I SA/Kr 335/16

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Firmy Handlowej B. M.T. i Spółka sp. j. w K. w likwidacji o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w zakresie wpisu od skargi, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej , z dnia 30.12.2015r., nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do grudnia 2008r. postanawia: wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek Firmy Handlowej "B" M.T. i Spółka sp. j. w K. w likwidacji o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z wpisu od skargi, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej , z dnia 30.12.2015r., nr [...] , w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do grudnia 2008r. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów Sąd Rejonowy w K., Wydział VIII Gospodarczy dla spraw upadłościowych i naprawczych, umorzył postępowanie upadłościowego w stosunku do skarżącej postanowieniem z dnia 10.10.2014r. , które uprawomocniło się dnia 18.03.2015r. W następstwie tego sprawy spółki przejęli wspólnicy. Spółka nie zatrudnia pracowników a jeden ze wspólników M.T. wypowiedział umowę spółki ze skutkiem na koniec roku 2015. Wartość środków trwałych podmiotu na dzień 31.12.2015r. wyniosła 3 046 530,82 zł., gruntów: 180 370,30 zł. a budynków , lokali i obiektów inżynierii lądowej i wodnej: 2 866 160,52 zł. Strata z działalności gospodarczej w 2015r. oszacowana została na - 267 153,13 zł. i była mniejsza niż w roku 2014 r., kiedy to stanowiła - 841 139,58 zł. Zdaniem orzekającego wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270 z p. zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może nastąpić, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie częściowym) - por. art. 246§2 w/w ustawy .Podkreślić więc należy na wstępie, iż instytucja przyznania prawa pomocy ( w przedmiotowym przypadku zwolnienia od kosztów sądowych) osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej ma charakter fakultatywny. Przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym, przy spełnianiu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ppsa, nie ma więc charakteru bezwzględnego. Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc (por. postanowienie NSA z dnia 30.11.2010r. sygn. I FSK 790/2010, postan. NSA z dnia 30.09.2011r. , sygn. II FZ 409/11). Jeżeli skarżący jest podmiotem gospodarczym , to powinno unikać się przerzucania ryzyka prowadzenia działalności na innych obywateli. To bowiem m.in. z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa , z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z dnia 09.03.2011r., sygn. II FZ 91/2011, postan. SN z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. FZ 478/04). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 06.10.2004r. , sygn. akt GZ 71/04, postanowienie NSA z dnia 23.07.2013r. , postanowienie NSA z dnia 28.11.2012r. , sygn. akt I GZ 384/12). Warto też zauważyć, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 w/w ustawy, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. W przedmiotowej sprawie zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia ma analiza przesłanek przyznania prawa pomocy stronie skarżącej wymienionych w art. 246§2 w/w ustawy. Wskazuje ona, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że strona nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania . To strona ma wykazać taką sytuację materialną, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia przy tym wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy. Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to konstrukcja art. 255 w/w ustawy a zastosowanie tej normy poprzez wezwanie strony skarżącej o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć natomiast wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 11.02.2014r., sygn. akt II FZ 1474/13, postanowienie NSA z dnia 15.03.2012r., sygn. akt II FZ 175/12, postanowienie NSA z dnia 04.04.2011r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 15.06.2010r., sygn. akt II OZ 530/10, postanowienie NSA z dnia 19.10.2010r., sygn. akt II GZ 296/10, postanowienie NSA z dnia 05.12.2006r., sygn. akt II FZ 703/06). Zdaniem orzekającego dane przedstawione we wniosku były niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych spółki, jak i jej wspólników, z których każdy odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką (por. art. 22 § 2 