I SA/Kr 533/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Dąbek po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2016r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 15 września 2016r. oddalającego wniosek J.K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 26 lutego 2016r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za okres od kwietnia do grudnia 2010r. postanawia: - utrzymać w mocy postanowienie Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 września 2016r. - Wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 26 lutego 2016r. w przedmiocie podatku akcyzowego za okres od kwietnia do grudnia 2010r. J.K. złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go w całości od kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartego we wniosku i dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że skarżący będący osobą długotrwale chorą, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną T.K., córką A.K. ur. 1988r. i wnuczką M.K. ur. 2007r. Ich miesięczny dochód wynosi 3.610,46 zł i stanowi go renta J.K. w wysokości 999,18 zł, dochód z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej w wysokości 500 zł, wynagrodzenie za pracę żony w wysokości 1.337,51 zł, dochód córki z umowy zlecenia w wysokości 373,77 zł i alimenty na wnuczkę w kwocie 400zł. Skarżący nie dysponuje majątkiem nieruchomym. Posiada wierzytelności w wysokości 11.279,74 zł. Jako przedmioty wartościowe zostały wskazane zajęte przez komornika pojazdy: samochód VW Golf rok prod. 2001, samochód VW Transporter rok prod. 1999, ciągnik siodłowy Volvo rok prod. 2002, naczepa Polkon rok prod. 2004 oraz nieobjęty zajęciem ciągnik Scania rok prod. 1997. Żona wnioskodawcy nie posiada majątku, zaś córka A. jest współwłaścicielką 1/2 domu jednorodzinnego w T., w którym zamieszkuje jej siostra z mężem i dziećmi. Koszty utrzymania mieszkania wynoszą ok. 800 zł miesięcznie (prąd 400 zł, gaz 250 zł, woda 100 zł, śmieci 50 zł) a koszty leczenia 100 zł. Skarżący wraz z żoną spłacają raty kredytu gotówkowego w wysokości 381,35 zł (do spłaty pozostała kwota 24.972,37 zł). Komornik pobiera miesięcznie kwotę 500 zł tytułem należności objętych egzekucją (tytuły egzekucyjne należności wynikających z zaskarżonej decyzji wraz z odsetkami i kosztami wynoszą 2.923.816,50zł). Z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżący płaci raty leasingowe dotyczące pojazdów objętych leasingiem operacyjnym w wysokości 3.689,62 zł (dot. naczepy Simatra) i 3.029 zł (dot. ciągnika siodłowego Volvo). Pozostający do spłaty kapitał w ramach kredytu obrotowego w działalności gospodarczej wynosi 121.484,42 zł. W związku z tym, że dane zawarte w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie były wystarczające do oceny stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych skarżącego, został on wezwany na podstawie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni poprzez przedłożenie: - odpisów zeznań podatkowych skarżącego ze wszystkich źródeł za lata 2014 i 2015; - deklaracji VAT-7 za ostatnie trzy miesiące z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej, - kserokopii pełnego sprawozdania finansowego z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej za lata 2014 i 2015; - wykazu wszystkich posiadanych przez J.K. rachunków bankowych (osobistych i firmowych) i wyciągów obrazujących ich historię za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem; - odpisów zeznań podatkowych żony wnioskodawcy – T.K.oraz córki A.K. za 2015 rok; - wykazu i wyciągów z rachunków bankowych żony skarżącego i jego córki za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem; - oświadczenia skarżącego, czy opłaty za media oraz raty kredytów opłacane są przez niego terminowo – a jeśli nie, przedstawienia na tę okoliczność dokumentów potwierdzających zaległości w płatnościach. Przesyłka skierowana do J.K. na adres podany w skardze zawierająca wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, w wyniku jej dwukrotnego awizowania w dniach 3 czerwca 2016r. i 13 czerwca 2016r., została skutecznie doręczona w ramach doręczenia zastępczego. Do dnia wydania postanowienia przez Referendarza sądowego wnioskodawca nie odniósł się do wezwania, nie przesłał dodatkowych oświadczeń, ani dokumentów źródłowych. W sprzeciwie skarżący głównie skupił się na wadliwym działaniu Urzędu Pocztowego, który nie doręczył jej przedmiotowej przesyłki. Nadto poinformował o złożeniu w związku z tym reklamacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Przepis art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j., Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.) stanowi m.in., że od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z treści art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, iż rozpoznając sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zdaniem Sądu stanowisko Referendarza sądowego zawarte w zaskarżonym postanowieniu jest w pełni uzasadnione. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a.) zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246 § 1 p.p.s.a. przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). W przedmiotowej sprawie zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia ma analiza przesłanek przyznania prawa pomocy skarżącemu wymienionych w art. 246 § 1 p.p.s.a. Wskazuje ona, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To strona ma wykazać taką sytuację materialną, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia przy tym wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 26.09.2013r., sygn. akt II OZ 792/13, postanowienie NSA z dnia 16.02.2012r., sygn. akt I FZ 26/12, postanowienie NSA z dnia 28.01.2013r., sygn. akt II FZ 29/13, postanowienie NSA z dnia 16.05.2013r., sygn. akt I FZ 101/13, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r., sygn. III SA/GL 823/09). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to konstrukcja art. 255 p.p.s.a, a zastosowanie tej normy poprzez wezwanie strony skarżącej o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów, bądź nieskładanie wyczerpujących oświadczeń musi mieć natomiast wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 11.02.2014r., sygn. akt II FZ 1474/13, postanowienie NSA z dnia 15.03.2012r., sygn. akt II FZ 175/12, postanowienie NSA z dnia 04.04.2011r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 15.06.2010r., sygn. akt II OZ 530/10, postanowienie NSA z dnia 19.10.2010r., sygn. akt II GZ 296/10, postanowienie NSA z dnia 05.12.2006r., sygn. akt II FZ 703/06). Skarżący nie nadesłał przedmiotowych dokumentów, o które był wzywany - bardzo istotnych, z punktu widzenia oceny jej sytuacji finansowej. Mowa tu o: - odpisach zeznań podatkowych skarżącego ze wszystkich źródeł za lata 2014 i 2015; - deklaracji VAT-7 za ostatnie trzy miesiące z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej, - kserokopii pełnego sprawozdania finansowego z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej za lata 2014 i 2015; - wykazu wszystkich posiadanych przez J.K. rachunków bankowych (osobistych i firmowych) i wyciągów obrazujących ich historię za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem; - odpisów zeznań podatkowych żony wnioskodawcy – T.K. oraz córki A.K.za 2015 rok; - wykazu i wyciągów z rachunków bankowych żony skarżącego i jego córki za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem. Zwrócić należy uwagę, że Sąd, aby rzetelnie ocenić zdolności płatnicze strony skarżącej musi dysponować dokładnymi i obszernymi informacjami na temat jej sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej. Informacje te powinien dostarczyć wnioskodawca tak, aby Sąd mógł przeprowadzić pewnego rodzaju symulację finansową, określającą relację wydatków gospodarstwa domowego do jego dochodów, z uwzględnieniem posiadanych nieruchomości, oszczędności i przedmiotów wartościowych. Stąd też, brak danych w tym zakresie skutecznie uniemożliwia wspomnianą analizę. To z kolei, wyklucza przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji więc wskazanych okoliczności, w szczególności nie przesłania dokumentów źródłowych Referendarz sądowy słusznie stwierdził, że skarżący nie dość dokładnie i wyczerpująco przedstawił swoją sytuację finansową. Sąd nie ma więc wystarczającego materiału, do którego przedłożenia zobowiązany był wnioskodawca, aby przeprowadzić dogłębną analizę jego sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. Ocena taka nie może natomiast opierać się na niekompletnych faktach (por. postanowienie NSA z dnia 03.04.2014r., sygn. akt II GZ 151/14, postanowienie NSA z dnia 24.01.2011r., sygn. akt II FZ 733/10, postanowienie NSA z dnia 06.02.2013r., sygn. akt I GZ 12/13, postanowienie NSA z dnia 11.12.2008r., sygn. akt I FZ 394/08, postanowienie NSA z dnia 15.09.2010r., sygn. akt II FZ 400/10, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. sygn. akt. III SA/Gl 823/09, postanowienie NSA z dnia 18.06.2010r., sygn. akt II FZ 253/2010, postanowienie NSA z dnia 08.11.2006r. sygn. akt II OZ 1112/2006, ONSAiWSA 2007/4, poz. 79). Wbrew twierdzeniom skarżącego, brak jest jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że nie otrzymał on skierowanego przez Sąd wezwania. W aktach sprawy znajduje się prawidłowo wypełniony dowód doręczenia wezwania, zaś reklamacja skarżącego nie została uznana przez Pocztę Polską. Oznacza to tym samym, że skarżący uchybił terminowi do uzupełnienia braków o które był wzywany. Referendarz sądowy nie miał wobec powyższego możliwości zweryfikowania oświadczenia skarżącego o jego sytuacji majątkowej. Jak zostało to już wcześniej zaznaczone, Sąd rozpatrujący wniesiony sprzeciw, działa jako sąd drugiej instancji. Kontroluje on wobec powyższego prawidłowość wydanego rozstrzygnięcia i może między innymi zmienić postanowienie Referendarza. Możliwość reformatoryjnego orzekania przy rozpoznawaniu sprzeciwu może jednak mieć miejsce w sytuacji, w której Sąd dokonuje odmiennej oceny przedstawionej przez stronę jej sytuacji osobistej i materialnej. Warunkiem jednak jest wyczerpujące przedstawienie przez stronę swojej sytuacji już na etapie postępowania prowadzonego przez Referendarza. W poprzednim stanie prawnym po wniesieniu sprzeciwu, Sąd analizował wniosek o przyznanie prawa pomocy od początku samodzielnie, jako nową sprawę. W obecnym zaś stanie prawnym, Sąd kontroluje prawidłowość rozstrzygnięcia Referendarza sądowego, a nie rozstrzyga sprawy od początku. Badanie to swoim zakresem obejmuje motywy, które legły u podstaw rozstrzygnięcia wydanego przez Referendarza. W niniejszej sprawie podstawą odmowy zwolnienia od kosztów sądowych, nie były rozważania na temat potencjalnych możliwości poniesienia wpisu, do rozstrzygnięcia których nadesłane przy sprzeciwie dane, byłyby pomocne. Odmawiając zastosowania prawa pomocy, Referendarz stwierdził, że nie posiadał wystarczających danych i tym samym skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. W takim zaś przypadku, kontroli Sądu podlega takie stanowisko Referendarza. Analizując nadesłaną dokumentację, Sąd rozpoznawałby sprawę od początku, czyli działałby, jako sąd pierwszej instancji. Tymczasem rozpoznając sprzeciw, Sąd działa, jako sąd drugiej instancji. Podsumowując powyższe rozważania, Sąd stwierdza, że zaskarżone postanowienie Referendarza sądowego z dnia 15 września 2016r. oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych należy uznać za prawidłowe. Sąd orzekł więc – na zasadzie art. 260 p.p.s.a. – jak w sentencji postanowienia.