I SA/Łd 554/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bogdan Lubiński /spr./ Sędziowie Sędzia WSA Joanna Tarno Sędzia WSA Ewa Cisowska – Sakrajda Protokolant Asystent sędziego Jarosław Szkudlarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2001 r. 1. oddala skargę, 2. przyznaje i nakazuje wypłacić adwokat G.W. – R. z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych plus należny podatek od towarów i usług z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. I SA/Łd 554/09 UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia 18 lipca 2008 r. M. K. (dalej jako skarżący) wystąpił o umorzenie w całości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2001 r. z tytułu nieujawnionych źródeł przychodów w kwocie 65.686,00 zł od dochodu 87.581,00 zł, ustalonego w decyzji z dnia [...]. Skarżący wyjaśnił, iż od 16 lat jest inwalidą posiadającym tzw. drugą grupę inwalidzką ze względu na niedowład kończyny górnej oraz ograniczone widzenie. Wymienione schorzenia uniemożliwiają podjęcie jakiejkolwiek pracy. Jedynym źródłem utrzymania jest renta w wysokości ponad 600 zł brutto, z której ponad 200 zł potrącane jest przez ZUS na poczet alimentów przekazywanych do komornika. Pozostałą do dyspozycji kwotę ok. 300 zł przeznacza na własne utrzymanie oraz zakup niezbędnych leków. Skarżący ocenił, iż nie stać go na "normalne życie", a sytuacja finansowo-materialna pogarsza się, tak że zmuszony jest rezygnować z wykupu niektórych leków (co odbija się niekorzystnie na stanie zdrowia) i zaopatruje się w najtańsze produkty spożywcze w hipermarketach. W takiej sytuacji nie jest możliwa spłata zaległości podatkowej, a kwota 300 zł nie pozwala na utrzymanie się i opłacenie wydatków mieszkaniowych. Oświadczył ponadto, iż nie posiada żadnego majątku ani oszczędności, a sytuacja, w której się znalazła jest bardzo stresująca, skutkuje pogłębiającą się depresją oraz myślami samobójczymi. W dniu [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł. , na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.), wydał decyzję odmawiającą umorzenia wskazanej powyżej zaległości. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji podkreślił, iż skarżący pomimo wezwania nie udokumentował wniosku i nie wypełnił formularza służącego ocenie aktualnej sytuacji finansowej, rodzinnej i majątkowej. Organ I instancji uznał, iż umorzenie zaległości skarżącemu, który świadomie dążył do ominięcia przepisów prawa podatkowego byłoby sprzeczne z interesem publicznym oraz konstytucyjną zasadą równości wszystkich obywateli wobec prawa. Skarżący od powyższej decyzji wniósł odwołanie W dniu [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wydał decyzję na mocy której utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu powyższej decyzji potrzymał stanowisko Naczelnika Urzędu Skarbowego. Decyzja organu II instancji została zaskarżona do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego. Skarżący uważa swoją skargę za uzasadnioną ponieważ, w jego opinii, decyzja jest niezgodna z prawem na podstawie art. 3 § 2 pkt 11, art. 13 § 1 i 2, art. 52 § 1 i 2, art. 53 § 1 i art. 54 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Podniesiono, iż organ odwoławczy, pomimo posiadania pełnej dokumentacji, nie wziął pod uwagę wyjaśnień Podatnika oraz sytuacji, w której się znajduje, gdyż zasugerował się bezkrytycznie wnioskami organu pierwszej instancji W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi przytaczając argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zasady przyznawania ulg w spłacie zobowiązania podatkowego uregulowane są w Dziale III Rozdziale 7a Ordynacji podatkowej. Zgodnie z art. 67a § 1 pkt 3 przywołanej ustawy organ podatkowy