I SA/Lu 596/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka Sędziowie WSA Monika Kazubińska-Kręcisz (sprawozdawca) WSA Andrzej Niezgoda po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 lutego 2022 r. sprawy ze skargi W. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o wyłączenie spod egzekucji składnika majątkowego - oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. ([...]) Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ł. z [...]. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku W. K. (skarżącej, strony) o wyłączenie spod egzekucji składnika majątkowego w postaci wierzytelności z rachunku bankowego. Jak wynika z akt sprawy i treści zaskarżonego orzeczenia, na skarżącą i jej męża został wystawiony tytuł wykonawczy, obejmujący podatek dochodowy od osób fizycznych za 2013 r. wraz z odsetkami. Realizując go, organ pierwszej instancji zawiadomieniem z dnia [...] grudnia 2017 r. dokonał zajęcia rachunku bankowego. Skarżąca wniosła o wyłączenie spod egzekucji tego składnika majątkowego. Wniosek rozpatrzyły odmownie organy obu instancji, a skarga na rozstrzygnięcie organu odwoławczego została oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] z dnia 5 grudnia 2019 r. (sygn. akt I SA/Lu 409/19). Wyrok ten stał się prawomocny w dniu 30 lipca 2020 r., gdy Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną strony w sprawie sygn. I GSK 705/20. Pismem z [...] lipca 2021 r. skarżąca ponowiła wniosek o wyłączenie spod egzekucji rachunku bankowego. Po wydaniu przez organ pierwszej instancji postanowienia odmownego wniosła na nie zażalenie, zarzucając naruszenie art. 13 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.) i domagając się zmiany orzeczenia przez zwolnienie z egzekucji rachunku bankowego, względnie uchylenia postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ egzekucyjny. Organ odwoławczy wskazał na treść art. 61 § 1 i art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Podał, że w obrocie prawnym pozostaje jego postanowienie z dnia [...] r. ([...]) utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ł. z dnia [...] r. ([...]) w przedmiocie odmowy wyłączenia spod egzekucji składnika majątkowego w postaci wierzytelności z rachunku bankowego, zajętego zawiadomieniem [...] grudnia 2017 r. Skarga na to rozstrzygnięcie została prawomocnie oddalona. Skoro takie orzeczenie funkcjonuje w obrocie prawnym i nie wystąpiły nowe okoliczności, to brak jest faktycznych i prawnych podstaw do merytorycznego rozpatrzenia kolejnego wniosku o wyłączenie spod egzekucji składnika majątkowego w postaci rachunku bankowego. W. K. wniosła skargę na powyższe postanowienie, zarzucając naruszenie art. 27 § 1 pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przez niepodpisanie tytułu wykonawczego oraz klauzuli wykonalności. Wniosła o uchylenie przedmiotowego postanowienia oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Podkreśliła, że Sąd powinien zważyć na związanie prawomocnym wyrokiem w sprawie sygn. akt I SA/Lu 762/17. Argumentowała, że wniosek o zwolnienie rachunku bankowego możliwy jest na każdym etapie postępowania egzekucyjnego, a jego wcześniejsze złożenie nie ma żadnego znaczenia. Podniosła, że od momentu dokonania rozdzielności majątkowej wszelkie otrzymywane przez nią należności z umowy o pracę są jej majątkiem osobistym i pozostają wolne od zajęć egzekucyjnych. Skarżąca podniosła także, że aby tytuł wykonawczy miał moc prawną, powinien być podpisany. Podkreśliła, że podpis własnoręczny musi być odróżniany od faksymili, parafy, znaku graficznego, znaku stenotypisty itp., nie może być też kopią. Parafa nie jest podpisem. Własnoręczny podpis musi mieć taką formę, by możliwa była weryfikacja autentyczności podpisu oraz tożsamości osoby podpisującej. W ocenie skarżącej, skoro tytuł egzekucyjny nigdy nie został podpisany, wszelkie czynności egzekucyjne są bezprawne, w tym czynności zajęcia kont bankowych. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie. Poparł stanowisko prezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Wskazał, że samodzielną przesłanką odmowy wszczęcia postępowania jest zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania (art. 61a k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.). Przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane, ale wynikają one m.in. z orzecznictwa. Przesłanka taka jest spełniona w razie, gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygnięcie. Przyczyna taka zaistniała w niniejszej sprawie, bowiem w obrocie prawnym znajduje się prawomocne postanowienie rozstrzygające tę samą sprawę. Organ podkreślił, że zarzuty skargi nie dotyczą zaskarżonego postanowienia. Sprawa została skierowana do rozpoznania w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny [...] zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna i z tego względu podlega oddaleniu. Przedmiotem zaskarżenia w postępowaniu sądowym jest postanowienie wydane na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej (tu: organ egzekucyjny) odmawia wszczęcia postępowania, gdy żądanie w tym zakresie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, iż postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania jest aktem formalnym (nie merytorycznym), co oznacza, że organ administracji publicznej nie prowadzi postępowania administracyjnego, dlatego w postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania, zaś okoliczności prawne wykluczają podjęcie przez organ działań zmierzających do załatwienia sprawy administracyjnej (zob. wyrok NSA z 17 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 1053/17, wyrok NSA z 8 marca 2017 r., sygn. akt II OSK 2600/16, wyrok NSA z 23 stycznia 2014 r., sygn. akt II OSK 1987/12, wyrok NSA z 15 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 2600/21). Na wskazanej podstawie wyróżnia się podmiotowe oraz przedmiotowe przesłanki odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego. Przesłanka podmiotowa zachodzi w sytuacji, gdy wniesienie podania następuje przez osobę, która nie jest stroną i nie może być stroną konkretnego postępowania administracyjnego. Z kolei przesłanka przedmiotowa zachodzi w sytuacji zaistnienia innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie wskazuje się, że odmowy wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. z innych uzasadnionych przyczyn ustawa nie konkretyzuje, natomiast należy przez nie rozumieć sytuacje, które w sposób oczywisty, przy pierwszym zestawieniu zakresu żądania wniosku z obowiązującym stanem prawnym, stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. Taki przypadek zachodzi np. gdy: 1) wniesienie żądania przez osobę niemającą zdolności do czynności prawnych; 2) wniesienie żądania w sprawie, która nie podlega załatwieniu w formie decyzji administracyjnej; 3) wniesienie żądania w sprawie rozstrzygniętej już decyzją (postanowieniem); 4) wniesienie żądania w sprawie, w której toczy się postępowanie przed właściwym organem administracji; 5) wniesienie żądania po upływie terminu określonego w ustawie dla dochodzenia określonych praw - przedawnienie (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 czerwca 2018 r. sygn. akt I OSK 372/18, z dnia 15 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1669/20 oraz z dnia 25 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 345/21; Z. R. [...], Wszczęcie ogólnego postępowania administracyjnego, Warszawa 2014, s. 211-212). Jeżeli zatem zaistnieją uzasadnione przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania, to obowiązkiem organu jest wydać postanowienie na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. (w postępowaniu egzekucyjnym stosowanym poprzez art. 18 u.p.e.a.). W przedmiotowej sprawie przyczyną odmowy wszczęcia postępowania z wniosku skarżącej o wyłączenie z egzekucji składnika majątkowego było zaistnienie negatywnej przesłanki procesowej. Jak wskazał organ, sprawa korzysta bowiem z powagi rzeczy osądzonej (res iudicata) co oznacza, że prowadzenie kolejnego postępowania w tej samej sprawie jest niedopuszczalne. Jak wynika z ustaleń organu, wspartych danymi z akt sprawy, postanowieniem z dnia [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ł. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia z egzekucji składnika majątkowego w postaci wierzytelności z rachunku bankowego. W taki sposób organ odniósł się do wniosku profesjonalnego pełnomocnika skarżącej z dnia [...] listopada 2018 r., w którym wskazano, że na rachunek bankowy, należący wyłącznie do W. K., wpływają środki z jej majątku osobistego (wynagrodzenie za pracę). Do wniosku dołączono umowę majątkową małżeńską, ustanawiającą rozdzielność majątkową. W wyniku rozpoznania zażalenia, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z dnia [...] r. uchylił postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ wyraźnie nakazał organowi egzekucyjnemu, by wszczął i przeprowadził stosowne postępowanie w przedmiocie wniosku. Wykonując te wytyczne, organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] r. odmówił wyłączenia spod egzekucji składnika majątkowego w postaci wierzytelności z rachunku bankowego. Organ stwierdził, że strona uchybiła terminowi do złożenia wniosku o wyłączenie z