III SA/Łd 402/25

Dnia 16 października 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Dębowska, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Ceglarska-Piłat (spr.), Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz, Sekretarz sądowy Marta Duda, Protokolant, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2025 roku sprawy ze skargi P. O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 sierpnia 2024 roku nr UP-574/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 czerwca 2024 roku, nr 1321/2024; 2. zasądza na rzecz skarżącego P. O. od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z 13 sierpnia 2024 r. nr UP-574/2024, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej: "k.p.a.") w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497, dalej: "u.s.u.s.") Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 21 czerwca 2024 r. nr 1321/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. W sprawie ustalono następujące okoliczności faktyczne i prawne: 16 kwietnia 2024 r. do ZUS wpłynął wniosek P.O. o umorzenie należności z tytułu składek. W uzasadnieniu pisma wnioskodawca wskazał, że od 2001r. choruje na schizofrenię paranoidalną. Choroba powoduje częściową niepoczytalność i uniemożliwia mu normalnie funkcjonowanie. W związku z chorobą sąd nałożył na niego środek w postaci obowiązku przymusowego leczenia. Ponadto wnioskodawca wskazał, że ma trudną sytuację finansową, zostały mu zajęte środki do życia, które są niewystarczające do egzystencji. Nadmienił, że obecnie jest na zwolnieniu lekarskim i nie wie czy będzie jeszcze miał pracę. Potwierdzeniem trudnej sytuacji zdrowotnej jest renta chorobowa, którą otrzymuje. 15 maja 2024 r. P.O. złożył w ZUS oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej. W piśmie z 12 czerwca 2024 r. skierowanym do organu P.O. podniósł, że jego obecna sytuacja jest krytyczna. Wskazał, że leczy się psychiatrycznie od kilku lat i otrzymuje rentę chorobową, o czym ZUS ma wiedzę. Ma wyrok sądu o przymusowym leczeniu oraz obowiązek stawiennictwa na badania obowiązkowe pod rygorem doprowadzenia przez policję. Leczenie szpitalne ma trwać ponad rok, a po leczeniu ma odbyć rehabilitację. P.O. nadmienił, że czas stosowania środka zabezpieczającego nie jest określony z góry, obecnie wydany przez Sąd Rejonowy L.-Z w L. IX Wydział Karny Sekcja Wykonania Orzeczenia trwa już cztery lata. Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego ZUS decyzją z 21 czerwca 2024 r. nr 1321/2024: 1) odmówił P.O. umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 82 831,47 zł, w tym: ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 58 720,70 zł, w tym z tytułu: - składek za okres 10/2001-11/2003, 01/2008-02/2008 – 15 546,38 zł - odsetek liczonych na 16 kwietnia 2024 r. przypadających od ww. składek – 37 785,00 zł, - odsetek w kwocie 5 229,00 zł liczonych na 16 kwietnia 2024 r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 10/2001-05/2002 – - kosztów upomnienia – 142,32 zł. ubezpieczenia zdrowotnego w łącznej kwocie 19 612,05 zł, w tym z tytułu: - składek za okres 09/2001-11/2003, 05/2005-06/2005, 08/2005-03/2006, 06/2006-07/2006, 12/2006 – 4 918,25 zł, - odsetek liczonych na 16 kwietnia 2024 r. przypadających od ww. składek – 10 949,00 zł, - odsetek w kwocie 3 502,00 zł liczonych na 16 kwietnia 2024 r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 09/2001-05/2002 – kosztów upomnienia – 242,80 zł. c) Funduszu Pracy i Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 10/2001-12/2002, 03/2003-11/2003 w łącznej kwocie 4 498,72 zł, w tym z tytułu: - składek – 1 233,03 zł, - odsetek liczonych na 16 kwietnia 2024 r. przypadających od ww. składek – 3 077,00 zł, - kosztów upomnienia –188,69 zł. 2. odmówił P.O. umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 57 471,40 zł, w tym: a) ubezpieczenia społeczne za okres 10/2001-12/2003, 01/2008-02/2008 w łącznej kwocie 38 598,92 zł, w tym z tytułu: - składek – 11 409,60 zł; - odsetek liczonych na 16 kwietnia 2024 r. przypadających od ww. składek – 27 047,00 zł, - kosztów upomnienia – 142,32 zł. ubezpieczenia zdrowotnego za okres 09/2001-11/2003, 05/2005-06/2005, 08/2005- 03/2006, 06/2006-07/2006, 12/2006 w łącznej kwocie 16 110,05 zł, w tym z tytułu: -składek-4 918,25zł, - odsetek liczonych na 16 kwietnia 2024 r. przypadających od ww. składek – 10 949,00 zł, kosztów upomnienia – 242,80 zł. Fundusz Pracy za okres 10/2001-12/2002, 03/2003-12/2003 w łącznej kwocie 2 762,43 zł, w tym z tytułu: - składek – 748,74 zł, - odsetek liczonych na 16 kwietnia 2024 r. przypadających od ww. składek – 1 825,00 zł, kosztów upomnienia - 188,69 zł. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w sprawie nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s Ponadto wnioskodawca nie wykazał zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego gospodarstwa domowego; nie wykazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń oraz nie wykazał, że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. 