II SA/Go 266/18

Dnia 17 maja 2018 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku A.M. i K.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty adiacenckiej p o s t a n a w i a : odmówić przyznania prawa pomocy. A.M. i K.M. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty adiacenckiej. Dnia 24 kwietnia 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżący podali, iż po odliczeniu wszystkich kosztów utrzymania gospodarstwa domowego (w tym kredytu hipotecznego) oraz kosztów utrzymania dwojga małoletnich dzieci, w tym jednego z orzeczeniem o niepełnosprawności, na bieżące wydatki pozostaje niewielka kwota, przy czym skarżący nie posiadają żadnych oszczędności. Dochód skarżących stanowią wynagrodzenia z tytułu umów o pracę, A.M. otrzymuje z tego tytułu ok. 2.800 zł netto miesięcznie, natomiast K.M. – ok. 2.900 zł. Według złożonego oświadczenia skarżący są właścicielami nieruchomości gruntowej z domem jednorodzinnym o powierzchni ok. 205 m² oraz innej nieruchomości o powierzchni 1,4004 ha, podzielonej na działki przeznaczone na cele budowlane, a także samochodu osobowego [...] z 1992 r. Wymienili również szczegółowo swoje wydatki, m.in. ratę kredytu hipotecznego (1150 zł), raty innych zobowiązań pieniężnych (łącznie ok. 698 zł), koszty utrzymania mieszkania i media (łącznie ok. 740 zł), koszty dojazdów do pracy (200 zł), dodatkowe zajęcia i obiady dla dzieci (łącznie ok. 380 zł), podatek od nieruchomości i składki ubezpieczeniowe, a nadto koszty diagnozowania i leczenia córki legitymującej się orzeczeniem o niepełnosprawności, które w 2017 r. wyniosły ok. 9.000 zł. Uzupełniając złożony wniosek skarżący nadesłali wydruki z dwóch rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące, kopię umowy o pracę K.M., kopie paragonów dokumentujących badania córki w klinice okulistycznej na kwoty 400 oraz 450 zł, fakturę za soczewki kontaktowe, a także kartę informacyjną dokumentującą diagnozę córki oraz przeprowadzony zabieg okulistyczny, dowody uiszczenia składek ubezpieczeniowych oraz opłat za energię elektryczną, jak również deklarację podatkową za 2017 r. Wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007 nr 4, s. 36-39). Analiza oświadczeń skarżących zawartych w formularzu PPF oraz przedstawionych w trybie art. 255 p.p.s.a. dokumentów źródłowych wskazuje, iż skarżący uzyskują miesięczny dochód w łącznej wysokości ok. 5.700 zł, z którego utrzymują dwoje małoletnich dzieci oraz pokrywają koszty prowadzenia gospodarstwa domowego. Jeśli chodzi o wydatki skarżących, to poza stałymi wydatkami na utrzymanie domu i media, wynoszącymi kilkaset złotych miesięcznie, kosztami codziennego utrzymania, wydatkami na edukację dzieci, spłacają oni kredyt hipoteczny w wysokości ok. 1150 zł miesięcznie oraz inne zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów bądź pożyczek w wysokości ok. 698 zł miesięcznie. Jednakże należy podkreślić, iż obowiązek spłacania przez stronę kredytów czy pożyczek nie może przesądzać o konieczności zwolnienia od kosztów sądowych (postanowienia NSA z 20 października 2011r., I OZ 783/11, z 22 lutego 2012r., II OZ 72/12), zaś zobowiązania innego rodzaju, zwłaszcza cywilnoprawne, nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed kosztami prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym (postanowienia NSA z 3 marca 2011 r., II OZ 130/11, z 28 września 2011 r., I FZ 189/11, LEX nr 948866). Ponadto zasadą jest samodzielne ponoszenie przez strony kosztów postępowania, zaś podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, osoba taka może zasadnie wystąpić o pomoc państwa w tym zakresie (m.in. postanowienia NSA z 10 października 2007 r., II GZ 161/07, z 30 lipca 2009 r., I OZ 753/09, z 21 września 2011 r., II FZ 500/11, z 19 października 2011 r., II OZ 971/11, z 22 lutego 2012 r., II OZ 81/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyjmuje się również, iż co do zasady prawo pomocy powinno przysługiwać osobom ubogim, bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł (postanowienie NSA z 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076), żyjącym na granicy minimum socjalnego (postanowienia NSA z 29 marca 2011 r., I OZ 188/11, z 20 października 2011 r., I OZ 783/11, z 20 stycznia 2012 r., I FZ 499/11), zaś posiadanie przez stronę stałych dochodów co do zasady wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (postanowienie NSA z 11 marca 2011 r., II GZ 89/11, LEX nr 783930). Przedstawione wyżej okoliczności świadczą o tym, że skarżący nie spełniają przesłanek umożliwiających przyznanie prawa pomocy, zarówno w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jak i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Nie wykazali oni bowiem aby byli osobami nie mogącymi pokryć kosztów sądowych – zwłaszcza że uiścili już wpis od skargi w wysokości 607 zł – oraz ewentualnych kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Nie sposób uznać ich za osoby ubogie, wymagające wsparcia w tym zakresie ze strony Skarbu Państwa, zwłaszcza w świetle ustalonej sytuacji zarobkowej oraz majątkowej, w tym poniesionych wydatków na budowę i urządzenie nowego domu jednorodzinnego oraz przysługujące im prawo własności gruntu o powierzchni 1,4004 ha, podzielonego (jak wynika z akt sprawy) na osiem działek położonych na obszarze przeznaczonym pod zabudowę. Przy czym z uwagi na taką sytuację majątkową skarżących, na sposób rozpoznania ich wniosku nie mogły wpłynąć wysokie koszty poniesione w ubiegłym roku na leczenie niepełnosprawnej córki. W świetle powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.