I SA/Kr 50/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 listopada 2015 r. Nr: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych z tytułu łącznego zobowiązania pieniężnego za IV kwartał 2009 r., 2010 r., 2011 r., 2012 r. i 2013 r. p o s t a n a w i a wniosek oddalić W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 listopada 2015 r. Nr: [...] skarżący M.K. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartego w formularzu "PPF" wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną M.K. i synem A.K.. Miesięczny dochód wnioskodawcy wynosi 640,58 zł i stanowi go renta inwalidzka. W skład majątku skarżącego wchodzi mieszkanie o powierzchni 44,43 m² i wartości 298.000 zł. Jest on również współwłaścicielem w 4/24 części nieruchomości o powierzchni 5,4954 ha i wartości 2.641.245 zł (w tym budynek mieszkalny, budynek mieszkalny do rozbiórki, szopa, stodoła, stajnia) otrzymanej w spadku. Nieruchomość ta nie przynosi żadnych dochodów i nie można jej sprzedać. Skarżący nie dysponuje zasobami pieniężnymi, ani przedmiotami wartościowymi. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż jego jedynym źródłem dochodów jest renta inwalidzka, a wpis sądowy w kwocie 500 zł stanowi 78,05% jej wysokości. Dlatego uiszczenie wpisu oznaczałoby, że skarżący zostałby pozbawiony środków na zakup niezbędnych artykułów spożywczych. Wniosek o ustanowienie pełnomocnika motywowany jest przez stronę brakiem równości stron na rozprawie. M.K. podał, iż od 1997 roku posiada z żoną rozdzielność majątkową, co oznacza, że każdy ma swoje dochody i pokrywa w połowie wydatki na utrzymanie gospodarstwa domowego. Wydatki skarżącego przedstawiają się następująco: energia elektryczna i gaz 100 zł, woda 40 zł, telefon 45 zł, opał 80 zł. Zaległy czynsz za mieszkanie wynosi 3.400 zł. Syn A. jest studentem Politechniki w trybie dziennym i pozostaje na utrzymaniu rodziców. Odnosząc się do wezwania referendarza sądowego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący zwrócił się z prośbą o podanie podstawy prawnej do żądania informacji na temat dochodu i stanu majątkowego żony, z którą ma rozdzielność majątkową. Jednocześnie skarżący podał, że od 1 marca 2016 roku jedynym źródłem utrzymania jego żony są dochody z gospodarstwa rolnego o powierzchni 6,9118 ha we wsi Olszewice, których wysokość - zgodnie z zaświadczeniem Urzędu Miejskiego w K. z dnia 4 marca 2016 roku – wynosi 8.185,60 zł rocznie. Dochód M.K. za 2015 rok z tytułu pobieranej renty wyniósł 8.814,19 zł (zgodnie z PIT-40A), a jego żony 7.829,84 zł (na podstawie PIT 11A). Legitymacja rencisty M.K. wystawiona przez KRUS Oddział Regionalny w W. ważna była do dnia 29 lutego 2016 roku. Skarżący, ani jego żona nie korzystają z pomocy społecznej. M.K. posiada rachunki w trzech bankach: BZWBK, Konto z Lwem Direct w ING Banku Śląskim i Konto Oszczędnościowe w ING Banku Śląskim. Saldo rachunku w Banku Zachodnim WBK na dzień 31 stycznia 2016 roku wynosiło 642,56 zł. Według oświadczenia strony na rachunkach w ING Banku Śląskim brak jest obrotów od 20 marca 2014 roku (Konto z Lwem Direct) i od 15 listopada 2013 roku (Otwarte Konto Oszczędnościowe), a saldo obu tych rachunków wynosi 0 zł. Wszystkie posiadane przez skarżącego rachunki są bezpłatne. M.K. oświadczyła, że posiada dwa rachunki bankowe w ING Banku Śląskim: Konto Direct z saldem 341,04 zł i Otwarte Konto Oszczędnościowe z saldem 1.351,63 zł. Wydatki rodziny przedstawiają się następująco: energia elektryczna 100,98 zł (za okres od 22 grudnia 2015 roku do 26 stycznia 2016 roku) i 203,17 zł (za okres od 30 listopada 2015 roku do 25 stycznia 2016 roku), gaz 40 zł na 3 tygodnie, opał na zimę 1920 zł / 12 m-cy = 160 zł, telefon i internet 90-100 zł, woda i ścieki 143,56 zł, wynajem mieszkania dla syna w W. 500 zł, zaległe opłaty za lokal przy ul. P. 200 zł. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W niniejszej sprawie skarżący M.K. domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie w całości od kosztów sądowych oraz ustanowienia na jego rzecz pełnomocnika z urzędu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użyte w powołanym przepisie sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie orzekającego przedstawione przez M.K. okoliczności nie dają podstaw do przyznania mu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie oraz ustanowienia na jego rzecz radcy prawnego z urzędu. Dokonana przez orzekającego ocena sytuacji majątkowej skarżącego i jego możliwości płatniczych obejmowała ustalenie czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe samodzielnie, bądź przy pomocy osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe. W przypadku bowiem, gdy skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną nie można ograniczać się jedynie do sytuacji majątkowej i dochodów skarżącego, ale należy uwzględnić również sytuację majątkową i dochody wszystkich osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, ponieważ zwolnienie od kosztów sądowych jest uzasadnione wówczas, gdy ich poniesienie powoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 roku, sygn. akt II OZ 322/08 i z dnia 23 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 900/14). W tym miejscu orzekający pragnie zaakcentować, iż okoliczność, że skarżący zawarł umowę wyłączającą wspólność majątkową w jego małżeństwie nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy. W postanowieniu z dnia 6 października 2004 roku sygn. akt GZ 71/04 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż przy badaniu przesłanek z art. 246 par. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś do ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (por. postanowienia NSA z 23 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 422/11 oraz z dnia 30 sierpnia 2011 r., sygn. akt I FZ 238/11). Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów i oświadczeń wynika, że źródłem utrzymania skarżącego M.K. jest niewysokie świadczenie rentowe (za styczeń 2016 roku była to kwota 640,58 zł). Do końca lutego 2016 roku rentę pobierała także małżonka skarżącego (w 2015 roku jej przychód z tego źródła wyniósł 7.829,84 zł). Aktualnie źródłem dochodu M.K. jest dochód z prowadzonego gospodarstwa rolnego o areale 6,9118 ha. O ile wykazane przez stronę dochody nie należą do najwyższych, to zaakcentować należy, że zarówno skarżący, jak i jego żona dysponują majątkiem nieruchomym znacznej wartości. Tymczasem w postępowaniu w sprawie przyznania prawa pomocy badaniu podlega nie tylko dochód wnioskodawcy, ale także posiadany przez niego majątek (por. postanowienia NSA z 18 października 2007 r. sygn. akt II OZ 1035/07 i z dnia 3 lutego 2012 r. sygn. akt II OZ 131/12). Z treści formularza PPF wynika natomiast, że skarżący jest właścicielem mieszkania wielkości 44,43 m² o wartości 298.000 zł oraz współwłaścicielem w 4/24 części nieruchomości o powierzchni 5,4954 ha i wartości 2.641.245 zł. Żona skarżącego jest właścicielką nieruchomości rolnej o powierzchni 6,9118 ha. W tym kontekście nie sposób racjonalnie przyjąć, aby skarżący znajdował się w stanie ubóstwa. Powszechnie przyjmuje się zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie sądów administracyjnych, że posiadanie majątku, w szczególności kilku nieruchomości wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, zwłaszcza w sytuacji, kiedy te nie służą w sposób bezpośredni zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych (przykładowo postanowienia NSA: z dnia 17 kwietnia 2013 r., II GZ 178/13 i z dnia 9 lipca 2012 r., II FZ 507/12). Argument, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 grudnia 2012 r., I OZ 925/12; z 29 stycznia 2013 r., I OZ 38/13). Ponadto orzekający pragnie wskazać, że na rachunkach bankowych zarówno skarżącego, jak i jego żony znajdują się środki finansowe w łącznej wysokości 2.335,23 zł (642,56 zł na rachunku [...] , 341,04 zł na rachunku [...] i 1.351,63 zł na rachunku [...] ). W takiej sytuacji należy uznać, że M.K. ma możliwości, aby pokryć we własnym zakresie koszty sądowe, jak również wynagrodzenia pełnomocnika, jeśli jego udział w sprawie uznaje za konieczny. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.