15 lipca 2024 r. P.O. wystąpił do organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z 21 czerwca 2024 r., nr 1321/2024. Wnioskodawca podniósł, że choruje przewlekle na schizofrenię i leczy się psychiatrycznie od kilku lat. Wniosek został rozpoznany wadliwie, ponieważ osoba chora na schizofrenię nie jest świadoma tego co robi. Wyjaśnił również, że zawarta z nim umowa o pracę została rozwiązana 25 czerwca 2024 r. bez wypowiedzenia. Zauważył, że każdy pracodawca odrzuci jego podanie o pracę, bowiem nikt nie zatrudni osoby chorej psychicznie. Dodał, że nieprawdziwe jest twierdzenie organu, że jest posiadaczem samochodu. W związku z powyższym wniósł o umorzenie całości zadłużenia. Wskazaną na wstępie decyzją, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję z 21 czerwca 2024 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że dokonał rozpoznania sytuacji rodzinnej i materialnej wnioskodawcy oraz rodzaju, okresu i wysokości należności na podstawie wszystkich uzyskanych i przedłożonych do sprawy dokumentów, także uwzględnionych w decyzji z 21 czerwca 2024 r. nr 1321/2024. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej wynika, że wnioskodawca jest kawalerem, od 26 lipca 2023 r. do 25 lipca 2024 r. jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę i uzyskuje wynagrodzenie w wysokości 4.815,00 zł brutto miesięcznie; otrzymuje świadczenie rentowe przyznane od 2007 r. do końca sierpnia 2025 r.; nie uzyskuje dochodów z innych źródeł; nie pobiera świadczeń z Urzędu Pracy, zasiłków z pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy; prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe; ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu kosztów leczenia w wysokości 780,00 zł miesięcznie; nie posiada zobowiązań pieniężnych wobec innych niż ZUS wierzycieli; nie posiada majątku nieruchomego, ruchomego, wierzytelności i praw majątkowych; nie przewiduje poprawy sytuacji materialnej, ponieważ choruje na schizofrenię i został na niego nałożony obowiązek przymusowego leczenia. Na podstawie danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych organ ustalił, że 23 lipca 2015 r. prowadzona przez wnioskodawcę działalność gospodarcza pod firmą P.O. Przedsiębiorstwo Handlowe Ax. została wykreślona z rejestru na podstawie art. 34 ust. 2 pkt 3 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, ponieważ nie złożono wniosku o wpis informacji o wznowieniu wykonywania działalności gospodarczej przed upływem 24 miesięcy od dnia jej zawieszenia. Ponadto organ ustalił, że od 26 kwietnia 2022 r. do 26 czerwca 2024 r. wnioskodawca był zgłoszony do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego jako pracownik i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w 2024 r. wyniosły: za styczeń – 3.644,70 zł, za luty – 182,50 zł, poza tym za okres od stycznia do czerwca przysługiwały mu świadczenia chorobowe za 162 dni w wysokości po 126,45 zł dziennie Od 28 listopada 2003 r. P.O. posiada tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego jako rencista i obecnie otrzymuje świadczenie rentowe z tytułu częściowej niezdolności do pracy w wysokości 1.335,72 zł, brutto, tj. 1.215,51 zł netto miesięcznie. Na nazwisko wnioskodawcy nie jest zarejestrowany żaden pojazd i nie jest on właścicielem lub współwłaścicielem nieruchomości. ZUS dokonał analizy kwestii przedawnienia i uznał, że w decyzji z 26 listopada 2024 r. organ I instancji prawidłowo stwierdził, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Organ odwoławczy przyjął ustalenia organu I instancji w tym zakresie za własne. W dalszej kolejności, odwołując się do treści art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ wskazał, że w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalił, że w przypadku strony: - przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; - przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; - przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie zachodzi – wnioskodawca zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej, jednak nie zostało spełnione kryterium braku następców prawnych, ponieważ ma on ojca; - przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł; - przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; - przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi – nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie należności prowadzi Dyrektor II Oddziału ZUS w Łodzi i w ostatnich 6 miesiącach, tj. od lutego 2024 r. do lipca 2024 r. wyegzekwowano łączną kwotę 4.477,51 zł. W związku z powyższym ZUS stwierdził, że wobec zobowiązanego nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Następnie ZUS odwołał się do treści art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Organ wyjaśnił, że przesłanka wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma zastosowania w stosunku do strony, ponieważ zaprzestała ona wykonywania działalności gospodarczej. Odnosząc się do przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia organ wskazał, że jej wystąpienie uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. W toku postępowania wnioskodawca poinformował, że choruje przewlekle na schizofrenię. Przedłożył dokumentację medyczną, w tym historię leczenia wraz z kartą informacyjną leczenia szpitalnego na oddziale psychiatrycznym od 21 listopada 2001 r. do 24 stycznia 2002 r. z powodu zaburzeń schizoafektywnych oraz informację o przebiegu leczenia w poradni zdrowia psychicznego dla dorosłych w latach 2002-2016. W aktach sprawy znajduje się również postanowienie Sądu Rejonowego L.