ustawy z dnia 15.09.2000r. Kodeks spółek handlowych, Dz.U. z 2013r., poz. 1030). Stąd też pełnomocnik strony skarżącej został wezwany do przedłożenia szeregu dokumentów bardzo istotnych, z punktu widzenia oceny kondycji finansowej spółki oraz sytuacji finansowej jej wspólników. Strona skarżąca nie przesłała jednak: - spisu miesięcznych wydatków M.T., związanych z bieżącymi potrzebami, popartego odpowiednimi rachunkami, - wyciągów z jego kont bankowych (zarówno osobistych jak i firmowych), obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan, - wyciągów z jego lokat bankowych, - zeznania podatkowego M.T., za 2015r., lub odpowiedniego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o uzyskanych przez niego w 2015r.dochodach i przychodach, - zaświadczenia z zakładu pracy M. T. o wysokości uzyskiwanych przez niego zarobków, - odpisów z ksiąg wieczystych (lub ich kserokopii), obejmujących nieruchomości będące własnością lub współwłasnością M. T., - spisu miesięcznych wydatków J. T. , związanych z bieżącymi potrzebami, popartego odpowiednimi rachunkami, - wyciągów z jego kont bankowych (zarówno osobistych jak i firmowych), obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan, - wyciągów z jego lokat bankowych, - zeznania podatkowego J. T., za 2015r., lub odpowiedniego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o uzyskanych przez niego w 2015r.dochodach i przychodach, - zaświadczenia z zakładu pracy J. T. o wysokości uzyskiwanych przez niego zarobków, - odpisów z ksiąg wieczystych (lub ich kserokopii), obejmujących nieruchomości będące własnością lub współwłasnością J. T.. Strona poza oświadczeniem, że M.T. wypowiedział umowę spółki ze skutkiem na koniec 2015r. nie złożyła żadnych wyjaśnień dotyczących w/w kwestii. Jest to o tyle istotne , iż badanie zdolności płatniczych strony skarżącej rozciąga się również na analizę sytuacji majątkowej jej wspólników w zw. z powołanym art. 22 § 2 ksh. Art. 31 § 1 i 2 w/w ustawy stanowi natomiast, iż wierzyciel spółki może prowadzić egzekucję z majątku wspólnika w przypadku, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna (subsydiarna odpowiedzialność wspólnika), przy czym norma ta nie stanowi przeszkody do wniesienia powództwa przeciwko wspólnikowi, zanim egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna. Tak więc zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy należy najpierw rozważać w stosunku do samej spółki a w sytuacji gdy ta nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania trzeba zbadać możliwości płatnicze jej wspólników. Te bowiem, ze względu na zasady odpowiedzialności w spółce jawnej muszą być przeanalizowane, mimo że to spółka posiada zdolność sądowoadministracyjną, czyli zdolność do bycia stroną w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W przedmiotowej sprawie, po pierwsze, spółka dysponuje pokaźnym majątkiem, co nie daje podstaw do przyznania prawa pomocy czy to w stanie likwidacji, czy nawet upadłości (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 06.02.2008r. , sygn. akt III Wa/SA 2093/07, postanowienie NSA z dnia 11.12.2015r., sygn. akt II FZ 871/15, postanowienie z dnia 26.01.2015r., sygn. akt II FZ 2018/14 postanowienie z dnia 21.01.2015r., sygn. akt II FZ 1937/14). Jedynie bowiem wykazanie – zgodnie z wymogiem art. 246 § 2 p.p.s.a. – zasadności przyznania prawa pomocy, czyli przedstawienie sytuacji majątkowej i finansowej w sposób niebudzący wątpliwości, że zasadne jest przerzucenie kosztów postępowania na ogół społeczeństwa, może prowadzić do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Po drugie z kolei nie została przestawiona przez stronę sytuacja materialna jej wspólników, czy też pozostałego wspólnika, co stanowi element analizy zdolności płatniczych podmiotu. Mając więc na względzie fakt, iż to właśnie na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania niezdolności do ponoszenia kosztów sądowych, stwierdzić należy, iż Firma Handlowa "B" M.T. i Spółka sp. j. w K. w likwidacji nie wykazała w świetle w/w okoliczności przesłanek warunkujących przyznanie jej prawa pomocy. Zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych pozbawione jest zatem podstaw w rozpatrywanym przypadku. W związku z tym, na podstawie art.244§1, art.245§3, art. 246§2 pkt.2, w zw. z art. 258 § 1 i 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270 z p. zm.) orzeczono jak w sentencji.