I SA/Kr 1975/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogusław Wolas po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 2 listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za maj 2010 r. postanawia: - utrzymać w mocy postanowienie Starszego Referendarza sądowego z dnia 3 marca 2016 r. oddalające wniosek M.C. o zwolnienie od kosztów sądowych - M.C. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 2 listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za maj 2010 r. Z uzasadnienia wniosku oraz w dalszej kolejności z dokumentów przedłożonych w toku sprawy wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną N.C. ur. w 1978r., z którą w 2013r. zawarł umowę majątkową małżeńską, wprowadzającą rozdzielność majątkową. Małżonkowie mają na utrzymaniu dwie córki I.D. ur. w 1999r. oraz C.P. ur. w 2004r. Wnioskodawca w 2007r. miał ciężki wypadek, który spowodował u niego uraz głowy i trwały niedowład kończyn dolnych i częściowo górnych. W związku z tym w latach 2008-2009 przeszedł rehabilitację w Niemczech. Jak podał, obecnie jego stan zdrowia nie pozwala na prowadzenie działalności gospodarczej ani na podjęcie pracy zarobkowej, dlatego też pozostaje na utrzymaniu żony, której działalność gospodarcza nie przynosi zysków. Zgodnie z zeznaniem podatkowym PIT – 36 dochód N.C. za 2015r. wyniósł 28 965,18 zł.,przy przychodzie na poziomie 172 786,85 zł. Saldo rachunku prowadzonego przez Deutsche Bank dla jej firmy Studio Valentino Banini N.C. na dzień 31.01.2016r. wynosiło 0,36 zł., natomiast salda kont osobistych N.C., prowadzonych przez PKO Bank Polski S.A., na dzień 04.02.2016r., wynosiły odpowiednio: 168,49 zł. i 0 zł. W oświadczeniu zawartym w formularzu PPF wnioskodawca podał, że miesięczne koszty utrzymania rodziny obejmują spłatę kredytu w wysokości 3000 zł., opłaty za energię elektryczną, wodę, wywóz śmieci i inne opłaty za dom w wysokości 1000 zł. oraz wydatki na jedzenie i środki czystości w kwocie 1000 zł. W oświadczeniu z dnia 05.02.2016r., nadesłanym do tut. Sądu, w związku z wezwaniem wystosowanym w trybie art. 255 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a."), M.C. stwierdził natomiast, że miesięczne koszty utrzymania jego rodziny wynoszą 2 050 zł. i obejmują: opłatę za energię elektryczną – 250 zł., opłatę za mieszkanie, wodę i wywóz śmieci – 600 zł., opłatę za tv i internet – 50 zł., opłatę za telefon – 50 zł., wydatki na jedzenie – 800 zł., koszty paliwa do samochodu żony – 300 zł., alimenty na dziecko – 300 euro – płacone "za pomocą" rodziców wnioskodawcy. Z oświadczenia N.C. z dnia 09.02.2016r. wynika z kolei, ze miesięczne koszty utrzymania rodziny wraz ze spłatą zaległości wynoszą 8 600 zł. i obejmują: kredyt hipoteczny – 2800 zł., kredyt gotówkowy – 850 zł., opłatę za mieszkanie, wodę, ogrzewanie i wywóz nieczystości – 600 zł., energię elektryczną – 250 zł., opłatę za tv i internet – 50 zł., opłatę za telefon – 150 zł., wydatki na jedzenie – 800 zł., koszty paliwa – 300 zł., koszty utrzymania syna lat 17 – 500 zł., spłatę zadłużenia do firmy "Trendy" - 1500 zł., spłatę zaległości wynikającej z ugody sądowej – 800 zł. Wnioskodawca podał, że nie posiada oszczędności, lokat bankowych, rachunków bankowych, samochodów , czy przedmiotów o wartości pow. 5000 zł. Podniósł też, że jego zadłużenie wobec urzędu skarbowego, banków i innych instytucji wynosi ok. 10 000 000 zł. Ponadto wnioskodawca jest właścicielem lokalu mieszkalnego o pow. 87,60 m2, znajdującego się w K. przy ul. B. o wartości ok. 500 000 zł. Nieruchomość ta obciążona jest licznymi hipotekami przymusowymi na rzecz Skarbu Państwa – Naczelnika Urzędu Skarbowego. Po analizie powyższego materiału dowodowego, postanowieniem z dnia 3 marca 2016 r. starszy referendarz sądowy WSA w Krakowie uznał, że wniosek M.C. nie zasługuje na uwzględnienie i