I SA/Kr 1925/15

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.C. o zwolnienie od kosztów sądowych , w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej , z dnia 13.10.2015r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia pojazdu, postanawia: wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek M.C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej , z dnia 13.10.2015r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia pojazdu. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach", oraz nadesłanych dokumentów M.C. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną N.C. ur. w 1978r. , z którą w 2013r. zawarł umowę majątkową małżeńską, wprowadzającą rozdzielność majątkową. Małżonkowie mają na utrzymaniu dwie córki: I.D. ur. w 1999r.oraz C.P. ur. w 2004r. Wnioskodawca w 2007r. miał ciężki wypadek, który spowodował u niego uraz głowy i trwały niedowład kończyn dolnych i częściowo górnych. W związku z tym w latach 2008-2009 przeszedł rehabilitacje w N. Jak podał, obecnie jego stan zdrowia nie pozwala na prowadzenie działalności gospodarczej ani na podjęcie pracy zarobkowej, dlatego też pozostaje na utrzymaniu żony, której działalność gospodarcza nie przynosi zysków. Zgodnie z zeznaniem podatkowym PIT – 36 dochód N.C. za 2015r. wyniósł 28 965,18 zł., przy przychodzie na poziomie 172 786,85 zł. Saldo rachunku prowadzonego przez Deutsche Bank dla jej firmy: "S" N. C. na dzień 31.01.2016r. wynosiło 0,36 zł., natomiast salda kont osobistych N.C., prowadzonych przez PKO Bank Polski S.A., na dzień 04.02.2016r., wynosiły odpowiednio: 168,49 zł. i 0 zł. W oświadczeniu zawartym w formularzu PPF wnioskodawca podał , iż miesięczne koszty utrzymania rodziny obejmują: spłatę kredytu w wysokości 3000 zł., opłaty za energię elektryczną , wodę , wywóz śmieci i inne opłaty za dom w wysokości 1000 zł. oraz wydatki na jedzenie i środki czystości w kwocie 1000 zł. W oświadczeniu z dnia 05.02.2016r., nadesłanym do tut. Sądu, w związku z wezwaniem wystosowanym w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz.U. z 2012r., poz. 270 z p. zm.) M.C. stwierdził natomiast , że miesięczne koszty utrzymania jego rodziny wynoszą 2 050 zł. i obejmują: opłatę za energię elektryczną – 250 zł., opłatę za mieszkanie , wodę i wywóz śmieci – 600 zł., opłatę za tv i internet – 50 zł., opłatę za telefon – 50 zł., wydatki na jedzenie – 800 zł., koszty paliwa do samochodu żony – 300 zł., alimenty na dziecko – 300 euro – płacone "za pomocą" rodziców wnioskodawcy. Z oświadczenia N.C. z dnia 09.02.2016r. wynika z kolei, ze miesięczne koszty utrzymania rodziny wraz ze spłatą zaległości wynoszą 8 600 zł. i obejmują: kredyt hipoteczny – 2800 zł., kredyt gotówkowy – 850 zł., opłatę za mieszkanie, wodę, ogrzewanie i wywóz nieczystości – 600 zł., energię elektryczną – 250 zł., opłatę za tv i internet – 50 zł., opłatę za telefon – 150 zł., wydatki na jedzenie – 800 zł., koszty paliwa – 300 zł., koszty utrzymania syna lat 17 – 500 zł., spłatę zadłużenia do firmy "Trendy" - 1500 zł., spłatę zaległości wynikającej z ugody sądowej – 800 zł. Wnioskodawca podał, iż nie posiada oszczędności, lokat bankowych, rachunków bankowych, samochodów czy przedmiotów o wartości pow. 5000 zł. Podniósł też, że jego zadłużenie wobec urzędu skarbowego, banków i innych instytucji wynosi ok. 10 000 000 zł. Strona skarżąca jest właścicielem lokalu mieszkalnego o pow. 87,60 m2, znajdującego się w K. przy ul. B. o wartości ok. 500 000 zł. Nieruchomość ta obciążona jest licznymi hipotekami przymusowymi na rzecz Skarbu Państwa – Naczelnika Urzędu Skarbowego. Zdaniem orzekającego wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz.U. z 2012r., poz. 270 z