I SA/Kr 511/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Urszula Zięba po rozpoznaniu w dniu 11 września 2018r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu C. Sp. z o. o. z/s w G. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 lipca 2018r., sygn. akt I SA/Kr 511/18 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 marca 2018r. nr [...] w przedmiocie zwrotu części dotacji podmiotowej za rok 2010 i 2011 postanawia: utrzymać w mocy postanowienie Starszego Referendarza Sądowego z dnia 13 lipca 2018r., sygn. akt I SA/Kr 511/18, oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia 18 maja 2018r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości [...] zł strona skarżąca C. Sp. z o.o. w G. złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy obejmującego zwolnienie w całości od kosztów sądowych. Z danych zawartych w formularzu "PPPr" wynika, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi [...] zł. Wartość środków trwałych wnioskodawcy według bilansu za ostatni rok wyniosła [...] zł, a ostatni rok obrotowy został zamknięty stratą w wysokości -[...] zł. Wskazano ponadto, iż Spółka dysponuje trzema rachunkami bankowymi: w [...], [...] i [...], których stan na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił odpowiednio: [...] zł, -[...] zł i -[...] zł. W uzasadnieniu wniosku o przyznaniu prawa pomocy podniesiono, iż Spółka prowadzi w 80% swojej działalności, działalność oświatową – sieć niepublicznych szkół dla dorosłych, które finansowane są z budżetu państwa w oparciu o art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 27 października 2017r. o finansowaniu zadań oświatowych (Dz. U. z 2017r., poz. 2203). Zakres prowadzonej działalności sprowadza się przede wszystkim do pełnienia funkcji osoby prowadzącej dla szkół niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych. Owa działalność oświatowa – mająca charakter niegospodarczy – jest z założenia deficytowa i aby była prowadzona, wymaga wsparcia ze środków publicznych. Podstawowym, a zarazem jedynym (Spółka nie pobiera żadnych opłat od swoich słuchaczy) źródłem finansowania prowadzonej działalności są dotacje oświatowe. Podniesiono, iż Spółka jest w bardzo trudnej sytuacji finansowej, rok 2017 zakończyła ze startą w wysokości -818.364,90 zł. Sprawa, której dotyczy skarga dotyczy prowadzonych przez Spółkę w 2010 i 2011r. szkół, tj. Prywatnego Liceum Ogólnokształcącego dla Dorosłych oraz Prywatnego uzupełniającego Liceum Ogólnokształcącego dla Dorosłych w O.. Druga z ww. szkół została zamknięta w 2013r. z uwagi na fakt, że ustawodawca w 2014r. nie przewidywał już takiej formy kształcenia osób dorosłych. Pierwsza z ww. szkół została natomiast zamknięta w 2018r. z uwagi na nierentowność tego oddziału, bardzo niskie stawki dotacji i wynikające z tego faktu problemy finansowe. Zdaniem wnioskodawcy wyegzekwowanie dochodzonej kwoty zagroziłoby zwolnieniem kilkuset pracowników Spółki, jak i uniemożliwiłoby ukończenie nauki dla ponad 2.000 uczniów zdobywających wykształcenie z uwagi na konieczność zamknięcia większości, jeśli nie wszystkich, prowadzonych szkół. Opłacenie wpisu sądowego od skargi w wysokości [...] zł byłoby znacznym obciążeniem dla Spółki, zwłaszcza, że kwota ta musiałaby być poniesiona z własnych środków Spółki. Do wniosku strona załączyła bilans na koniec roku 2017. Odnosząc się do wezwania referendarza sadowego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy, strona skarżąca przesłała wyciągi z dwóch rachunków bankowych w Banku Z. za okres od 1 marca 2018r. do 30 maja 2018r. (saldo jednego z nich to -[...] zł, drugiego -[...] zł), wydruk z rachunku w P. Banku Spółdzielczym w K. dotyczący operacji za okres od 1 marca 2018r. do 31 maja 2018r. (brak operacji, brak informacji o saldzie), wyciąg rachunku w P. za okres od 1 marca 2018r. do 31 maja 2018r. (saldo -[...] zł) oraz wyciągi z rachunku banku B. za okres od 1 marca 2018r. do 31maja 2018r. (saldo [...] zł). Skarżąca Spółka przedłożyła też raporty kasowe za ostatnie sześć miesięcy, deklaracje VAT-7 za okres od marca do maja 2018r., zeznanie CIT-8 za 2017 rok, wykaz środków trwałych oraz oświadczenie Prezesa Spółki T. K. o zatrudnieniu przez Spółkę 35 osób na umowę o pracę oraz 158 osób na umowę zlecenie. W oparciu o powyższe dane, referendarz sądowy tut. Sądu, działając na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowieniem z dnia 13 lipca 2018r., sygn. akt I SA/Kr 511/18 oddalił wniosek strony skarżącej o zwolnienia od kosztów sądowych. W sprzeciwie od ww. postanowienia, strona skarżąca podniosła, że w sposób wystarczający udokumentowała swoją trudną sytuację finansową, przedkładając komplet dokumentacji finansowo-księgowej. Wykazała, że za ostatni rok obrotowy, odniosła stratę w wysokości -[...] zł. Ponadto Spółka uzasadniła