II SA/Go 445/18

Dnia 29 sierpnia 2018 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku R.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia braku potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko p o s t a n a w i a : odmówić przyznania prawa pomocy. R.S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia braku potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko. Dnia 13 lipca 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, iż prowadzi gospodarstwo domowe wraz małżonką, dwojgiem małoletnich dzieci oraz z babcią. Ich dochód stanowią wynagrodzenia z tytułu umów o pracę, skarżący otrzymuje z tego tytułu ok. 2.500 zł netto miesięcznie, natomiast jego małżonka – ok. 1.700 zł. Babcia skarżącego otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 1.100 zł. Skarżący prowadzi również gospodarstwo rolne o zadeklarowanej powierzchni 2,54 ha. Według złożonego oświadczenia skarżący wraz z małżonką są właścicielami nieruchomości z domem jednorodzinnym o powierzchni ok. 139 m² oraz dwóch samochodów osobowych: [...] z 2005 r. oraz [...] z 2001 r. Wymienił również wydatki swojej rodziny, m.in. spłatę kredytu w kwocie 59.289 zł (850 zł miesięcznie), koszty utrzymania domu (łącznie ok. 1.300 zł miesięcznie), podatek rolny, ubezpieczenie domu i samochodów, zakup opału (ok. 2.800 zł rocznie). Uzupełniając złożony wniosek skarżący nadesłał wydruki z dwóch rachunków bankowych, swojego i małżonki za ostatnie trzy miesiące, zeznanie podatkowe małżonków za 2017 rok, kopie polis ubezpieczeniowych oraz decyzji o wymiarze podatku rolnego, część dowodów wpłat związanych z kosztami utrzymania domu. Oświadczył jednocześnie, że decyzje o przyznaniu płatności do gruntów rolnych za 2018 rok jeszcze nie zostały wydane, załączył jednak potwierdzenie złożenia wniosku o przyznanie tych dopłat. Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007 nr 4, s. 36-39). Analiza oświadczenia skarżącego zawartego w formularzu PPF oraz przedstawionych w trybie art. 255 p.p.s.a. wydruków z rachunków bankowych wskazuje, iż skarżący uzyskuje miesięczny dochód netto w wysokości od 2.575 zł do 2.927 zł, zaś jego małżonka – od 1.638 zł do 1.692 zł. Z zeznania podatkowego za 2017 rok wynika, iż w roku tym skarżący osiągnęli łącznie dochód w wysokości 76.038 zł, od którego należny podatek dochodowy wyniósł 12.574 zł. Z dochodów tych skarżący wraz z małżonką utrzymują dwoje małoletnich dzieci oraz pokrywają koszty prowadzenia gospodarstwa domowego, które prowadzą wraz z babcią otrzymującą świadczenie emetytalne w wysokości 1.100 zł miesięcznie. Jeśli chodzi o wydatki skarżących, to poza stałymi wydatkami na utrzymanie domu, wynoszącymi ok. 1.300 złotych miesięcznie, kosztami zakupu opału oraz codziennego utrzymania, spłacają oni raty kredytowe w zadeklarowanej wysokości ok. 850 zł miesięcznie. Jednakże należy podkreślić, iż obowiązek spłacania przez stronę kredytów czy pożyczek nie może przesądzać o konieczności zwolnienia od kosztów sądowych (postanowienia NSA z 20 października 2011 r., I OZ 783/11, z 22 lutego 2012 r., II OZ 72/12). W orzecznictwie sądowym zwraca się uwagę, iż zobowiązania innego rodzaju, zwłaszcza cywilnoprawne, nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed kosztami prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym (postanowienia NSA z 3 marca 2011 r., II OZ 130/11, z 28 września 2011 r., I FZ 189/11, LEX nr 948866). Ponadto zasadą jest samodzielne ponoszenie przez strony kosztów postępowania, zaś podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, osoba taka może zasadnie wystąpić o pomoc państwa w tym zakresie (m.in. postanowienia NSA z 10 października 2007 r., II GZ 161/07, z 30 lipca 2009 r., I OZ 753/09, z 21 września 2011 r., II FZ 500/11, z 19 października 2011 r., II OZ 971/11, z 22 lutego 2012 r., II OZ 81/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyjmuje się również, iż co do zasady prawo pomocy powinno przysługiwać osobom ubogim, bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł (postanowienie NSA z 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076), żyjącym na granicy minimum socjalnego (postanowienia NSA z 29 marca 2011 r., I OZ 188/11, z 20 października 2011 r., I OZ 783/11, z 20 stycznia 2012 r., I FZ 499/11), zaś posiadanie przez stronę stałych dochodów co do zasady wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (postanowienie NSA z 11 marca 2011 r., II GZ 89/11, LEX nr 783930). Skarżący wraz z małżonką, poza osiąganiem wskazanych wyżej dochodów z tytułu zatrudnienia, prowadzą jeszcze gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni gruntów 2,54 ha. Z przedstawionych dokumentów nie wynika czy przynosi ono dochód, a jeśli tak to jaki, a także w jakiej wysokości dopłaty do gruntów rolnych skarżący otrzymuje z tego tytułu (nie przedstawił bowiem decyzji o przyznaniu płatności za 2017 rok, zaś na 2018 rok decyzje nie zostały jeszcze wydane), jednakże nawet pomijając tę kwestię, przedstawione wyżej okoliczności świadczą o tym, że skarżący nie spełnia przesłanek umożliwiających przyznanie prawa pomocy, zarówno w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jak i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Nie wykazał on bowiem, aby był osobą nie będącą w stanie pokryć tych kosztów. Nie sposób uznać skarżącego za osobę ubogą, wymagającą wsparcia w tym zakresie ze strony Skarbu Państwa, zwłaszcza w świetle ustalonej sytuacji zarobkowej oraz majątkowej. Dodatkowo należy zaznaczyć, że skarżący uiścił już wpis od skargi w wysokości 200 zł, przy czym kolejne ewentualne koszty sądowe w niniejszej sprawie (o ile konieczność uiszczenia takowych w ogóle się pojawi – co będzie zależało od dalszego przebiegu postępowania) będą już niższe i ich wysokość nie przekroczy jednorazowo kwoty 100 zł. W świetle powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.