na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem społecznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Należy zauważyć, iż wskazany powyżej przepis zawiera zwrot "może", który oznacza, że w każdym przypadku decyzja w sprawie zastosowania ulgi w spłacie należnych podatków, odsetek za zwłokę oraz opłaty prolongacyjnej będzie wydawana w ramach uznania organu administracyjnego. Uznaniowy charakter decyzji wydawanych na podstawie art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej oznacza, że wybór sposobu rozstrzygnięcia wniosku o zastosowanie ulgi w spłacie należnego podatku zależy jedynie od organu administracji państwowej, który ma obowiązek przeprowadzić w sposób prawidłowy postępowanie w sprawie i wydać decyzję. W związku z tym decyzja taka może podlegać sądowej kontroli wyłącznie w zakresie jej zgodności z przepisami o postępowaniu (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 1998 roku, I SA/Wr 2098/96, LEX nr 31773; z dnia 8 kwietnia 1998 roku, I SA/Ka 1494/96, nie publikowany; z dnia 9 stycznia 2004 roku, III SA 1154/03, LEX nr 149171; z dnia 26 września 2003 roku, III SA 2457/02, LEX nr 145036; z dnia 8 maja 2002 roku, SA/Sz 2548/00, LEX nr 78302; z dnia 7 marca 2002 roku, SA/Sz 2283/00, LEX nr 83699; z dnia 22 listopada 2001 roku, SA/Sz 1228/00, LEX nr 78299; z dnia 18 stycznia 2000 roku, III SA 64/99, LEX nr 40716; z dnia 1 grudnia 1999 roku, I SA/Gd 2094/98, LEX nr 40158; z dnia 3 września 1999 roku, I SA/Lu 478/98, Biuletyn Skarbowy z 1999 r. nr 6 str. 30; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 9 listopada 2005 roku, III SA/Wa 1264/05, Monitor Podatkowy z 2005 r. nr 12 str. 4; z dnia 4 marca 2005 roku, III SA/Wa 1980/04, LEX nr 174419; z dnia 3 czerwca 2004 roku, III SA 212/03, LEX nr 147341). Biorąc pod uwagę wskazane powyżej orzeczenia sądów administracyjnych należy stwierdzić, iż w niniejszej sprawie postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2001 przeprowadzone zostało zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej. Skarżący został zawiadomiony o możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym oraz wypowiedzenia się zgodnie z art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej. W ocenie Sądu organy administracji podatkowej, w niniejszej sprawie postępowały zgodnie z wyrażoną w art. 123 § 1 Ordynacji podatkowej zasadą czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania. W szczególności nie można zgodzić się ze skarżącym, jakoby organy podatkowe nie wzięły pod uwagę złożonych wyjaśnień oraz obecnej sytuacji finansowo – materialnej. Odnosząc się do tego zarzutu skargi należy wskazać, iż błędne jest stanowisko skarżącego, jakoby organy podatkowe nie rozważyły jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, w aspekcie ciążących zaległości podatkowych. Wręcz przeciwnie, w ocenie Sądu, zarówno organ I jak i II instancji poddał szczegółowej analizie sytuację rodzinną i majątkową skarżącego, czego dowodem są szczegółowe uzasadnienia decyzji organów obu instancji. Należy w tym miejscu wskazać na orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym umorzenie zaległości podatkowych jest instytucją nadzwyczajną, stanowi bowiem odstąpienie od zasady powszechnego opodatkowania, a zatem również wypadki społeczne i gospodarcze muszą posiadać tę samą cechę. Powinny to być zatem togo rodzaju okoliczności, na które podatnik nie mógł mieć wpływu i które były niezależne od sposobu jego postępowania (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 stycznia 2003 roku, I SA/Łd 746/01, Biuletyn Skarbowy 2004 r. nr 6 str. 30; z dnia 16 stycznia 2003 roku, SA/Sz 945/01, Przegląd Orzecznictwa Podatkowego 2004 r. nr 4 poz. 88; z dnia 20 marca 2002 roku, I SA/Gd 1563/99, LEX