III SA/Lu 1794/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. Sp. z o. o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...], w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry - na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 24 marca 2016 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 24 marca 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy Pismem z dnia 4 grudnia 2015 r. P. sp. z o.o. z siedzibą w W.(dalej: Spółka) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...], w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w terminie otwartym, Spółka złożyła wniosek zwolnienie od obowiązku uiszczenia tej opłaty. Wezwana do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, Spółka w terminie nadesłała wypełniony urzędowy formularz, w którym wskazała, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Spółka sprecyzowała, że wnosi o zwolnienie od wpisu sądowego od skargi ze względu na trudną sytuację materialną spółki i brak środków pieniężnych na uiszczenie tej opłaty. W dalszej części wniosku spółka podała, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 5.000,00 zł, wartość środków trwałych 8.885,66 zł, zaś strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła 21.366,47 zł. Stan rachunku bankowego spółki na koniec miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym złożono wniosek o przyznanie prawa pomocy wykazywał saldo ujemne i wynosił –38,07 zł. Na wezwanie referendarza strona nadesłała dokumenty obrazujące sytuację finansową spółki w latach 2013 - 2015 (bilanse, rachunki zysków i strat, deklaracje CIT-8, deklaracje VAT-7, wyciąg z rachunku bankowego, zaświadczenie z banku o zajęciach egzekucyjnych, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego). Po rozpoznaniu wniosku, postanowieniem z dnia 24 marca 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy skarżącej Spółce. W ocenie referendarza Spółka nie wykazała spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy. Referendarz zwrócił uwagę zwłaszcza na znaczne i stale wzrastające rozmiary działalności gospodarczej prowadzonej przez spółkę, co potwierdzają przedłożone deklaracje dla podatku od towarów i usług za 2015 r. Zdaniem referendarza wykazana przez Spółkę strata finansowa jako ujemny wynik bilansu przychodu i kosztów nie jest okolicznością tożsamą z brakiem środków finansowych. Spółka ma możność pozyskania środków na pokrycie wpisu sądowego od skargi z bieżących przychodów lub poprzez zażądanie dopłat od wspólników. Również sam fakt zajęcia rachunku bankowego w postepowaniach egzekucyjnych nie stanowi automatycznie podstawy do przyznania prawa pomocy. W terminie otwartym Spółka wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza, podnosząc, że wbrew stanowisku referendarza jej sytuacja materialna jest bardzo trudna, co uzasadnia zwolnienie od kosztów sądowych. Spółka nie posiada środków finansowych na opłacenie wpisu, jej rachunku bankowe zostały zajęte przez komorników, toczą się aktualnie postępowania egzekucyjne. Konieczność poniesienia kosztów nie powinna ograniczać Spółce prawa do sądu. Trudna sytuacja materialna skarżącej wynika z bezprawnych działań organów administracyjnych, co spowodowało, że toczy się wobec niej szereg postępowań. Spółka nie posiada majątku, aby w każdej z tych spraw ponosić opłaty. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658), która zasadniczo zmieniła zasady rozpoznawania sprzeciwu od postanowienia referendarza. Ponieważ skarga w niniejszej sprawie wniesiona została po dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej, oznacza to, że zastosowanie w niej znajdzie art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.) w brzmieniu nadanym przez jej art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej, bowiem postępowanie w tej sprawie zostało wszczęte po dniu 15 sierpnia 2015 r. W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu mającym zastosowanie do niniejszej sprawy, rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Skarżąca Spółka ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego, a więc w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Jak wynika z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jak wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie, orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: wysokości kosztów jakie musi ponieść strona na poczet postępowania sądowego oraz sytuacji finansowej, w tym zwłaszcza aktualnych możliwości płatniczych skarżącego (por. m.in. postanowienie NSA z 15 stycznia 2014 r. II FZ 1526/13 LEX nr 1417309). Należy też podkreślić, że dokonując oceny przedstawionych przesłanek trzeba brać pod uwagę sytuację aktualną, a nie przeszłą czy przyszłą. Podstawowe obciążenia, jakie ponosi skarżąca Spółka w niniejszej sprawie to wpis od skargi, wynoszący – z uwagi na wartość przedmiotu sporu (12.000 zł) - 400 zł, a także – w razie niekorzystnego dla niej rozstrzygnięcia (oddalenia skargi) – opłata kancelaryjna za odpis wyroku sądu z uzasadnieniem (100 zł) oraz ewentualny wpis od skargi kasacyjnej, wynoszący połowę kwoty wpisu (w badanej sprawie – 200 zł). Należy przy tym mieć na uwadze, że wydatki te zaktualizują się bowiem tylko wtedy, gdy wynik sprawy będzie dla skarżącej niekorzystny i zdecyduje się on na zaskarżenie wyroku sądu I instancji. Należy z całą mocą podkreślić podstawową zasadę, jaką kierują się sądy przy orzekaniu w