I SA/Kr 1321/16

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.J., o zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 08.09.2016r. , nr [...] , w przedmiocie uznania wniesionych zarzutów za nieuzasadnione postanawia 1. zwolnić stronę skarżącą od kosztów sądowych w ½ części, 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek J.J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej , z dnia 08.09.2016r. , nr [...], w przedmiocie uznania wniesionych zarzutów za nieuzasadnione. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów J.J. ur. w 1958r. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną M.J. ur. w 1959r., córką P.J. ur. w 1994r. oraz wnukiem M.J. ur. w 2013r. Wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą pod firmą : "G" J.J., z której miesięczny dochód netto określił na kwotę 3 988,10 zł, miesięcznie. Działalność ta w 2015r. przyniosła mu dochód w wysokości 59 558 zł., przy przychodzie na poziomie 907 599 zł., a w okresie od stycznia do października 2016r. poniósł on stratę w wysokości 358 zł., przy przychodzie na poziomie 489 357 zł. Konto firmowe prowadzone przez Bank S. zostało zamknięte w dniu 23.00.2016r., z powodu braku obrotów. P.J. od dnia 13.04.2016r. jest uznana za osobę bezrobotną , bez prawa do zasiłku. Otrzymuje świadczenie w wysokości 500 zł, miesięcznie, w ramach programu "500 +". Na konto bankowe M. J., prowadzone przez SKOK "J" dokonywane są wpłaty różnego typu np. w dniu 10.11.2016r. był to przelew 400 zł od Fundacji "W" , w dniu 06.12.2016r. był to przelew 888,20 zł z Międzyszkolnego Klubu Sportowego K., a w dniu 15.12.2016r. przelano na nie z Urzędu Gminy D. łącznie kwotę 400 zł i 700 zł. Comiesięczne wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego obejmują: opłatę za energię elektryczną – 323,54 zł, opłatę za gaz – 117,53 zł (235,06 zł : 2 miesiące = 117,53 zł), opłatę za telefon – 131,86, opłatę za wodę i ścieki – 232,66 zł, koszty żywności , leków , ubranek dla dziecka – ok.1300 zł. Strona skarżąca jest właścicielem nieruchomości, położonej w Wieliczce, o pow. 0,2199 ha , zabudowanej domem wolnostojącym o pow. 58 m2, o przybliżonej wartości 300 000 zł. Nieruchomości obciążona jest dwoma hipotekami na rzecz Banku S., Odział w W; umowną zwykłą w wysokości 100 000 zł oraz umowną kaucyjną w wysokości 50 000 zł. Wnioskodawca jest również właścicielem dziesięciu autobusów marki Mercedes, o liczbie miejsc do siedzenia 20, rok prod. 1999, 2006, 2006, 1996, 2006, 2002, 2005, 2004, 2004, 1999 oraz jednego autobusu marki Man, rok prod. 1995, o liczbie miejsc do siedzenia 34. Zdaniem orzekającego wniosek strony skarżącej zasługuje tylko w części na uwzględnienie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz.U. z 2016r., poz. 718 z p. zm.) zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty sądowe w razie przyznania prawa pomocy (por. postanowienie SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postanowienie NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04). Przyznanie prawa pomocy powinno mieć więc charakter wyjątkowy i być stosowane w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia ). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania , jeżeli posiada stały miesięczny dochód czy ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienia NSA z dnia 22.12.2004r. sygn. akt OZ 862/04, postanowienie NSA z dnia 27.02.2012r., sygn. akt I FZ 561/11, postanowienie NSA z dnia 01.07.2014r., sygn. akt I FZ 152/14, postanowienie NSA z dnia 07.07.2014r., sygn. akt II FZ 953/14, postanowienie NSA z dnia 21.07.2014r., sygn. akt II FZ 1096/14 ). Zasada partycypacji w kosztach prowadzonego postępowania ma więc zastosowanie w takim przypadku, jak rozpatrywany, kiedy wnioskodawca uzyskuje stałe miesięcznie wynagrodzenie z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 3 988,10 zł a dodatkowym źródłem dochodu rodziny jest stałe świadczenie w wysokości 500 zł , miesięcznie. Jednocześnie zaznaczyć trzeba, że argumentacja wnioskodawcy o ponoszonej obecnie stracie nie przystaje do omawianej sytuacji albowiem w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej strata nie jest rzeczywistym miernikiem zasobności i wypłacalności przedsiębiorcy. Powstaje ona w wyniku nadwyżki kosztów uzyskania przychodów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Powstanie zatem straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej przedsiębiorcy (por. postanowienie NSA z dnia 12.04.2011r., sygn. I GZ 92/11, postanowienie NSA z dnia 11.05.2011r., sygn. II GZ 228/11, postanowienie NSA z dnia 20.01.2016r. , sygn. akt I GZ 889/15, postanowienie NSA z dnia 28.08.2016r. , sygn. akt I FZ 190/16, postanowienie NSA z dnia 24.08.2016r. , sygn. akt II FZ 360/16 ). Orzekający w pełni podziela pogląd, że w przypadku osób czy podmiotów prowadzących działalność gospodarczą miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Oczywiście stopień partycypacji w kosztach prowadzonego postępowania musi być uzależniony z jednej strony od sytuacji majątkowej strony skarżącej, z drugiej zaś od wysokości należnych kosztów sądowych. Niniejsza sprawa jest jedną z trzynastu toczących się przed WSA w Krakowie ze skarg J.J., a łączna suma wpisów od skarg wynosi w tych sprawach zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1) Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16.12.2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2003r., poz. 221, nr 2193 z p. zm.) 1300 zł (13 x 100 zł = 1300 zł). Stąd też jednorazowe uiszczenie takiej sumy przy wskazanych dochodach, czteroosobowej rodziny jest poza jej możliwościami płatniczymi, zwłaszcza , że dochodowość prowadzonej przez wnioskodawcę działalności znacznie zmalała w porównaniu z rokiem poprzednim. Miesięczne wynagrodzenie wnioskodawca obliczał natomiast właśnie na tej podstawie. W związku z tym zwolnienie wnioskodawcy od kosztów sądowych w ½ części jest zasadne, a zarazem adekwatne do jego sytuacji materialnej. Nie obciąża strony skarżącej w całości kosztami sądowymi ale i nie pozbawia jej zupełnie pomocy Państwa. Przedmiotowe rozstrzygnięcie jest więc wyrazem racjonalnego miarkowania możliwości finansowych wnioskodawcy w oparciu o przedstawione okoliczności faktyczne. Biorąc pod uwagę powyższe, orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 244§1, art.245§3, art. 246§1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016r., poz. 718 z p. zm.).