nr 76080; z dnia 9 stycznia 2002 roku, I SA/Gd 618/99, LEX nr 53856; z dnia 28 listopada 2001 roku, SA/Sz 1292/00, LEX nr 78300; z dnia 24 kwietnia 2001 roku, I SA/Ka 498/00, LEX nr 47484; z dnia 7 grudnia 2000 roku, I SA/Kr 1977/98, Przegląd Orzecznictwa Podatkowego 2002 r. nr 3 poz. 80; z dnia 31 października 2000 roku, III SA 660/99, LEX nr 81350; z dnia 12 czerwca 2000 roku, I SA/Lu 357/99, LEX nr 47514; z dnia 19 kwietnia 2000 roku, I SA/Gd 655/98, LEX nr 44318; z dnia 18 lutego 2000 roku, III SA 372/99, LEX nr 40735; z dnia 3 lutego 2000 roku, I SA/Kr 983/98, LEX nr 40722; z dnia 23 grudnia 1999 roku, III SA 2236/99, LEX nr 40376; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 7 kwietnia 2004 roku, I SA/Wr 735/02, LEX nr 129659). Przy czym nawet trudna sytuacja życiowa podatnika, czy też wystąpienie przesłanek do umorzenia zaległości, takich jak ważny interes podatnika lub ważny interes publiczny, nie obligują organów podatkowych do zastosowania wnioskowanej ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych. Wybór bowiem rozstrzygnięcia zależy jedynie od organu podatkowego, który powinien wydać decyzję po przeanalizowaniu dostępnego materiału dowodowego (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 września 2001 roku, I SA/Gd 197/99, LEX nr 76073; z dnia 13 października 2000 roku, III SA 3416/99, LEX nr 47090; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 2005 roku, III SA/Wa 2118/04, LEX nr 163812, z dnia 16 czerwca 2004 roku, III SA 444/03, Monitor Podatkowy 2004 r. nr 8 str. 4). Biorąc pod uwagę powyższe należy stwierdzić, iż skarżący składając wniosek o przyznania ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych nie wskazał na niezależne od niego okoliczności, których nie mogła przewidzieć, ani im zapobiec. W ocenie Sądu, na pełną aprobatę zasługuje stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej, zgodnie z którym czynnikiem mającym znaczenie na rozpatrzenie wniosku skarżącego były okoliczności powstania zobowiązania podatkowego. Trzeba w tym miejscu przypomnieć, iż tutejszy Sąd wyrokiem z [...] oddalił skargę M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. w przedmiocie ustalenia zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2001 rok, nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu. Decyzja ta, nie zaskarżona skargą kasacyjną, stała się prawomocna i egzystuje w porządku prawnym. Mając na uwadze fakt, iż ocena dokonywana przez organ podatkowy co do tego, czy istnieją przesłanki do podjęcia decyzji o umorzeniu zaległości oparta jest na elementach natury słusznościowej to w pełni należy zgodzić się z organami podatkowymi, że podjęcie innego rozstrzygnięcia rażąco godziłoby w interes społeczny oraz konstytucyjną zasadę równości wszystkich obywateli wobec prawa. Umorzenie zaległości podatkowej skarżącego powstałej w takich, a nie innych okolicznościach oznaczałoby przerzucenie na ogół społeczeństwa ciężaru obowiązku podatkowego wynikającego z niezgodnych z prawem działań skarżącego. Reasumując Sąd stwierdził, iż postępowanie w sprawie wniosku M. K. o umorzenie zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2001 przeprowadzone zostało w sposób prawidłowy. Organy podatkowego dokonały analizy dostępnego materiału dowodowego, nie przekroczyły przy tym zasady swobodnej oceny dowodów. Decyzje wydane zarówno przez organy obu instancji zawierały wskazanie przesłanek na podstawie, których organ odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanej ulgi. Organ II instancji odniósł się w uzasadnieniu swojej decyzji do zarzutów wysuwanych w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Z tych wszystkich względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. TF