swój ważny interes w uzyskaniu zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazała na realną groźbę zwolnienia kilkuset pracowników oraz ryzyko uniemożliwienia ukończenia nauki dla ponad 2000 uczniów, zdobywających wykształcenie z uwagi na konieczność zamknięcia większości, jeżeli nie wszystkich prowadzonych szkół. Spółka wskazała także, że nie wnosiła ona o udzielenie prawa pomocy w zakresie całkowitym, a zatem nie miała obowiązku wykazania, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Wnosiła jedynie o udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie Spółki, wykazała ona, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia ona poczynienie odstępstwa od generalnej reguły, iż opłaty sądowe, jako daniny publiczne, podlegają powszechnemu i równemu obowiązkowi ich ponoszenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Treść art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018r. poz. 1302 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Natomiast częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od ponoszenia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§ 4). Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie częściowym) - art. 246 § 2 p.p.s.a. Podkreślić więc należy na wstępie, iż instytucja przyznania prawa pomocy, osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej ma charakter fakultatywny. Przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym, przy spełnianiu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a., nie ma więc charakteru bezwzględnego. Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc, (por. postanowienie NSA z dnia 30.11.2010r. sygn. I FSK 790/2010, postan. NSA z dnia 30.09.2011r., sygn. II FZ 409/11). Jeżeli strona skarżąca jest podmiotem gospodarczym, to powinno unikać się przerzucania ryzyka prowadzenia działalności na innych obywateli. To bowiem, m.in. z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. (por. postanowienie NSA z dnia 09.03.2011r., sygn. II FZ 91/2011, postan. SN z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. FZ 478/04). Warto wskazać ponadto, że użyte w treści powołanego powyżej przepisu sformułowanie "może być przyznane", wskazuje na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, podejmowanego przez sąd administracyjny, w postępowaniu incydentalnym, w przedmiocie przyznania prawa pomocy osobie prawnej. Uznaniowy charakter podejmowanego rozstrzygnięcia, nie zwalnia Sądu, rzecz jasna, z obowiązku prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy wpadkowej oraz uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia (por. postanowienie NSA z dnia 29.02.2016r., sygn. II FZ 1083/15). Przechodząc do oceny zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego należy stwierdzić, że jest ono prawidłowe. Zasadnie było bowiem rozpatrzenie przedmiotowego wniosku w dwóch aspektach, mianowicie z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie Spółka musi ponieść w niniejszym postępowaniu, a z drugiej strony biorąc pod uwagę jej aktualne możliwości finansowe. Zauważyć należy, że na obecnym etapie postępowania jedynym elementem kosztów sądowych jest wpis od skargi w wysokości [...] zł. Strona skarżąca jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, funkcjonującą w obrocie prawnym od listopada 2006r., a zainicjowane przez nią postępowanie sądowe dotyczy prowadzonej działalności gospodarczej. Nie można tracić z pola widzenia, że pomimo sygnalizowanych problemów finansowych Spółka nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nie wykazała, że zmaga się z groźbą niewypłacalności, nie wszczęła też postępowania upadłościowego, czy naprawczego. Zatem koszty sądowe, które strona skarżąca jest obowiązana ponieść w niniejszej sprawie, powinny być traktowane na równi z innymi jej zobowiązaniami, wynikającymi z prowadzonej działalności gospodarczej. W tym miejscu podać trzeba, że w orzecznictwie przyjmuje się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08). Zgodzić należy się z referendarzem sądowym, który trafnie wskazał, iż na gruncie rozpoznawanej sprawy nie mamy do czynienia z takim przypadkiem. Z przedłożonego przez stronę rachunku zysków i strat wynika, że w roku 2017 Spółka osiągnęła przychód netto ze sprzedaży w wysokości [...] zł, zaś rok bilansowy zamknęła stratą w wysokości -818.364,90 zł. Wykazana przez stronę skarżącą strata nie musi oznaczać utraty przez stronę płynności finansowej i nie przesądza automatycznie o konieczności przyznania jej wsparcia ze środków publicznych. Strata jest bowiem wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami, spowodowanym np. nakładami inwestycyjnymi, czy odpisami amortyzacyjnymi i nie jest równoznaczna z fiaskiem prowadzonej działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z dnia 12 kwietnia 