przedmiocie prawa pomocy: celem tej instytucji jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienia NSA: z 8 stycznia 2015 r., II OZ 1361/14; z 13 stycznia 2015 r., II OZ 1387/14; z 14 stycznia 2015 r., II OZ 1402/14; z 16 stycznia 2015 r., I OZ 4/15 i II OZ 1152/14; z 20 stycznia 2015 r., II OZ 11/15; z 22 stycznia 2015 r., I OZ 21/15; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – CBOSA, orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z 22 stycznia 2015 r., II GZ 935/14, CBOSA). W ocenie sądu, w badanej sprawie skarżąca Spółka nie wykazała skutecznie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, nie wykazała bowiem przekonująco, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Głównym argumentem Spółki podniesionym we wniosku o przyznanie prawa pomocy i w późniejszym sprzeciwie jest brak środków pieniężnych na uiszczenie wpisu, o czym ma świadczyć poniesiona strata za ostatni rok obrotowy, ujemne saldo na rachunku bankowym oraz fakt zajęcia środków na rachunku bankowym w postępowaniu egzekucyjnym. Znaczenie straty wykazywanej w dokumentach księgowych i podatkowych nie jest tak oczywiste jak wskazuje skarżąca Spółka. Pomimo wykazywanej księgowo straty, istotnym czynnikiem pozwalającym na ocenę kondycji przedsiębiorstwa (również prowadzonego przez osobę fizyczną) jest wysokość uzyskiwanego z tej działalności przychodu. Wykazywana przez stronę strata absolutnie nie świadczy automatycznie o braku środków finansowych, lecz powstaje w następstwie nadwyżki kosztów uzyskania przychodów nad wydatkami, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (por. postanowienia NSA z 19 stycznia 2016 r., II GZ 961/15; z 20 stycznia 2016 r., I GZ 889/15; z 2 lutego 2016 r., II GZ 9/16). Przy wysokich przychodach strata może być efektem wydatków inwestycyjnych, zmierzających do rozwoju przedsiębiorstwa, może też wynikać z rozmaitych działań w zakresie tzw. optymalizacji podatkowej, czyli dążenia do zmniejszania obciążeń podatkowych. W tym kontekście trafne są uwagi referendarza, że przychody Spółki z prowadzonej działalności są znaczne i wykazują ewidentną tendencję wzrostową (w 2013 r. wyniosły 45.586,01 zł, w 2014 r. 133.562,50 zł, a w 2015 r. 168.254,79 zł). Ponadto przedłożone przez Spółkę deklaracje dla podatku od towarów i usług wykazują wysokie, comiesięczne przychody, opodatkowane jako dostawa towarów i usług w rozumieniu przepisów o podatku VAT. Wielkość podstawy opodatkowania w okresie od stycznia 2015 r. do lutego 2016 r. wynosiła od ponad 7.400 zł do ponad 27.000 zł (wyjątkiem jest sierpień 2015 r., w którym Spółka wykazała opodatkowaną sprzedaż na poziomie nieco ponad 1.600 zł). Nie da się logicznie przyjąć, że Spółka jest w bardzo złej sytuacji finansowej, uniemożliwiającej poniesienie pełnych, niewielkich w stosunku do obrotów Spółki kosztów postępowania, skoro nie tylko nie kończy działalności, ale patrząc przez pryzmat stale zwiększającego się wolumenu przychodów, wręcz odwrotnie – funkcjonuje nader sprawnie. Wykazywana w bilansie strata nie może stanowić argumentu przemawiającego za przyznaniem Spółce prawa pomocy. Odnosząc się do argumentów związanych z ujemnym saldem na rachunku bankowym i jego zajęciem należy zauważyć, że w tym zakresie Spółka nie przedstawiła wiarygodnych informacji potwierdzających jej sytuacje finansową. Spółka przedłożyła wyciągi tylko z jednego rachunku bankowego, prowadzonego przez PKO BP SA Oddział 1 1 R.. Operacje na tym rachunku oscylują wokół kwoty 100 zł. Już proste porównanie danych z wyciągów z informacjami na temat obrotów Spółki wykazują, że nie jest to jedyne konto Spółki lub też, że cześć przepływów finansowych z tytułu prowadzonej działalności ma charakter gotówkowy. Ponadto w dokumentach przedłożonych przez skarżącą znajduje się zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego Spółki, dokonane przez Dyrektora Izby Celnej. Adresatem tego zawiadomienia jest Bank . Centrum Rozliczeń B.-O.. Potwierdza to tezę, że Spółka nie przedłożyła informacji o wszystkich posiadanych rachunkach bankowych. Jak podkreśla się w orzecznictwie, to do obowiązków strony należy przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. Oznacza to, że wnioskujący winien przekonać sąd tym, że jego sytuacja materialna nie pozwala na pokrycie kosztów toczącego się postępowania. Ponadto zauważyć należy, że podmiot występujący na drogę postępowania sądowego winien mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (postanowienia NSA z 31 października 2014 r., II GZ 726/14 i z 19 listopada 2014 r., I GZ 513/14; orzeczenia.nsa.gov.pl). Podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinna wykazać szczerą wolę współpracy z sądem i rzetelnie przedstawić swoją sytuację majątkową i finansową, nie zatajając żadnych istotnych faktów w tym zakresie. Obowiązku tego skarżąca Spółka nie dopełniła, nie przedłożyła bowiem pełnej informacji o posiadanych przez siebie rachunkach bankowych. W konkluzji należy stwierdzić, iż w pełni prawidłowa była ocena referendarza sądowego, że w sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a, warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, gdyż skarżąca Spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Nie ma zatem podstaw do uchylenia postanowienia referendarza jako naruszającego prawo. Mając powyższe na uwadze sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 260 § 1 oraz art. 246 § 2 p.p.s.a.