-Z. w L. IX Wydział Karny z 12 kwietnia 2023 r. sygn. akt [...], z którego wynika, że wobec strony został orzeczony środek zabezpieczający w postaci terapii w warunkach ambulatoryjnych w celu zapobieżenia popełnienia czynu zabronionego. Od kwietnia 2022 r. do czerwca 2024 r. P.O. był aktywny zawodowo – był zatrudniony na podstawie umowy o pracę (ostatnio na stanowisku operatora wózka widłowego). Stosunek pracy został rozwiązany przez pracodawcę bez wypowiedzenia na podstawie art. 53 §1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2023 r. poz. 1465). Absencja chorobowa wnioskodawcy w 2022 r. wyniosła 42 dni, w 2023 r. – 35 dni, a od stycznia 2024 r. do czerwca 2024 r. – 162 dni. Jego ojciec Z.O. poinformował, że choroba eliminuje syna z rynku pracy, jest uciążliwa dla innych osób, a ponadto brat bliźniak ww. również zmaga się ze schizofrenią. Organ zauważył jednocześnie, że strona nie podnosiła w sprawie argumentu konieczności sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, a uprawnione organy orzecznicze nie stwierdziły, że stan zdrowia trwale i całkowicie wyklucza ją z aktywności zawodowej. Wobec P.O. orzeczono częściową niezdolność do pracy do 31 sierpnia 2025 r. i otrzymuje on z tego tytułu świadczenie rentowe. W związku z powyższym, zdaniem ZUS, brak jest podstaw do stwierdzenia, że w rozpoznawanej sprawie zachodzi przesłanka zdrowotna. Prezes ZUS wyjaśnił, że przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Organ zauważył, że wnioskodawca oświadczył, że od 26 lipca 2023 r. do 25 lipca 2024 r. jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę za wynagrodzeniem w wysokości 4.815,00 zł brutto miesięcznie oraz otrzymuje świadczenie rentowe. Do 26 czerwca 2024 r. wnioskodawca uzyskiwał dochody z pracy i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w 2024 r wyniosły: za styczeń – 3.644,70 zł, za luty – 182,50 zł oraz od stycznia do czerwca przysługiwały mu świadczenia chorobowe za 162 dni w wysokości po 126,45 zł dziennie. Ponadto strona otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości 1.335,72 zł, brutto, tj. 1.215,51 zł netto miesięcznie, otrzymał również dodatkowe świadczenia: w pierwszym półroczu tzw. trzynastą emeryturę, a w drugim półroczu – czternastą; wysokość trzynastej emerytury wypłaconej w kwietniu 2024 r. wyniosła 1.546,67 zł netto (tj. średnio 257,77 zł netto miesięcznie). Wnioskodawca oświadczył, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Miesięczny budżet jego gospodarstwa domowego, na który po ustaniu stosunku pracy składają się tylko dochody z tytułu świadczeń wypłacanych przez ZUS wynosi 1.473,28 zł i jest o 300,16 zł niższy niż poziom minimum socjalnego określony w czerwcu 2024 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego na kwotę 1.773,44 zł w I kwartale 2024 r. dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego i jednocześnie o 572,24 zł wyższy niż poziom minimum egzystencji określony na kwotę 901,04 zł w 2023 r. dla takiego gospodarstwa. Organ zauważył również, że wnioskodawca wskazał, że ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu kosztów leczenia w wysokości 780,00 zł miesięcznie. W stałych kosztach nie uwzględniono podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym na zakup żywności, ubrań, artykułów higienicznych, itp. i na ich realizację pozostaje ok. 690,00 zł miesięcznie. Ponadto strona stwierdziła, że nie posiada zobowiązań pieniężnych wobec innych niż ZUS wierzycieli oraz nie korzysta z żadnych form wsparcia skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku. Prezes ZUS podkreślił, że instytucja umorzenia służy wsparciu osób w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, w sytuacji gdy status materialny trwale nie rokuje w kontekście spłaty zadłużenia. Umorzenie należności może być uzasadnione jedynie okolicznościami o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym. W przedmiotowej sprawie brak jest dowodów, że takie okoliczności zachodzą. W toku postępowania nie dowiedziono, że sytuacja finansowa strony nosi znamiona trwałego ubóstwa. Strona uzyskuje stałe dochody z tytułu świadczenia rentowego i ma orzeczoną częściową niezdolność do pracy, zatem stan zdrowia nie pozbawia ją całkowicie możliwości podejmowania zatrudnienia i uzyskiwania z tego tytułu dochodów. Ponadto organ zauważył, że wobec strony sąd orzekł środek zabezpieczający w postaci terapii, jednak nie w warunkach szpitalnych a ambulatoryjnych. P.O. ma 44 lata i do osiągnięcia wieku emerytalnego pozostało mu jeszcze ponad 20 lat aktywności zawodowej. Obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków wyjątkowych. W związku z tym, zdaniem organu, natychmiastowe umorzenie należności z tytułu składek byłoby przedwczesne. W skardze skierowanej na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi P.O. powielił argumentację zawartą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ponownie podniósł, że leczy się psychiatrycznie, o czym ZUS był informowany Przewlekła choroba w postaci schizofrenii pogarsza jego stan zdrowia i powoduje, że żaden pracodawca nie wyrazi chęci jego zatrudnienia. W ocenie skarżącego choroba, na którą cierpi, stanowi przesłankę umorzenia należności z tytułu składek wymienioną w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Wobec powyższego skrzący wniósł o umorzenie zaległości z tytułu składek wraz z odsetkami. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stosując środki określone w ustawie. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych określone w powołanych przepisach sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zakres kontroli przeprowadzanej przez sąd administracyjny wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. W myśl art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy, której skarga dotyczy, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie kontrola według powyższych kryteriów wykazała, że zaskarżona decyzja została podjęta z naruszeniem przepisów prawa uzasadniającym uwzględnienie skargi. Przedmiot decyzji organu administracji w rozpoznawanej sprawie stanowią należności z tytułu z składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą a także z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek Przypomnieć w związku z tym należy, że Fundusz Ubezpieczeń Społecznych jest państwowym funduszem celowym, powołanym w celu realizacji zadań z zakresu ubezpieczeń społecznych, w tym wypłaty świadczeń z ubezpieczenia emerytalnego, rentowego, chorobowego oraz wypadkowego. Dysponentem Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych (art. 51, art. 52 i art. 54 u.s.u.s.). Ustawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest dochodzenie należności z tytułu składek. Stosownie do art. 24 ust. 2 u.s.u.s. składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata, zwane dalej "należnościami z tytułu składek", nieopłacone w terminie podlegają potrąceniu ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. W orzecznictwie wskazuje się, że z woli ustawodawcy "należności z tytułu składek" to pojęcie zbiorcze, które obejmuje składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę. Wszędzie tam, gdzie w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca posługuje się pojęciem "należności z tytułu składek" regulacja ustawowa dotyczy nie tylko składek, ale także odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (por. wyrok NSA z 30 marca 2017 r., II GSK 5146/16). Przepis art. 32 ust. 1 u.s.u.s. stanowi natomiast, że do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. Nie budzi wątpliwości, że umorzenie należności z tytułu składek oznacza definitywną rezygnację organu z możliwości ich wyegzekwowania. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4 u.s.u.s.). Z tych względów Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest zobowiązany do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również podejmowanych decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności. Przepis art. 28 ust. 1 u.s.u.s. dopuszcza możliwość umorzenia w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należności z tytułu składek, z uwzględnieniem ust. 2-4,gdzie wyodrębniono dwie podstawy i odpowiadające im przesłanki umorzenia. Do pierwszej zaliczono sytuacje, w których występuje całkowita nieściągalność należności (ust. 2 i ust. 3), jeżeli w wyniku egzekucji nie uzyska się efektywnych kwot, zmniejszających zobowiązanie dłużnika. W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 1520 oraz z 2023 r. poz. 825, 1723, 1843 i 1860); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ma charakter wyczerpujący. Stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zadłużenia (por. wyrok WSA w Warszawie z 5 listopada 2007 r., V SA/Wa 1231/07). Zasadą jest więc, że składki na ubezpieczenie społeczne mogą być umarzane przez Zakład w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s.). Ustalenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, że przez wnioskodawcę nie została spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. powoduje, że brak jest możliwości uwzględnienia takiego wniosku. Wyjątek od określonej w art. 28 ust. 1 u.s.u.s. zasady, że należności "należności z tytułu składek" mogą być umarzane w całości lub w części przewidziany został w art. 30 u.s.u.s. Przepis ten stanowi, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się przepisu art. 28, z wyłączeniem ust. 3 pkt 4c Wyjątek od zasady dopuszczalności umarzania należności z tytułu składek, objęty art. 30 u.s.u.s., jest ściśle określony: umorzenia nie stosuje się do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, jednakże z wyłączeniem sytuacji określonej w art. 28 ust. 3 pkt 4c u.s.u.s., tj. całkowitej nieściągalności, gdy ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy Prawo upadłościowe. W stosunku do tej kategorii należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia, opartego na art. 28 u.s.u.s. (por. wyroki NSA: z 25 października 2012 r. II GSK 1520/11; z 27 kwietnia 2017 r. II GSK 26/17; 19 maja 2017 r. II GSK 2277/15). Jednakże wyjątki muszą być interpretowane ściśle, a to oznacza, że inne "należności z tytułu składek" (odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowej opłaty), także powiązane ze składkami, które nie podlegają umorzeniu (składkami finansowanymi przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek), mogą być umarzane w całości lub w części na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. (por. wyrok NSA z 30 marca 2017 r., II GSK 5146/16). Odstępstwo od zasady, że składki na ubezpieczenie społeczne mogą być umarzane przez Zakład w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s.) przewidziano z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który to przepis stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przepis ten dotyczy wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Możliwość umorzenia zobowiązań na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odnosi się wyłącznie do należności składkowych ubezpieczonych z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, to jest ich własnych obciążeń z tego tytułu. Należy zwrócić uwagę, że rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zostało wydane na podstawie delegacji zawartej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. i dotyczy wyłącznie umarzania należności, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., tj. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Jak już wskazano, przedmiot postępowania w rozpoznawanej sprawie stanowiły należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za poszczególne okresy począwszy w zależności od rodzaju od września lub października 2001 r. Są to więc należności, które stały się wymagalne ponad 24 lata temu. Postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, a tym samym odsetek od tych składek, kosztów upomnienia, postępowania egzekucyjnego czy innych, dotyczyć jednakże może tylko należności istniejących na dzień podjęcia decyzji, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalnym jest natomiast objęcie tym postępowaniem należności, które wygasły wskutek przedawnienia. Stwierdzenie przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne uniemożliwia prowadzenie postępowania o ich umorzenie, co powoduje konieczność umorzenia postępowania w przedmiocie umorzenia należności z powodu bezprzedmiotowości, ponieważ skoro należności się przedawniły, to nie ma już co umarzać. W każdym przypadku wniosku o umorzenie należności z tytułu składek niezbędne jest więc ustalenie ich wymagalności na dzień wydania decyzji (por. wyroki NSA: z 6 marca 2008 r., II GSK 421/07; z 27 sierpnia 2009 r., II GSK 15/09; z 14 grudnia 2010 r., II GSK 1073/09; z 30 stycznia 2013 r., II GSK 2013/11; z 3 kwietnia 2014 r., II GSK 236/13; z 14 stycznia 2021 r., I GSK 1569/20; z 5 stycznia 2022 r., I GSK 868/21). Organ powinien zatem przede wszystkim dokonać oceny istnienia materialnego stosunku prawnego w dacie wszczęcia postępowania, aby ustalić, czy nie zachodzi pierwotna bezprzedmiotowość. Oczywiście w toku prowadzonego przez Zakład postępowania o umorzenie należności z tytułu składek organ również musi baczyć na przedawnienie tych należności, z uwagi na możliwość zajścia bezprzedmiotowości postępowania o charakterze wtórnym (por. wyrok NSA z 5 stycznia 2022 r., I GSK 868/21). Zobowiązany wobec Zakładu z tytułu składek ma prawo złożyć wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. Nie zawsze w stosunku do takiego zobowiązanego toczy się postępowanie egzekucyjne, w ramach którego może dojść do kontroli sądowej przedawnienia dochodzonych na drodze egzekucji należności składkowych. Nie można też zobowiązanego kierować na drogę egzekucyjną w celu kontroli przedawnienia należności z tytułu składek. Nie zawsze też stan faktyczny w przypadku istnienia zaległości w należnościach Zakładu pozwala na przymusowe dochodzenie tych składek. Poza tym postępowanie egzekucyjne generuje dodatkowe obciążenie zobowiązanego kosztami postępowania egzekucyjnego. Wprawdzie nie można też wykluczyć ustalenia co do przedawnienia należności z tytułu składek na drodze odwołania od decyzji złożonego do sądu powszechnego, jednak niewątpliwie postępowanie dotyczące umorzenia należności z tytułu składek, jak wcześniej to już zauważono, musi być postępowaniem posiadającym swój przedmiot. Nie można procedować w oparciu o przesłanki do umorzenia pomieszczone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., czy § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r., w sytuacji gdy składki te nie istnieją. Postępowanie w przedmiocie umorzenia składek w takim przypadku byłoby bezprzedmiotowe. Ustalenie, że składki, a tym należne od nich odsetki, co do których został złożony wniosek o umorzenie istnieją (np. nie uległy przedawnieniu), to warunek wstępny do procedowania w przedmiocie umorzenia tych należności. Zakład w pierwszej kolejności winien zatem zbadać przedmiotowość złożonego wniosku, jeśli choćby w części należności uległy przedawnieniu, wtedy w tej części organ zobowiązany będzie do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego, w pozostałej zaś części nieprzedawnionej, organ zobowiązany będzie wydać decyzję umarzającą należności z tytułu składek lub odmówić ich umorzenia. Tak więc Zakład posiada kompetencję do ustalenia w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu składek, czy nie doszło do przedawnienia tych należności, zaś sąd administracyjny kognicję do kontroli wydanej przez Zakład w tym przedmiocie decyzji. Ewentualna wypowiedź sądu powszechnego w wyniku złożonego doń odwołania, co do przedawnienia składek, nie stanowi zagadnienia wstępnego, bez którego Zakład nie mógłby wydać decyzji w przedmiocie umorzenia składek, wypowiadając się przy tym w przedmiocie ich przedawnienia. Do oceny czy należności z tytułu składek uległy przedawnieniu zawsze właściwy będzie Zakłada nie inny organ i to bez względu na to, czy będzie to postępowanie dotyczące umorzenia tych należności czy też postępowanie, którego rozstrzygniecie będzie podlegało kontroli sądu powszechnego. Poza tym to strona decyduje, na jakiej drodze chce ustalić czy składki nie uległy przedawnieniu. Wraz z upływem terminu przedawnienia stosunek prawny zobowiązania z tytułu składek wygasa bez względu na to, czy dłużnik powołał się na tą okoliczność - przedawnienie uwzględniane jest bowiem z urzędu (art. 31 u.s.u.s. w związku z art. 59 § 1 pkt 9 o.p., traktującym o wygaśnięciu zobowiązań na skutek ich przedawnienia). Tym samym zaległości w zobowiązaniach z tytułu składek, które wygasły wskutek przedawnienia i w związku z tym już nie istnieją nie mogą być przedmiotem decyzji w sprawie udzielenie ulgi w spłacie tych zobowiązań, polegającej na ich umorzeniu. W razie stwierdzenia zatem przez organ, że doszło do przedawnienie należności, co do których strona wnosi o ich umorzenie, postępowanie zainicjowane wnioskiem w tym zakresie jest bezprzedmiotowe (art. 105 k.p.a.). W przypadku wniosku, który obejmuje zarówno należności przedawnione, jak i nieprzedawnione, konieczne jest z kolei ustalenie wysokości zobowiązań faktycznie ciążących na wnioskodawcy, bowiem zastosowanie przesłanek umorzenia