2011r., sygn. akt I GZ 92/11). Na uwagę zasługuje także fakt, że Spółka jest nadal aktywnym przedsiębiorcą. Z przedłożonych deklaracji podatkowych VAT-7 za miesiące od marca do maja 2018r. wynika, że Spółka podejmowała czynności zarówno w zakresie dostawy towarów i usług, jak i ich nabycia. I tak w marcu 2018r. podstawa opodatkowania podatkiem od towarów i usług wyniosła łącznie [...] zł, w kwietniu 2018r. [...] zł, a w maju 2018r. [...] zł. Kwoty obrazujące nabycie towarów i usług przedstawiają się następująco: [...] zł za marzec 2018r., [...] zł za kwiecień 2018r. i [...] zł za maj 2018r. Dane te obrazują wysokie obroty posiadające jednocześnie cechę regularności. Powyższa analiza dokonana przez referendarza sądowego, niewątpliwie zasługuje na aprobatę Sądu. Co więcej, z przedłożonych raportów kasowych wynika, że skarżąca Spółka obraca środkami, których wysokość wielokrotnie przewyższa należne w sprawie koszty sądowe. Miesięczne obroty (przychód - rozchód) w okresie od grudnia 2017r. do lutego 2018r. oscylują wokół kwoty [...]zł, w marcu i kwietniu 2018r. wynosiły ok. [...] zł, a w maju 2018r. przychód wyniósł [...] zł, a rozchód [...] zł. Słusznie podkreślił referendarz sądowy, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi [...] zł, a wartość jej środków trwałych według bilansu na ostatni rok wyniosła [...] zł. Tymczasem zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w uzasadnieniu postanowienia z dnia 19 listopada 2004r. sygn. akt FZ 463/04 (niepubl.) podmiot dysponujący wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie spełnia przesłanek udzielenia mu prawa pomocy zawartych w art. 246 § 2 p.p.s.a. Pogląd ten pozostaje aktualny również w rozpatrywanej sprawie i pogląd ten tut. Sąd w pełni aprobuje. Za zasadne uznać należy stwierdzenie referendarza sądowego, który podał, że na gruncie badanej sprawy, nie można jednoznacznie stwierdzić, iż pozyskanie przez stronę skarżącą środków na poniesienie opłat sądowych jest niemożliwe, co wyklucza w istocie uwzględnienie wniosku. Przyznając bowiem prawo pomocy, należy mieć na uwadze, że jest ono formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacji, w której zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z dnia z dnia 10 marca 2015 r., sygn. akt II FZ 84/15). Dodać należy, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 roku, sygn. akt I OZ 191/11). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 12 stycznia 2012 roku, sygn. akt II FZ 796/11, zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000r. – Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1030) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Ze względu na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Stanowisko takie zostało zaaprobowane przez orzecznictwo sądowoadministracyjne, m. in. w postanowieniach NSA z dnia 11 kwietnia 2012r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 14 kwietnia 2015 r. sygn. akt II FZ 228/05, z dnia 10 marca 2015 r. sygn. akt II FZ 84/15, postanowieniu WSA w Poznaniu z dnia 4 marca 2015r. sygn. akt I SA/Po 1072/14 (publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle powyższej argumentacji i okoliczności faktycznych, uznać należy, że postanowienie referendarza sądowego jest prawidłowe, oparte na logicznych wywodach i wnioskach. Dane, na które powołał się referendarz, zostały w pełni przeanalizowane i spójnie zestawione, co przedłożyło się na słuszność wydanego przez niego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. W konsekwencji zarzuty sformułowane w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego nie mogły zyskać aprobaty i uznania Sądu. Referendarz sądowy nie negował faktu, że strona skarżąca w sposób wystarczający udokumentowała swoją sytuację materialną, natomiast kwestia odmiennej oceny tej sytuacji nie może stanowić podstawy do uwzględnienia wniosku strony w takim zakresie, jakby ona tego wymagała. Z postanowienia wydanego przez referendarza sądowego nie wynika też, aby strona skarżąca wnosiła o udzielenie prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak sugeruje w sprzeciwie strona skarżąca, lecz prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego zwolnienie w całości od kosztów sądowych, zatem sposób kwalifikacji rozpoznawania przedmiotowego wniosku, dokonany przez referendarza sądowego był prawidłowy. Wbrew twierdzeniom, zawartym w sprzeciwie, na gruncie przedmiotowej sprawy nie zachodzi okoliczność uzasadnionego odstępstwa od generalnej reguły, iż opłaty sądowe, jako daniny publiczne, podlegają powszechnemu i równemu obowiązkowi ich ponoszenia, jak to wskazała strona skarżąca. Biorąc pod uwagę powyższe rozważania oraz regulacje prawne, Sąd na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1, § 2 i § 3 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.