egzekucji, który określa art. 38 § 1 u.p.e.a. Powyższe postanowienie zostało utrzymane w mocy postanowieniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r., a skarga wywiedziona przez stronę została oddalona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny [...] z dnia 5 grudnia 2019 r. sygn. akt I SA/Lu 409/19. Rozstrzygnięcie to następnie zostało poddane kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 30 lipca 2002 r. sygn. akt I GSK 705/20 oddalił skargę kasacyjną wywiedzioną przez W. K.. Z tym momentem w obrocie prawnym znajduje się prawomocne i ostateczne postanowienie organu egzekucyjnego wydane w rozstrzygnięciu wniosku strony z dnia [...] listopada 2018 r. oraz prawomocny wyrok sądowy w sprawie skargi strony na to postanowienie. W dniu [...] lipca 2021 r. pełnomocnik skarżącej ponowił wniosek o wyłączenie z egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego (nazwał wniosek "o uchylenie zajętego rachunku bankowego"). W uzasadnieniu pisma wskazał, że od chwili ustanowienia rozdzielności majątkowej małżonków wszelkie otrzymywane przez żonę zobowiązanego należności z umowy o pracę stanowią jej majątek osobisty. Wniosek ma zatem tożsamą treść, jak ten z dnia [...] listopada 2018 r. (jest jego zupełną kopią). Wyjaśnić należy, iż do stwierdzenia, że w sprawie występuje tzw. res iudicata, istotne znaczenie ma stwierdzenie tożsamości obu spraw. Decyzja ostateczna (tak jak i ostateczne postanowienie) ma bowiem powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą prawną stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami. Sprawa musi dotyczyć więc tych samych podmiotów, chyba że w prawa strony zbywalne i dziedziczne wejdą jej następcy prawni. Tożsamość musi dotyczyć też przedmiotu, tj. podstawy prawnej, podstawy faktycznej i treści żądania strony. Jak jednolicie wskazuje się w doktrynie i orzecznictwie, aby stwierdzić istnienie tożsamości sprawy, należy ustalić, czy wnioskodawca powołuje się na nowe okoliczności, nie będące przedmiotem analizy w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną, czy też na okoliczności stanowiące podstawę ustalenia stanu faktycznego w sprawie już rozstrzygniętej, mając przy tym na względzie złożone przez niego dowody. Co istotne, niezmienność stanu faktycznego przy ustalaniu tożsamości sprawy należy badać wyłącznie w odniesieniu do tzw. faktów prawotwórczych, czyli takich, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Sprawy będą bowiem tożsame wówczas, gdy m.in. stan faktyczny, który był podstawą rozstrzygnięcia o ich meritum, okazał się taki sam. Innymi słowy, chodzi o taki stan faktyczny, od którego zależy treść rozstrzygnięcia sprawy ujętego w decyzji administracyjnej; okoliczności faktyczne, które były podstawą do stwierdzenia konkretyzowanych w decyzji uprawnień i obowiązków (por. R.A. [...] Res iudicata w postępowaniu administracyjnym, Warszawa 2014, s. 162-163; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 445/18, LEX nr 2700389 oraz Wyrok NSA z 6.07.2020 r., I OSK 3032/19, LEX nr 3047805). ). Sąd w przedstawionych powyżej realiach w pełni podziela pogląd organu, że nie może być wątpliwości co do tożsamości przedmiotowej sprawy zakończonej postanowieniem z dnia [...] r., a sprawą obecnie prowadzoną. W ocenie Sądu, skarżąca nie zakwestionowała skutecznie tożsamości przedmiotowej i podmiotowej obecnie zgłoszonego żądania z tym, które uprzednio było przedmiotem rozpoznania we wskazanym postępowaniu przed organem egzekucyjnym. Wniosek złożony w 2021 r. jest treściowo identyczny jak ten, który został już w sposób prawomocny rozpatrzony przez organ. Skarżąca nie powołała się na żadne nowe okoliczności, które nie byłyby przedmiotem analizy w postępowaniu zakończonym postanowieniem z dnia [...] r. Nie sposób też uznać, że organ egzekucyjny wadliwie odczytał rzeczywiste intencje wniosku, skoro został on złożony przez profesjonalnego pełnomocnika. Zupełnie niezrozumiałym jest powoływanie się pełnomocnika skarżącej na wyrok tut. Sądu z dnia 31 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/Lu 762/17, bowiem dotyczy on sprawy w przedmiocie zawieszenia postępowania zabezpieczającego, nie zaś sprawy w przedmiocie wyłączenia z egzekucji składnika majątkowego. Skarga zawiera zresztą zarzuty, które w żadnym razie nie dotyczą zaskarżonego postanowienia. Pełnomocnik skarżącej w tym trybie usiłuje bowiem zakwestionować prawidłowość wystawienia tytułów wykonawczych, co pozostaje poza zakresem niniejszej sprawy i w żadnym razie nie może być przedmiotem oceny Sądu. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a oddalił skargę jako bezzasadną.