oddalił jego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, skarżący zaskarżył ww. postanowienie i wniósł o jego zmianę, poprzez przyznanie skarżącemu pomocy prawnej w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności skarżący podniósł, że kwota uzyskana przez jego żonę od komornika nie może zostać spożytkowana na pokrycie niniejszego postępowania sądowego z uwagi na to, że nie stanowi ona majątku żony, lecz jej syna, gdyż jest to kwota wyegzekwowanych alimentów, należnych małoletniemu P.L.. Wskazał również, że dochody osiągane przez jego żonę przeznaczane są na spłatę kredytów, pokrycie bieżących wydatków związanych z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą a także utrzymanie kolejnego członka rodziny, syna P.L. Podniesiono także, że łączne koszty postępowania we wszystkich sprawach, które już zalegają przed tut. Sądem i które zostaną przez skarżącego złożone w najbliższym czasie będą opiewać na kwotę kilkudziesięciu tysięcy złotych, a skarżący nie posiada środków na poniesienie kosztów sądowych w tych sprawach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Treść art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246 § 1 p.p.s.a. przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Podkreślić więc należy na wstępie, iż instytucja przyznania prawa pomocy (w przedmiotowym przypadku zwolnienia od kosztów sądowych) osobie fizycznej jest stosowane w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada stały miesięczny dochód, czy ma jakiekolwiek środki majątkowe, (por. postanowienia NSA z dnia 22.12.2004r. sygn. akt OZ 862/04, postanowienie NSA z dnia 27.02.2012r., sygn. akt I FZ 561/11, postanowienie NSA z dnia 01.07.2014r., sygn. akt I FZ 152/14, postanowienie NSA z dnia 07.07.2014r., sygn. akt II FZ 953/14, postanowienie NSA z dnia 21.07.2014r., sygn. akt II FZ 1096/14). W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy, powinno mieć charakter wyjątkowy. Co równie istotne, to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie Sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy zależy od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 43/15; LEX nr 1640593). Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero, gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty sądowe w razie przyznania prawa pomocy (por. postanowienie SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postanowienie NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Warto też zauważyć, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. W rozpoznawanej sprawie wskazano wprawdzie, że wnioskodawca nie pracuje, ale utrzymywany jest przez żonę. Prowadzi ona działalność gospodarczą i jak twierdzi skarżący, nie uzyskuje dochodu. W świetle przedstawionych okoliczności faktycznych stanowisko takie nie może być jednak uznane za prawdziwe. Miesięczne wydatki rodziny obejmują bowiem, w zależności od oświadczenia od 2050 zł. do 8600 zł. Podkreślić należy jednocześnie, że podnoszony przez wnioskodawcę fakt pozostawania z żoną w rozdzielności majątkowej, nie ma znaczenia dla sprawy. Zgodnie bowiem z art. 23 ustawy z dnia 25.02.1964r. (Dz.U z 1964r., nr 9 poz. 59 z p.zm.) Kodeks rodzinny i opiekuńczy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (postanowienie NSA z dnia 06.10.2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA i WSA 2005). Obowiązek ten rozszerza się także na partycypowanie w kosztach zaistniałych procesów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 04.12.2008r, sygn. akt I FZ 460/08). Zaznaczyć również należy, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Błędne jest zatem założenie, iż rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jednego małżonka z pomocy finansowej na rzecz drugiego w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 28.12.2012r., sygn. akt