zawartych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzeniu (szczególnie tych odwołujących się do okoliczności takich jak sytuacja majątkowa wnioskodawcy i jego zdolność do poniesienia ciężaru spłaty zobowiązań bez zagrożenia niezbędnych potrzeb życiowych swoich i rodziny, czy kwestia zestawienia ewentualnych kosztów postępowania egzekucyjnego z wysokością dochodzonych składek), wymaga ich odniesienia każdorazowo do skonkretyzowanej wysokości zaległości objętych obowiązkiem spłaty. Innymi słowy podstawy umorzenia odnoszące się do nieściągalności lub sytuacji majątkowej dłużnika i jego zdolności do zapłaty zaległości muszą być analizowane z uwzględnieniem kwoty zeczywiście ciążących na dłużniku zobowiązań (por. wyrok NSA z 5 stycznia 2022 r., I GSK 868/21). Organ administracji zanim przystąpi do oceny zasadności wniosku, powinien zatem najpierw należy przesądzić to, że istnieje przedmiot prowadzonego postępowania, zwłaszcza gdy występują wątpliwości co do związania jednostki zobowiązaniem publicznoprawnym. Takie zachodzą niemal zawsze, gdy – tak jak w niniejszej sprawie – od momentu powstania zaległości w uiszczeniu składek do wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia należności upłynął znaczny okres – ponad 24 lat licząc od najstarszych należności za wrzesień 2001 r. Stan ten skłaniać powinien do zastanowienia nad tym, czy nie doszło do przedawnienia należności (por. wyrok NSA z 27 kwietnia 2022 r., I GSK 1471/21). Wraz z upływem terminu przedawnienia stosunek prawny zobowiązania z tytułu składek wygasa bez względu na to, czy dłużnik powołał się na tę okoliczność. Organ administracji winien w pierwszej kolejności zbadać, czy należności z tytułu składek są wymagalne, dokonując w tym zakresie ustaleń i oceny z punktu widzenia przesłanek prowadzących do przedawnienia, z uwzględnieniem zdarzeń powodujących przerwanie lub zawieszenie biegu przedawnienia. Ustalenia w tym przedmiocie, aby następnie mogły być zweryfikowane przez sąd, powinny być szczegółowo przedstawione w uzasadnieniu decyzji oraz – co istotne – potwierdzone w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Z uwagi na to, że zaskarżona decyzja obejmuje należności począwszy od września 2001 r. i została wydana po upływie znacznego okresu czasu od powstania obowiązku zapłaty tych należności, tj. po niemal 23 latach, wskazać trzeba, że w tym czasie miały miejsce nowelizacje art. 24 u.s.u.s. w zakresie przedawnienia należności z tytułu składek. W dacie kiedy stały się wymagalne najstarsze należne składki, tj. począwszy od składek za wrzesień 2001 r., art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Od 1 stycznia 2003 r. ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) zmieniła treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w ten sposób, że przepis ten otrzymał brzmienie: "Należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d". Natomiast od 1 stycznia 2012 r. na mocy art. 11 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232. poz. 1378) art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowi: "Należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6". Zgodnie z art. 27 ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 41 b ust. 1 ustawy wymienionej w art. 2 oraz w art. 24 ust. 4 ustawy wymienionej w art. 11, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. (ust. 1). Jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (ust. 2). Należy wskazać, że w postępowaniu w sprawie umorzenia należności z tytułu składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych, stosownie do odesłania zawartego w art. 123 u.s.u.s., związany jest zasadami i regulacjami zawartymi m.in. w art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 107 k.p.a. Przytoczone przepisy nakazują organom wyjaśnienie istotnych kwestii po wyczerpującym zebraniu, rozpatrzeniu i ocenie całego materiału dowodowego oraz kierowanie się przy tym zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Ponadto elementy powyższe mają znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Obowiązkiem każdego organu administracji publicznej jest zatem wyczerpujące wskazanie okoliczności faktycznych i prawnych, którymi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, w szczególności uzasadnienie winno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Z zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a. wywodzi się, że podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia oraz załatwienia sprawy wymaga w pierwszym rzędzie rozważenia, jakie fakty mają w sprawie znaczenie. O tym decyduje zaś norma prawa materialnego (por. B. Adamiak, J. Borkowski, K.p.a. Komentarz, Warszawa 2006, s. 69, wyrok NSA z 2 marca 2017 r., I GSK 1855/15). Nieustalenie przez organy w ramach toczącego się postępowania lub pominięcie w uzasadnieniu decyzji okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, może stanowić przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy. Należy przy tym podkreślić, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd orzeka wyłącznie na podstawie akt sprawy. W orzecznictwie wskazuje się, że aktami sprawy w rozumieniu art. 133 § 1 p.p.s.a. są przedstawione sądowi przez organ akta administracyjne, jak i akta sądowe. Orzekanie na podstawie akt sprawy oznacza, że sąd w procesie kontroli sądowoadministracyjnej bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają (por. wyroki NSA: z 26 kwietnia 2021 r., I OSK 3727/18; z 16 lutego 2021 r., III OSK 3112/21). "Akta sprawy" w powyższym rozumieniu oznaczają dokumentację sprawy, na