I SA/Kr 993/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P.M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej, z dnia 21.03.2014r., nr [...], w przedmiocie podatku akcyzowego za listopad 2009r., postanawia: 1. zwolnić stronę skarżącą od kosztów sądowych 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek P.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej , z dnia 21.03.2014r., nr [...]w przedmiocie podatku akcyzowego za listopad 2009r. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów P.M. ur. w 1956r. samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Niedawno przebył operację aorty głównej, cierpi na miażdżycę i nadciśnienie tętnicze. Otrzymuje emeryturę w wysokości 1399, 27 zł., miesięcznie, netto. Ponadto na jego konto wpływają od T.T., co miesiąc, sumy w wysokości od 625 zł. do 830 zł. (przelew z dnia 25.04.2014r. na kwotę 830 zł.; przelew z dnia 26.05.2014r. na kwotę 640 zł.; przelew z dnia 26.06.2014r. na kwotę 625 zł.). Do miesięcznych kosztów utrzymania wnioskodawca zalicza: koszty opału – 250 zł., opłatę za energię elektryczną – 187,50 zł. oraz koszty lekarstw – 196 zł. Płaci też podatek od nieruchomości w wysokości 90 zł. (wraz kosztami upomnienia wyniósł on 98,80 zł.). P.M. podaje , iż łączna kwota ponoszonych, miesięcznych, wydatków wynosi 732,30 zł. a pozostałą część emerytury przeznacza na swoje utrzymanie , środki czystości i higieny osobistej. W 2013r. z tytułu emerytury oraz działalności wykonywanej osobiście, uzyskał on dochód w wysokości 29 123,06 zł. Wnioskodawca jest właścicielem niewykończonego domu o pow. 180 m2 oraz motoroweru marki BAOTIAN BT50QT-9, rok prod. 2009. Zdaniem orzekającego wniosek strony skarżącej zasługuje tylko w części na uwzględnienie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz.U. z 2012r., poz. 270 z p. zm.) zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa , z których pokrywa się koszty sądowe czy koszty wynagrodzenia pełnomocnika w razie przyznania prawa pomocy (por. postanowienie SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postanowienie NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć więc charakter wyjątkowy i być stosowane w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia ). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania , jeżeli posiada stały miesięczny dochód czy ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienia NSA z dnia 22.12.2004r. sygn. akt OZ 862/04, postanowienie NSA z dnia 27.02.2012r., sygn. akt I FZ 561/11, postanowienie NSA z dnia 01.07.2014r., sygn. akt I FZ 152/14, postanowienie NSA z dnia 07.07.2014r., sygn. akt II FZ 953/14, postanowienie NSA z dnia 21.07.2014r., sygn. akt II FZ 1096/14 ). W rozpatrywanym przypadku sytuacja majątkowa P.M. nie jest aż tak wyjątkowa aby spełniała przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Otrzymuje on stały miesięczny dochód w postaci emerytury oraz wpłat dokonywanych przez T.T.. Łącznie daje mu to sumę ponad dwóch tysięcy złotych miesięcznie, a więc kwotę wyższą od minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2014r. ustalonego Rozporządzeniem Rady Ministrów, z dnia 11.09.2013r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2014r. (Dz.U z 2013r., poz. 1074). Stałe wydatki strona skarżąca określa natomiast na kwotę ok. 732 zł., nie licząc kosztów utrzymania czy wydatków na środki czystości i higieny osobistej. Zaznaczyć też trzeba , że P.M. uzyskane pieniądze przeznacza tylko na siebie, nie spłaca też żadnych zobowiązań kredytowych czy obciążeń egzekucyjnych. Przyznanie więc wnioskodawcy, w takich okolicznościach, prawa pomocy w zakresie całkowitym byłoby niezasadne. Nie można bowiem jego sytuacji finansowej przypisać znamion ubóstwa. Stały dochód i posiadanie nieruchomości dają mu możliwość zaciągnięcia kredytu czy pożyczki na ewentualną partycypację w kosztach postępowania poprzez opłacenie pomocy fachowego pełnomocnika , jeżeli uzna to za konieczne. Na tym etapie postępowania zasadne jest natomiast zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych. W tut. Sądzie toczą się bowiem, z inicjatywy P.M., cztery sprawy o sygn. akt I SA/Kr 993 – 996/14, w których wpisy od skarg wynoszą łącznie 1467 zł. (100 zł. + 256 zł. + 711 zł. + 400 zł. = 1467 zł.). Uiszczenie takiej sumy, w połączeniu z ewentualnymi kosztami fachowej pomocy prawnej, stanowiłaby jednak zbyt duże obciążenie finansowe jak na możliwości płatnicze wnioskodawcy. Stąd też orzekający stanął na stanowisku, iż przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych ale oddalenie wniosku w zakresie przyznania pełnomocnika - jest rozstrzygnięciem adekwatnym do jej sytuacji majątkowej. Nie pozbawia ono strony skarżącej zupełnie pomocy Państwa ale i nie obciąża jej w pełni kosztami związanymi z procesem, co mogłoby spowodować pogorszenie warunków bytowych. Preferencja wybory podyktowana została natomiast faktem , iż w pierwszej kolejności to uiszczenie wpisu od skargi jest czynnikiem blokującym możliwość dalszego rozpoznania skargi a tym samym skontrolowanie pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, co jest celem postępowania sądowoadministracyjnego. Warto też zaznaczyć, iż z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 w/w ustawy nie zachodzi obawa, że strona skarżąca bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu. Zgodnie bowiem z art. 134 § 1 i § 2 sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, nie może też wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Z kolei z art. 140 § 1 wynika, że stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący zobowiązany jest udzielić wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego (por. postanowienie NSA z dnia 27.05.2008r. , sygn. I FZ 154/08, postanowienie NSA z dnia 17.12.2012r. , sygn. II FZ 970/12, postanowienie NSA z dnia 18.07.2013r. , sygn. II FZ 570/13, postanowienie NSA z dnia 10.01.2014r. , sygn. II OZ 1216/13). Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 244§1, art.245§1-3, art. 246§1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270 z p. zm.) orzeczono jak w sentencji.