II FZ 981/12 postanowienie NSA z dnia 29.06.2010r., sygn. akt I FZ 229/09, postanowienie NSA z dnia 26.11.2008r., sygn. akt I FZ 463/08). Prawa pomocy nie można też przyznać jednemu z małżonków, jeśli okazałoby się, że dochody drugiego pozwalają na pokrycie kosztów postępowania (por. postanowienie SN z dnia 05.05.1967r., sygn. akt I Cz 37/67), zwłaszcza, że w rozpatrywanym przypadku faktycznie prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe. Biorąc pod uwagę ww. argumentację i odnosząc się tym samym do argumentacji zawartej w złożonym sprzeciwie, należy podnieść, że środki finansowe, którymi dysponuje skarżący i jego rodzina, z którą zamieszkuje we wspólnym gospodarstwie domowym, są najpewniej niewłaściwie gospodarowane, tym bardziej, że skarżący ma świadomość tego, iż wszczynając postępowania sądowe, musi partycypować w kosztach sądowych, nie może ich bowiem przerzucać na obywateli. Niewłaściwa preferencja w wydawaniu posiadanych środków finansowych nie upoważnia do przyznania stronie prawa pomocy. Sytuacja finansowa strony, nie wskazuje zatem, iż spełnione zostały przesłanki do przyznania jej prawa pomocy. Zwolnienie M. C. od kosztów sądowych byłoby więc przekroczeniem ustawowych ram tej instytucji. Nie sposób zgodzić się ze stwierdzeniem skarżącego, zawartym w sprzeciwie, jakoby Sąd błędnie wywiódł, że żona skarżącego osiąga dochody, które umożliwiają jej pokrycie zobowiązań finansowych (wpisów od skarg), bowiem referendarz sądowy w swoim postanowieniu wyraźnie wskazał, że małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Co więcej, obowiązek ten rozszerza się także na partycypowanie w kosztach zaistniałych procesów sądowych. Zatem referendarz sądowy zasadnie przyjął, że rozdzielność majątkowa małżeńska nie zwalnia jednego z małżonków z pomocy finansowej na rzecz drugiego w zakresie prowadzonego postępowania sądowego. Ponadto, na podstawie zgromadzonej w aktach sprawy dokumentacji, podkreślić należy, że dochody osiągane przez żonę skarżącego, nawet po odliczeniu kwoty alimentów, która wpłynęła tytułem wyegzekwowanych alimentów, pozwala na pokrycie kosztów postępowania, w szczególności, że w niniejszej sprawie małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Wskazać również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże, że nie stać jej na poniesienie kosztów postępowania, czego nie odnotowano w realiach niniejszej sprawy. Strona nie wykazała również, że poczyniła kroki w celu zebrania oszczędności we własnych wydatkach, które mogłyby przyczynić się do pokrycia kosztów postępowania. Wobec powyższych okoliczności, Sąd orzekł, że w niniejszym przypadku nie zachodzą przesłanki do zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. Przede wszystkim wskazać należy, że rozstrzygnięcie w sprawie zapadło na podstawie wnikliwej analizy sytuacji majątkowej skarżącego, która doprowadziła Starszego Referendarza sądowego do prawidłowych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy. Ustalenia te znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Referendarz oparł ustalenia faktyczne w sprawie na danych zawartych we wniosku, złożonym przez skarżącego oraz dokumentach przedłożonych w toku postępowania, o które był wzywany, dochodząc na ich podstawie do słusznej konkluzji, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W przypadku strony wykluczono możliwość uznania, że poniesienie kosztów sądowych przekracza jej możliwości finansowe. Wobec tego, zaskarżone postanowienie Starszego Referendarza sądowego, oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, należy uznać za prawidłowe. W związku z powyższym, na podstawie art. 244 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt. 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 § 1, § 2 i § 3 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.