podstawie której organ ustalił stan faktyczny sprawy i wydał rozstrzygnięcie będące przedmiotem kontroli sądu administracyjnego. Zarazem sąd jest zobligowany przyjmować, że przesłane przez organ przy skardze akta sprawy są tymi, które organ posiadał, prowadząc postępowanie zakończone orzeczeniem zaskarżonym do sądu (por. wyrok NSA z 1 lutego 2008 r., I OSK 1548/06). W rozpoznawanej sprawie obowiązkiem organu administracji było zatem zgromadzenie w aktach administracyjnych dokumentacji źródłowej dotyczącej wysokości należności z omawianych tytułów, których umorzenia skarżący się domaga, odzwierciedlających zdarzenia mające wpływ na bieg terminu przedawnienia, w tym przebieg podejmowanych czynności egzekucyjnych, w zakresie wystawionych tytułów wykonawczych, celem skontrolowania (również przez Sąd) prawidłowości ustalenia, w jakiej konkretnie kwocie przypadają nadal do uregulowania, a także pozwalającej na zbadanie, czy uległy przedawnieniu, czy też nie. Winno to być w uzasadnieniu decyzji przedmiotem dokładnych ustaleń faktycznych organu administracji oraz rozważań natury prawnej na tym tle – z uwzględnieniem zmian stanu prawnego w świetle regulacji art. 24 u.s.u.s., w tym okresu przedawnienia oraz zdarzeń mających wpływ na bieg terminu przedawnienia. Organ administracji chcąc się skutecznie powołać na wymagalność należności, w tym z powodu zawieszenia terminu przedawnienia, powinien zatem precyzyjnie wskazać w odniesieniu do każdej z należności kiedy, w jakiej dacie poszczególne należności stały się wymagalne, kiedy (w jakich konkretnie datach) rozpoczął się bieg terminu przedawnienia w odniesieniu do każdej z nich, kiedy (w jakich tatach) doszłoby do jego upływu.. Organ administracji winien przedstawić w sposób szczegółowy w odniesieniu do każdej z należności kiedy, w jakiej dacie, nastąpiło zawieszenie biegu postępowania z uwagi na podjęcie przez organ czynności zmierzających do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której mowa w art. 24 ust. 5b u.s u.s., o której skarżący został powiadomiony, tj. kiedy wystawiono tytuły wykonawcze dotyczące poszczególnych należności i kiedy i jak je doręczono skarżącemu, czy i kiedy dokonano zajęć składników majątkowych, np. rachunków bankowych i kiedy skarżący został o tym zawiadomiony. Organ powinien wskazać równie precyzyjnie kiedy, w jakiej dacie ustało zawieszenie biegu przedawnienia w odniesieniu do każdej z należności oraz jaki okres czasu biegu terminu przedawnienia upłynął do jego zawieszenia (tj. ile lat, miesięcy, dni), jaki okres czasu trwało zawieszenie biegu terminu przedawnienia (tj. ile lat, miesięcy, dni) oraz jaki okres czasu pozostał do upływu terminu przedawnienia (tj. ile lat, miesięcy, dni). Rozważania organu administracji powinny obejmować w tym zakresie szczegółowe wyliczenia pozwalające je skontrolować tak sądowi, jak i stronie. Skarżący winien mieć zapewnioną możliwość odniesienia się do nich już na etapie postępowania przed organem administracji. W tym miejscu należy wskazać, że Sąd podziela prezentowane w orzecznictwie stanowisko, że przez pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której mowa w art. 24 ust. 5b u.s.u.s., należy rozumieć czynność zmierzającą bezpośrednio do wyegzekwowania zobowiązania, realizowaną w toku egzekucji, a zatem może to być wystawienie tytułu wykonawczego, dokonanie zajęcia, np. rachunku bankowego, czyli dokonanie stricte czynności egzekucyjnych. Wystawienia i doręczenia upomnienia (art. 15 u.p.e.a.) nie można zatem uznać za pierwszą czynność egzekucyjną skutkującą zawieszeniem biegu terminu przedawnienia należności składkowych (por. np. wyroki NSA z 9 lutego 2022 r., I GSK 1210/21; z 20 sierpnia 2024 r., I GSK 890/23). Doręczenie skarżącemu upomnień wskazanych w decyzji organu z 21 czerwca 2025 r. nie powodowało więc zawieszenia biegu terminu przedawnienia poszczególnych należności w okresach w tym piśmie wskazanych. Obowiązkiem organu administracji było więc dokładne ustalenie i przedstawienie w uzasadnieniu decyzji daty początkowej, od której liczony jest bieg terminu przedawnienia w odniesieniu do konkretnych należności będących przedmiotem postępowania oraz zdarzeń, które w odniesieniu do konkretnych należności mogły mieć wpływ na przedłużenie terminu przedawnienia i o jaki konkretnie okres czasu termin ten uległ przedłużeniu. W uzasadnieniu decyzji należało przedstawić konkretne wyliczenia. Brak przedstawienia w uzasadnieniu takich ustaleń, popartych właściwymi dokumentami w aktach sprawy oznacza, że nie został prawidłowo ustalony stan faktyczny. Samo zaś uzasadnienie jest niewystarczające. Stanowi to naruszenie wynikającej z art. 7 k.p.a. zasady prawdy obiektywnej, której realizacji służy art. 77 § 1 k.p.a., nakładający na organ obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący. Tymczasem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji kwestii przedawnienia organ administracji poświęcił jedno zadanie stwierdzając, że dokonał analizy kwestii przedawnienia i uznał, że w decyzji z 21 czerwca 2024 r. prawidłowo stwierdzono, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Z kolei w decyzji z 21 czerwca 2024 r. organ administracji, przytoczył treść art. 24 ust. 5b u.s.u.s. oraz art. 1 ust. 15 ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r. poz. 1551) a także wskazał, że bieg terminu przedawnienia został zawieszony w związku z prowadzonym postępowaniem administracyjnym, podając bliżej niewyjaśnione okresy (prawdopodobnie w oparciu o informację o stanie należności (Wzór Nr 10), informacje o dacie doręczenia TW, nie wskazując jak doręczono je skarżącemu, czy i kiedy dokonano zajęć składników majątkowych, np. rachunków bankowych i kiedy skarżący został o tym zawiadomiony. Organ administracji nie wskazał konkretnie kiedy, w jakiej dacie ustało zawieszenie biegu przedawnienia w odniesieniu do każdej z należności oraz jaki okres biegu terminu przedawnienia upłynął do jego zawieszenia (tj. ile lat, miesięcy, dni), jaki okres trwało zawieszenie biegu terminu przedawnienia (tj. ile lat, miesięcy, dni) oraz jaki okres pozostał do upływu terminu przedawnienia (tj. ile lat, miesięcy, dni). W aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów pozwalających zweryfikować twierdzenia organu administracji. