III SA/Łd 1294/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K K o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi K K na decyzję Rektora Uniwersytetu[...] z dnia [...] w przedmiocie skreślenia z listy uczestników studiów doktoranckich postanawia: odmówić przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. K K wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...]r. w przedmiocie skreślenia z listy uczestników studiów doktoranckich. Postanowieniem z dnia 22 stycznia 2014 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sąd Administracyjny w Łodzi przyznał K K prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wyrokiem z dnia 20 marca 2014r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę skarżącego na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...]r. Po rozpoznaniu kolejnego wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy z dnia 7 maja 2014r., postanowieniem z dnia 12 maja 2014r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2014r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi cofnął skarżącemu przyznane wcześniejszymi orzeczeniami prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Zażalenie skarżącego na to postanowienie zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 października 2014r. Zarządzeniem z dnia 22 października 2014r. Przewodniczący Wydziału III wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej. Wezwanie to doręczono skarżącemu w dniu 28 października 2014r. Zażalenie skarżącego na to zarządzenie Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 25 listopada 2014r., I OZ 1073/14, oddalił. W dniu 4 grudnia 2014r. skarżący ponownie wniósł o zwolnienie z kosztów sądowych. Ponowione wezwanie z dnia 22 października 2014r. do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej zostało skarżącemu doręczone w dniu 8 grudnia 2014r. Z uwagi na to, że skarżący nie uiścił wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w terminie, który upłynął w dniu 15 grudnia 2014r., postanowieniem z dnia 30 grudnia 2014r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę kasacyjną od wyroku z dnia 20 marca 2014r. Odpis tego postanowienia doręczono skarżącemu w dniu 20 stycznia 2015r. Postanowieniem z dnia 10 lutego 2015r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi ponownie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 31 marca 2015r., I OZ 265/15 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie z dnia 10 lutego 2015r. W dniu 12 listopada 2015r. skarżący uiścił kwotę 100 zł tytułem wpisu sądowego, w dniu 13 listopada 2015r. zaś wniósł o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że do 1 października 2015r. nie posiadał pracy (nie miał stałego, niezależnego źródła dochodu). W dniu 1 października 2015r. podpisał umowę o pracę. Zgodnie z treścią umowy, jak i regulaminu pracy, wynagrodzenie wypłacane jest raz w miesiącu – płatne z dołu dziesiątego dnia następnego miesiąca. Do 10 listopada 2015r. nie posiadał możliwości opłacenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej bez uszczerbku utrzymania swego na poziomie minimalnej egzystencji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeżeli uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego (art. 86 § 2 p.p.s.a.). Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Wnosząc o przywrócenie terminu należy, uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w jego uchybieniu (art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a.). Instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy. Jej celem jest ochrona jednostki przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu dla podjęcia czynności procesowej przez stronę (strony) lub uczestników postępowania. Z treści przywołanych przepisów wynika bowiem, że uchybiony termin do dokonania czynności należy przywrócić, jeśli łącznie zostaną spełnione następujące przesłanki: strona wystąpi z wnioskiem o przywrócenie terminu; wniosek ten zostanie wniesiony w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi; jednocześnie z wnioskiem zostanie dopełniona czynność, dla której określony był termin; we wniosku zostaną uprawdopodobnione okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu oraz powstaną ujemne dla strony skutki w zakresie postępowania sądowego. W niniejszej sprawie nie jest sporne, że termin do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 20 marca 2014r. upłynął w dniu 15 grudnia 2014r. (w poniedziałek). Oczywiste jest również, że skarżący, uiszczając wpis sądowy od skargi kasacyjnej dopiero w dniu 12 listopada 2015r., uchybił terminowi do jego uiszczenia. Uchybienie temu terminowi powoduje negatywne dla skarżącego skutki, tj. utratę uprawnienia do poddania kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego wyroku z dnia 20 marca 2014r. Skarżący nie wykazał natomiast przesłanki braku winy w uchybieniu terminu. Przesłanka ta oznacza bowiem, jak podnosi orzecznictwo sądowe i w literatura, niedochowanie terminu pomimo dołożenia przez stronę szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu jest skutkiem przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por.: postanowienia NSA: z dnia 2 października 2002r., V SA 793/02, M. Praw. 2002, nr 23, s. 1059; z dnia 12 stycznia 2011r., I OZ 997/10). Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez zainteresowanego zalicza się na przykład: przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar. Przywrócenia uchybionego terminu nie uzasadniają niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw, czy też nieznajomość prawa (por.: postanowienia NSA: z dnia 8 lipca 2008r., II OZ 712/08; z dnia 10 września 2010r., II OZ 849/10; z dnia 9 czerwca 2011r., I OZ 402/11). Brak winy przy dokonywaniu czynności procesowej osoba zainteresowana winna zatem uprawdopodobnić, tj. powinna wykazać swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna. Uprawdopodobnienie braku winy jest środkiem zastępczym, słabszym niż dowód w ścisłym znaczeniu, niedającym pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Uprawdopodobnienie prowadzi do uzasadnionego przypuszczenia, że zdarzenie w rzeczywistości miało miejsce. Ustawodawca dopuszcza ten mniej pewny środek, aby w ten sposób ułatwić zainteresowanym przedstawienie swoich racji. Sąd nie jest natomiast upoważniony w świetle powołanych przepisów do podejmowania czynności zmierzających do zebrania dowodów na okoliczność uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony. Tak rozumianej przesłanki braku winy w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, a więc i podstawy do uwzględnienia wniosku nie stanowi wskazany przez skarżącego brak "stałego, niezależnego źródła dochodu" aż do 1 października 2015r., a w konsekwencji tego brak możliwości opłacenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej bez uszczerbku utrzymania swego na poziomie minimalnej egzystencji. Zgodnie z poglądem wyrażonym w orzecznictwie, trudna sytuacja majątkowa nie stanowi bowiem podstawy do przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego. Podkreśla się, że brak środków finansowych nie usprawiedliwia opóźnienia w uiszczeniu należnej opłaty. Wskazano, że skoro ustawodawca przewidział możliwość ubiegania się przez stronę postępowania sądowoadministracyjnego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, to nie może podlegać wątpliwości, iż brak środków finansowych wskazany we wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi, będący przyczyną uchybienia terminu przewidzianego do wykonania obowiązku uiszczenia stosownej opłaty, może stanowić jedynie podstawę do zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia NSA: z dnia 25 listopada 2010r., I OZ 886/10; z dnia 6 grudnia 2006r., II FZ 752/06; z dnia 8 listopada 2013r., II GZ 614/13; z dnia 3 września 2015r., II OZ 812/15 oraz postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 18 lipca 2011r., I SA/Gl 990/10). Sytuacja majątkowa skarżącego była jednakże kilkukrotnie przedmiotem oceny zarówno przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (postanowienia z dnia 18 sierpnia 2014r. i 10 lutego 2015r.), jak i przez Naczelny Sąd Administracyjny (postanowienia z dnia 7 października 2014r. i 31 marca 2015r.). W ocenie sądów obu instancji sytuacja ta nie uzasadniała uwzględnienia wniosków skarżącego o przyznanie prawa pomocy, w tym wniosku złożonego w dniu 4 grudnia 2014r., a więc w tym okresie czasu, kiedy zostało mu ponownie doręczone wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej (8 grudnia 2014r.). Skarżący nie uprawdopodobnił też, iż dopiero od dnia 1 października 2015r. podjął stałe zatrudnienie i w dniu 10 listopada 2015r. otrzymał wynagrodzenie umożliwiające mu uiszczenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Z tych też względów, na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. k.p.