpisu z księgi wieczystej i deklaracji DN-1 wynikało, że nieruchomość ta należy do firmy ""A"" Sp. z o.o., której właścicielem jest syn Strony skarżącej i że w związku z tym Strona nie ponosi żadnych kosztów utrzymania. Ponadto podała, że nie korzysta z pomocy społecznej, gdyż, jak wynikało z oświadczenia matki E. J., to ona pokrywa wydatki związane z bieżącym utrzymaniem córki w wysokości ok. 300 zł miesięcznie. Strona nie figuruje w rejestrze osób bezrobotnych, a jej dochód za 2010 r. wynosił 5.757 zł. Z kolei mąż, jak wyjaśniła, od dłuższego czasu przebywa za granicą i przekazuje jedynie co miesiąc na rzecz córki alimenty w kwocie ok. 1.000 zł. Przesłana została również kserokopia postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] r., [...] , wydanego w przedmiocie zatwierdzenia projektu planu podziału sumy 2.238.180 zł uzyskanej z egzekucji nieruchomości należącej do majątku wspólnego dłużników H. K. i S. K. oraz wniosek z dnia [...] r. kierowany do ZUS w przedmiocie wydania stosownych zaświadczeń wskazujących czy w okresie ostatnich trzech miesięcy były za Wnioskodawczynię i jej męża odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne. W piśmie z dnia [...] r., złożonym w innej sprawie o sygn. akt III SA/Gl 612/12, które stanowiło wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej tam decyzji, podała, że w sprawie tej chodzi decyzję organu odwoławczego z dnia [...] r., którą organ utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] r. stwierdzającą z urzędu nieważność ostatecznej decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] r. wydanej w sprawie określenia nadpłaty w podatku od towarów i usług w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu tego wniosku między innymi zaznaczyła, że otrzymaną kwotę nadpłaty przeznaczyła wyłącznie na spłatę zadłużenia powstałego z powodu zamknięcia drogi, przy której była zlokalizowana działalność gospodarcza polegająca na prowadzeniu stacji paliw. Uznała, że w ten sposób zapewniła sobie i córce normalną egzystencję i nie dopuściła do powstania dodatkowych kosztów egzekucyjnych, a wykonanie zaskarżonej decyzji spowodowałoby niezwłoczne zajęcie wynagrodzenia za pracę, co wywołałoby trudne do odwrócenia skutki, tak, że nawet późniejszy zwrot wyegzekwowanej kwoty nie przywróciłby stanu sprzed egzekucji. Postanowieniem z dnia 29 marca 2012 r. Referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie z dnia [...] r. Strona wskazała, że syn J. wraz z żoną wyprowadził się z domu i faktycznie w nim nie zamieszkuje, natomiast syn M. wprawdzie dalej tam mieszka, ale prowadzi osobne gospodarstwo i może pomagać tylko w ten sposób, że Strona nie musi partycypować w kosztach utrzymania domu. Uznała też, że współmałżonek, ze względu na koszty utrzymania za granicą, wypełnia obowiązek alimentacyjny przesyłając 1.000 zł na utrzymanie córki. Natomiast wystąpienie z powództwem o zasądzenie alimentów przeciwko synom lub mężowi uznała za spóźnione w sytuacji zaistnienia w chwili obecnej obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie. Jako załącznik do tego pisma przedłożyła zaświadczenia ZUS, z których wynikało, że Strona od dnia [...] r., a S. K. od dnia [...] r., nie widnieją w centralnym rejestrze osób ubezpieczonych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Jak stanowi art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, zwanej dalej P.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Złożony przez Skarżącą sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy wywołał taki skutek, że Sąd jest zobowiązany ponownie rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy uwzględniając okoliczności faktyczne i prawne sprawy oraz zebrany w chwili obecnej materiał dowodowy. Przed podaniem motywów rozstrzygnięcia należy dokonać analizy podstawy prawnej mającej zastosowanie w niniejszej sprawie. Jak stanowi art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1/ w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2/ w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Przy stosowaniu przepisu art. 246 § 1 P.p.s.a. w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się na różne wnioski wynikające z jego wykładni. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (zob. postanowienie NSA z dnia 30 stycznia 2012 r., II FZ 844/11, LEX nr 1113661). Z użytego określenia "gdy wykaże" wynika, że ciężar wykazania okoliczności faktycznych uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o to prawo. To strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w określonej sytuacji, która uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania. W związku z tym powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2012 r., I OZ 125/12, LEX nr 1120734; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, komentarz do art. 246 P.p.s.a.). Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznanie prawa pomocy w żądanym przez stronę zakresie (zob. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r., II FZ 128/12, LEX nr 1116173). Nieprzedstawienie przez wnioskodawcę swojej sytuacji majątkowej obejmującej zarówno dochody, ponoszone wydatki jak i inny majątek będący w jego posiadaniu, skutkuje brakiem wystarczających danych co do jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. To z kolei uniemożliwia dokonanie pełnej oceny czy poniesienie przez stronę kosztów postępowania uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 21 lutego 2012 r., II GZ 52/12, LEX nr 1125486). Małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej czy pozostawanie w separacji faktycznej (zob. postanowienia NSA z dnia 7 czerwca 2011 r., II FZ 272/11, LEX nr 1083182; z dnia 2 września 2009 r., I FZ 199/09, LEX nr 612561; z dnia 26 sierpnia 2009 r., I FZ 243/09, LEX nr 554620; z dnia 19 sierpnia 2009 r., I FZ 336/09, LEX nr 554656; z dnia 19 maja 2009 r., I FZ 113/09, LEX nr 546385; z dnia 19 maja 2009 r., I FZ 125/09, LEX nr 574754 oraz z dnia 26 listopada 2008 r., I FZ 463/08, LEX nr 565693). W przedmiotowej sprawie Strona wnosiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika, czyli w ramach całkowitego zwolnienia określonego w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Tym samym powinna wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona skarżąca we wniosku wskazywała na okoliczność braku środków do życia, w tym jakichkolwiek dochodów po stronie osób pozostających w gospodarstwie domowym, tj. męża i córki oraz braku majątku. Dopiero w odpowiedzi na wezwanie i w sprzeciwie podała między innymi, że: - mieszka razem z jednym z synów i jego rodziną, gdyż drugi syn wyprowadził się, - jej syn jest udziałowcem Spółki, która jest właścicielem budynku, w którym mieszka, - nie ponosi bieżących kosztów utrzymania budynku, - jednak od dłuższego czasu nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z mężem, - mąż pracuje za granicą i przesyła alimenty na córkę w kwocie 1.000 zł miesięcznie, - otrzymuje pomoc od matki w kwocie 300 zł miesięcznie. Porównując te oświadczenia należy dojść do wniosku, że w takiej sytuacji zachodzą wątpliwości, co do tego, czy rzeczywiście Strona skarżąca tylko z córką tworzy wspólne gospodarstwo domowe. Wynika to z tego, że pod tym samym adresem zamieszkuje również jeden z synów wraz z rodziną, a drugi z rodziną jest tam zameldowany. Poza tym Strona we wniosku najpierw podała, że w jego skład wchodzi również mąż następnie w piśmie z dnia [...] r. wycofała się z tego i oświadczyła, że "od długiego czasu" jednak nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa. We wniosku podała też, że osoby wchodzące w skład gospodarstwa nie mają żadnych dochodów, a później sama wskazała na okoliczność pracy męża za granicą, comiesięcznie otrzymywane przez córkę alimenty (1.000 zł) oraz pomoc uzyskiwaną od matki (300 zł). Dodatkowo uzyskiwana pomoc w postaci nie ponoszenia wydatków związanych z utrzymaniem budynku może stanowić element świadczący o tym, że jednak wszystkie osoby mieszkające pod danym adresem tworzą wspólne gospodarstwo. W takim przypadku rozpatrując wniosek o prawo pomocy należałoby uwzględnić dochody i majątek wszystkich tych osób. Dla ustalenia przesłanki, że Strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego istotne jest również wykazanie, że realizacja obowiązku alimentacyjnego ciążącego między innymi na współmałżonku i krewnych w linii prostej w danej sytuacji nie była możliwa. Strona tego nie wykazała, ani nawet nie uprawdopodobniła. Nie podała, dlaczego będąc w tak trudnej sytuacji, jaka wynikała z oświadczenia, nie mogła liczyć na pomoc pracującego za granicą męża lub któregokolwiek syna, jeśli jeden z nich jest "właścicielem" Spółki, która jest właścicielem budynku, w którym mieszka znaczna część rodziny. Nie wyjaśniła, czy osoby te znajdują się w takiej sytuacji majątkowej, która uniemożliwia im wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Warunku tego nie spełnia ogólne stwierdzenie, że syn M. "ze względu na swoją sytuację finansową nie może pomagać mi w inny sposób tylko w ten, że nie muszę partycypować w utrzymaniu budynku" i ogólne powołanie się na twierdzenia współmałżonka, że "jego wydatki nie pozwalają na większą pomoc wobec konieczności ponoszenia kosztów utrzymania siebie za granicą". Dodatkowo Strona była zobowiązana do przedłożenia albo zeznań, albo zaświadczeń obrazujących wysokość dochodów osiągniętych w 2011 r. i 2010 r. W tym zakresie przesłała jedynie zaświadczenie o dochodach za 2010 r., z którego wynika, że wnioskowała do organu podatkowego o wydanie zaświadczenia tylko za ten okres i że miało to być "celem przedłożenia w banku w sprawie kredytu". Tymczasem z skargi i z wniosku o wstrzymanie zaskarżonej decyzji, złożonych w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 612/12, wynika, że w 2011 r. Strona uzyskała dochód z tytułu zwrotu nadpłaty w kwocie 403.606 zł po wydaniu decyzji z dnia [...] r. o stwierdzeniu nadpłaty w tej kwocie. Nie wykazała tego ani nie uprawdopodobniła, że całą tą kwotę przeznaczyła na spłatę zaległych zobowiązań. Nie wykazała też, za pomocą stosownych dokumentów źródłowych, wysokości posiadanego zadłużenia oraz tego, czy prowadzone postępowanie egzekucyjne zostało zakończone ewentualnie na jakim jest etapie. Postanowienie z dnia [...] r., wydane w przedmiocie zatwierdzenia projektu planu podziału sumy 2.238.180 zł uzyskanej z egzekucji z nieruchomości, nie może być uznane za dokumentujące aktualny stan egzekucji lub świadczące o jej zakończeniu. Należy zgodzić się ze stanowiskiem, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej danego wnioskodawcy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia przez Sąd z urzędu postępowania w zakresie ustalenia aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli po wezwaniu w trybie art. 255 P.p.s.a. on sam nie wykazuje w pełni istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Biorąc to wszystko pod uwagę Sąd, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2, art. 259 § 1 i art. 260 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.