I SO/Kr 1/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosków ML-W o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, o sygn. [...] postanawia: 1. zwolnić stronę skarżącą od kosztów sądowych 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek ML-W o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, o sygn. [...]. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" , nadesłanych dokumentów oraz akt sprawy o sygn. I SA/Kr 2133/11 ML-W ur. w 1953r. samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Otrzymuje rentę, której wysokość po uwzględnieniu kwoty zajętej w wyniku postępowania egzekucyjnego wynosi 501, 71 zł. miesięcznie , netto. Uzyskuje również środki z tytułu najmu lokalu w kwocie 1 800 zł., miesięcznie. Czynsz z wynajmu drugiego lokalu w wysokości 1 800 zł. został zajęty przez organ egzekucyjny. Miesięczne koszty utrzymania wnioskodawczyni obejmują : opłatę za prąd – 83,21 zł., opłatę za gaz – 217,02 zł. (434,04 zł. : 2 miesiące = 217,02 zł.), koszty produktów żywnościowych i środków czystości ok. 100 – 150 zł. Strona skarżąca ponosi również koszty przejazdów w wysokości 80 zł. oraz koszty kserokopii i usług pocztowych w wysokości 50 zł. Na spłatę rat kredytowych wydaje natomiast kwotę 3 500 – 3 800 zł. , miesięcznie. ML-W jest właścicielką domu o pow. 108,75 m2 położonego w M. (obciążonego hipotekami na łączną kwotę 133 800 zł.) - w stosunku do którego toczy się postępowanie egzekucyjne; nieruchomości rolnej o pow. 0,14 ha (obciążonej hipotekami na łączną kwotę 90 000 zł. ) oraz dwóch lokali użytkowych; przy ul. S. o pow. 37,43 m2 i przy ul. B. o pow. 29,94 m2. (obciążonych hipotekami na łączną kwotę 172 800 zł.). Wnioskodawczyni nie posiada oszczędności ani przedmiotów o wartości pow. 3000 euro. Podnosi , że w stosunku do wspólnot mieszkaniowych zadłużona jest na kwotę 5 500 zł. a w stosunku do rodziny na sumę 3 500 zł. Łączne zadłużenie określa na kwotę 12 000 zł. Podaje też , iż brakuje jej środków na spłatę wszystkich rat, jedzenie i leki. Zdaniem orzekającego wniosek strony skarżącej zasługuje tylko w części na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270 z p. zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje osobie fizycznej , gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa , z których pokrywa się koszty sądowe czy koszty wynagrodzenia pełnomocnika w razie przyznania prawa pomocy (por. postanowienie SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postanowienie NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć więc charakter wyjątkowy i być stosowane w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia ). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania , jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienia NSA z dnia 22.12.2004r. sygn. akt OZ 862/04, postanowienie NSA z dnia 27.02.2012r., sygn. akt I FZ 561/11 ). W rozpatrywanym przypadku sytuacja majątkowa ML-W jest trudna ale nie aż tak wyjątkowa aby spełniała przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Nie można bowiem przyjąć , iż osoba , która ma stały miesięczny dochód w wysokości 2 301,71 zł. (renta w wysokości 501,71 zł + czynsz najmu w wysokości 1 800 zł. = 2 301,71 zł.), dom, nieruchomość rolną i dwa lokale użytkowe , które wynajmuje, jest osobą w stanie skrajnego ubóstwa, zwłaszcza kiedy na spłatę kredytów miesięcznie wydaje kwotę 3 500 – 3 800 zł. (por. postanowienie NSA z dnia 16.03.2012r., sygn.. akt II FZ 166/12). Nie można też , w niniejszej analizie, pominąć ugruntowanej linii orzeczniczej sądów administracyjnych zgodnie z którą posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, wyłącza w zasadzie możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 08.11.2004r. , sygn. FZ 465/04, postanowienie NSA z dnia 19.11.2004r., sygn. FZ 463/04, postanowienie NSA z dnia 12.01.2005r. , sygn. FZ 415/04, postanowienie NSA z dnia 28.06.2005r. , sygn. II GZ 56/05, postanowienie NSA z dnia 08.04.2011r. , sygn. I FZ 10/11, postanowienie NSA z dnia 29.05.2009r. , sygn. I OZ 563/09) a prywatne zobowiązania finansowe nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (por. postanowienie NSA z dnia 07.10.2005r. sygn. akt II FZ 624/05, postanowienie NSA z dnia 07.10.2010r. sygn. akt I OZ 749/10, postanowienie NSA z dnia 16.07.2010r. sygn. akt I OZ 535/10, postanowienie NSA z dnia 01.06.2011r., sygn. akt II FZ 234/11). Przyznanie więc wnioskodawczyni, w takich okolicznościach, prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika byłoby niezasadne. Stąd też orzekający stanął na stanowisku, iż przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych ale oddalenie wniosku w zakresie przyznania pełnomocnika - będzie rozstrzygnięciem adekwatnym do jej sytuacji majątkowej. Nie pozbawi ono strony skarżącej zupełnie pomocy Państwa ale i nie obciąży jej w pełni kosztami związanymi z procesem, co mogłoby spowodować pogorszenie warunków bytowych. Preferencja wybory podyktowana została natomiast faktem , iż w pierwszej kolejności to uiszczenie wpisu od skargi jest czynnikiem blokującym możliwość dalszego rozpoznania skargi a tym samym skontrolowanie pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, co jest celem postępowania sądowoadministracyjnego. Warto też zaznaczyć, iż z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 w/w ustawy nie zachodzi obawa, że strona skarżąca bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu. Zgodnie bowiem z art. 134 § 1 i § 2 sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, nie może też wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Z kolei z art. 140 § 1 wynika, że stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący zobowiązany jest udzielić wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego (por. też postanowienie NSA z dnia 27.05.2008r. , sygn. I FZ 154/08, postanowienie NSA z dnia 13.05.2010r., sygn. akt II FZ 185/10 ). Orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy jest rozstrzygnięciem wywierającym skutek z jednaj strony w sferze interesów wnioskodawcy, z drugiej zaś w sferze interesów Państwa. Decyduje bowiem o zakresie dysponowania środkami budżetowymi. Musi ono zatem czynić to w sposób zasadny i wyważony ale nie nadmierny , uwzględniając również interes Skarbu Państwa czyli ogółu. Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 244§1, art.245§1-3, art. 246§1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270 z p. zm.) orzeczono jak w sentencji.