p. zm.) zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty sądowe w razie przyznania prawa pomocy (por. postanowienie SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postanowienie NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04). Przyznanie prawa pomocy powinno mieć więc charakter wyjątkowy i być stosowane w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania , jeżeli posiada stały miesięczny dochód czy ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienia NSA z dnia 22.12.2004r. sygn. akt OZ 862/04, postanowienie NSA z dnia 27.02.2012r., sygn. akt I FZ 561/11, postanowienie NSA z dnia 01.07.2014r., sygn. akt I FZ 152/14, postanowienie NSA z dnia 07.07.2014r., sygn. akt II FZ 953/14, postanowienie NSA z dnia 21.07.2014r., sygn. akt II FZ 1096/14 ). W przedmiotowej sprawie wnioskodawca wprawdzie nie pracuje ale utrzymywany jest przez żonę. Prowadzi ona działalność gospodarczą i jak twierdzi strona skarżąca, nie uzyskuje dochodu. W świetle przedstawionych okoliczności faktycznych stanowisko takie nie może być jednak uznane za prawdziwe. Miesięczne wydatki rodziny obejmują bowiem, w zależności od oświadczenia od 2050 zł. do 8600 zł. Podkreślić należy jednocześnie, że podnoszony przez wnioskodawcę fakt pozostawania z żoną w rozdzielności majątkowej, nie ma znaczenia dla sprawy. Zgodnie bowiem z art. 23 ustawy z dnia 25.02.1964r. (Dz.U z 1964r., nr 9 poz. 59 z p.zm.) Kodeks rodzinny i opiekuńczy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (postanowienie NSA z dnia 06.10.2004r. , sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 ). Obowiązek ten rozszerza się także na partycypowanie w kosztach zaistniałych procesów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 04.12.2008r, sygn. akt I FZ 460/08 ). Zaznaczyć również wypada, iż rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się do majątków małżonków a nie do ich wzajemnych obowiązków. Błędne jest zatem założenie , iż rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jednego małżonka z pomocy finansowej na rzecz drugiego w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 28.12.2012r. , sygn. akt II FZ 981/12 postanowienie NSA z dnia 29.06.2010r. , sygn. akt I FZ 229/09, postanowienie NSA z dnia 26.11.2008r. , sygn. akt I FZ 463/08 ). Prawa pomocy nie można też przyznać jednemu z małżonków , jeśli okazałoby się , że dochody drugiego pozwalają na pokrycie kosztów postępowania (por. postanowienie SN z dnia 05.05.1967r., sygn. akt I Cz 37/67), zwłaszcza, że w rozpatrywanym przypadku faktycznie prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe. Biorąc pod uwagę w/w argumentację, należy podnieść kluczowy dla sprawy fakt wpływający na podjęte rozstrzygnięcie. Dnia 01.12.2015r. na konto osobiste N.C. wpłynęła kwota 95 169,71 zł. od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W., która w zupełności wystarczałaby na pokrycie kosztów sądowych w sprawach o sygn. akt I SA/Kr 1975/15 i I SA/Kr 1924/15 do I SA/Kr 1942/15, toczących się przed tut. Sądem, ze skarg M.C.. Łączna wysokość wpisów od skarg w w/w sprawach wynosi bowiem 20 585 zł., czyli mniej niż ¼ w/w kwoty. W wypadku natomiast kiedy wspomniane środki nie zostały przeznaczone na koszty sądowe można jedynie mówić o niewłaściwej preferencji w ich wydawaniu a nie o sytuacji upoważniającej do przyznania prawa pomocy. Sytuacja finansowa strony skarżącej, nie wskazuje zatem, iż spełnione zostały przesłanki prawa pomocy. Zwolnienie M.C. od kosztów sądowych byłoby więc przekroczeniem ustawowych ram tej instytucji. W związku z tym, orzeczono jak w sentencji, na podstawie art.244§1, art.245§3, art. 246§1 pkt.2, w zw. z art. 258 §1 i 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r. , poz . 270 z p. zm. ).