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie organ administracji nie wykazał, że nie doszło do przedawnienia należności z tytułu składek. Ustalenia tego rodzaju powinny się zostać przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a potwierdzające to dokumenty winny zostać zgromadzone w aktach administracyjnych już na etapie postępowania przed organem administracji w sposób umożliwiający skarżącemu zapoznanie się z nimi oraz zajęcie stanowiska przed wydaniem decyzji. Nie jest wystarczające wykazanie tych okoliczności sporządzonymi wewnętrznymi opracowaniami czy zestawieniami. Istotne wątpliwości wzbudza również wysokość określonych w zaskarżonej decyzji należnych odsetek nie tylko z uwagi na niedostateczne wykazanie, że należności z tytułu składek są w dalszym ciągu wymagalne, ale również dlatego, że ewentualne odsetki należne od poszczególnych należności z tytułu składek powinny być ustalone na dzień wydania decyzji, gdyż ma to wpływ na ocenę sytuacji skarżącego, tj. wysokości ciążących na nim zobowiązań podczas gdy organ administracji nie wiadomo z jakich przyczyn i w jaki sposób ustalił w decyzji z 21 czerwca 2024 r. odsetki liczone na 16 kwietnia 2024 r. W uzasadnieniach decyzji organ nie zawarł w tym zakresie żadnych rozważań. Organ administracji nie zawarł w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji również rozważań dotyczących dotychczasowych wydatków egzekucyjnych. W konsekwencji tego nie sposób ocenić, czy zachodzi przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. Organ pominął zagadnienie, czy egzekucja prowadzona wobec skarżącego pozwoliła na uzyskanie kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne. Ustalenia dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej rodziny skarżącego również nie są wystarczające, aby ją właściwie ocenić. Z akt sprawy nie wynika, aby organ administracji zwracał się do skarżącego o złożenie dodatkowych wyjaśnień i dokumentów, które mogłyby się przyczynić do ustalenia sytuacji rodziny skarżącego oraz jej rzeczywistych potrzeb, w tym spowodowanych stanem zdrowia jej członków, czy np. są one zwiększone z uwagi na niepełnosprawność lub choroby, w tym np. schizofrenię na którą cierpi również jego brat, a opłacenie należności pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, w tym związanych ze stanem zdrowia, w rozumieniu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. W tej sytuacji niewystarczające jest stwierdzenie, że dochód skarżącego kształtuje się na poziomie wyższym od ustalonego minimum egzystencji ustalonego przez organ administracji. Organ w każdej indywidualnej sprawie musi ocenić, czy środki, którymi faktycznie dysponuje strona można uznać za wystarczające na zaspokojone jej zindywidualizowanych i niezbędnych potrzeb, w tym zatem tych wskazanych przez skarżącego, jak również tych koniecznych jak np. na zakup żywności, środków higieny, ubrań. W rozpoznawanej sprawie takiej pogłębionej analizy zabrakło. Z tych względów stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z 21 czerwca 2024 r. nie może pozostać w obrocie prawnym, gdyż zostały wydane bez należytego wyjaśnienia i oceny wszystkich, istotnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy okoliczności. W zgromadzonym w tej sprawie materiale dowodowym występują istotne luki, a decyzje dotknięte są brakiem należytego uzasadnienia. Organ administracji dopuścił się naruszenia szeregu przepisów prawa procesowego, które to naruszenia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy – art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 11, art. 75 § 1 i 2, art. 77 § 1, art. 80, art. 81, art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k p a. Konsekwencją naruszenia przepisów normujących postępowanie przed organem administracji było nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy, wobec czego nie jest możliwa ocena, czy organ administracji prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję jak i decyzję ją poprzedzającą z 21 czerwca 2021 r. orzekając na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. o kosztach postępowania. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ zobowiązany będzie do uwzględnienia powyższej oceny prawnej i wyeliminowania wskazanych nieprawidłowości. Organ administracji zbierze niezbędny materiał dowodowy i powtórnie oceni spełnienie przez skarżącego przesłanek umorzenia należności. Swoje stanowisko organ administracji przedstawi w uzasadnieniu odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. wskazując, jakimi przesłankami kierował się podejmując rozstrzygnięcie. Przed wydaniem decyzji organ administracji zobowiązany będzie zastosować art. 10 § 1 k.p.a. w sposób umożliwiający skarżącemu zapoznanie się z kompletnymi aktami sprawy, w tym z dokumentami dotyczącymi biegu terminów poszczególnych należności. d.cz.