III SA/Lu 355/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Grymuza po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry na skutek sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 26 kwietnia 2016 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 26 kwietnia 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w terminie do jego opłacenia, skarżąca P. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. w piśmie z dnia 4 kwietnia 2016 r. wniosła o zwolnienie od obowiązku uiszczenia tej opłaty. Do pisma załączyła urzędowy formularz wniosku z zakreśleniem wskazującym, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku strona skarżąca sprecyzowała, że wnosi o zwolnienie od wpisu sądowego od skargi ze względu na trudną sytuację materialną spółki i brak środków pieniężnych na uiszczenie tej opłaty. W dalszej części wniosku podała, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 5.000 zł, wartość środków trwałych 8.885,66 zł, zaś strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła 21.366,47 zł. Stan rachunku bankowego Spółki na koniec miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym złożono wniosek o przyznanie prawa pomocy wynosił 55,19 zł. Na wezwanie referendarza strona nadesłała dokumenty obrazujące sytuację finansową spółki w latach 2013 - 2015 (bilanse, rachunki zysków i strat, deklaracje CIT-8, deklaracje VAT-7, wyciąg z rachunku bankowego, zaświadczenie z banku o zajęciach egzekucyjnych, upomnienia). Po rozpoznaniu wniosku postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2016 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy Spółce. W ocenie referendarza, wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie, bowiem wielkość uzyskiwanych przez Spółkę przychodów z działalności gospodarczej ustalona na podstawie rocznych zeznań podatkowych oraz rachunku zysków i strat na koniec grudnia 2015 r. nie dawała podstaw do przyjęcie, że skarżąca nie posiada środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego. Spółka wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza, podnosząc, że jej sytuacja materialna jest bardzo trudna, co uzasadnia zwolnienie od kosztów sądowych. Spółka nie posiada środków finansowych na opłacenie wpisu, jej rachunku bankowe zostały zajęte w postępowaniu egzekucyjnym. Konieczność poniesienia kosztów nie powinna ograniczać skarżącej prawa do sądu. Trudna sytuacja materialna skarżącej wynika z bezprawnej działalności organów administracyjnych i podatkowych, co spowodowało, że obecnie toczy się szereg postępowań sądowych. Spółka nie posiada majątku, aby w każdym z nich ponosić opłaty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga w niniejszej sprawie wniesiona została w dniu 3 lutego 2016 r., co oznacza, że zawarty w niej wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpatrzeniu na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658 – ustawa zmieniająca). W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Obecnie zatem Sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia referendarza, a nie jak w poprzednim stanie prawnym rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Spółka ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego, a więc w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Jak wynika z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jak wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie, orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: wysokości kosztów jakie musi ponieść strona na poczet postępowania sądowego oraz sytuacji finansowej, w tym zwłaszcza aktualnych możliwości płatniczych skarżącego (por. m.in. postanowienie NSA z 15 stycznia 2014 r. II FZ 1526/13 LEX nr 1417309). Należy też podkreślić, że dokonując oceny przedstawionych przesłanek trzeba brać pod uwagę sytuację aktualną, a nie przeszłą czy przyszłą. Podstawowe obciążenia, jakie ponosi skarżąca Spółka w niniejszej sprawie to wpis od skargi wynoszący stosownie do wartości przedmiotu sporu (12.000 zł) - 400 zł, a także – w razie niekorzystnego dla niej rozstrzygnięcia (oddalenia skargi) – opłata kancelaryjna za odpis wyroku sądu z uzasadnieniem (100 zł) oraz ewentualny wpis od skargi kasacyjnej, wynoszący połowę kwoty wpisu (w badanej sprawie – 200 zł). Należy przy tym mieć na uwadze, że wydatki te zaktualizują się tylko wtedy, gdy wynik sprawy będzie dla skarżącej niekorzystny i zdecyduje się on na zaskarżenie wyroku sądu I instancji. Te ostatnie opłaty mają więc tylko charakter potencjalny. Przy orzekaniu w przedmiocie prawa pomocy Sąd kieruje się celem zapewnienia prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienia NSA: z 8 stycznia 2015 r., II OZ 1361/14; z 13 stycznia 2015 r., II OZ 1387/14; z 14 stycznia 2015 r., II OZ 1402/14; z 16 stycznia 2015 r., I OZ 4/15 i II OZ 1152/14; z 20 stycznia 2015 r., II OZ 11/15; z 22 stycznia 2015 r., I OZ 21/15; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – CBOSA, orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z 22 stycznia 2015 r., II GZ 935/14, CBOSA). Głównym argumentem Spółki podniesionym we wniosku o przyznanie prawa pomocy i w późniejszym sprzeciwie, jest brak środków pieniężnych na uiszczenie wpisu, o czym ma świadczyć poniesiona strata za ostatni rok obrotowy, ujemne saldo na rachunku bankowym oraz fakt zajęcia środków na rachunku bankowym w postępowaniu egzekucyjnym. Znaczenie straty wykazywanej w dokumentach księgowych i podatkowych nie jest tak oczywiste jak wskazuje skarżąca Spółka. Pomimo wykazywanej księgowo straty, istotnym czynnikiem pozwalającym na ocenę kondycji przedsiębiorstwa jest wysokość uzyskiwanego z tej działalności przychodu. Wykazywana przez stronę strata absolutnie nie świadczy automatycznie o braku środków finansowych, ponieważ powstaje ona w następstwie nadwyżki kosztów uzyskania przychodów nad wydatkami, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (por. postanowienia NSA z 19 stycznia 2016 r., II GZ 961/15; z 20 stycznia 2016 r., I GZ 889/15; z 2 lutego 2016 r., II GZ 9/16). Przy wysokich przychodach strata może być efektem wydatków inwestycyjnych, zmierzających do rozwoju przedsiębiorstwa, może też wynikać z rozmaitych działań w zakresie tzw. optymalizacji podatkowej, czyli dążenia do zmniejszania obciążeń podatkowych. Jak trafnie zauważył referendarz, przychody Spółki z prowadzonej działalności są znaczne i wykazują ewidentną tendencję wzrostową (w 2013 r. wyniosły 45.586,01 zł, w 2014 r. 133.562,50 zł, a w 2015 r. 168.254,79 zł). Ponadto przedłożone przez Spółkę deklaracje dla podatku od towarów i usług wykazują wysokie, comiesięczne przychody, stanowiące podstawę opodatkowania podatkiem od towarów i usług, czyli wynikające ze zrealizowanych dostaw towarów. Wielkość podstawy opodatkowania w okresie od stycznia 2015 r. do lutego 2016 r. wynosiła od ponad 7.400 zł do ponad 27.000 zł (wyjątkiem jest sierpień 2015 r., w którym Spółka wykazała opodatkowaną sprzedaż na poziomie nieco ponad 1.600 zł). Nie da się logicznie przyjąć, że Spółka jest w bardzo złej sytuacji finansowej, uniemożliwiającej poniesienie pełnych, niewielkich w stosunku do obrotów Spółki kosztów postępowania, skoro nie tylko nie kończy działalności, ale patrząc przez pryzmat stale zwiększającego się wolumenu przychodów, wręcz odwrotnie – funkcjonuje nader sprawnie. W świetle tych okoliczności, wykazywana w bilansie strata nie może stanowić argumentu przemawiającego za przyznaniem Spółce prawa pomocy. Dalej, odnosząc się do argumentów związanych z ujemnym saldem na rachunku bankowym i jego zajęciem należy zauważyć, że w tym zakresie Spółka nie przedstawiła wiarygodnych informacji potwierdzających jej sytuację finansową. Spółka przedłożyła wyciągi tylko z jednego rachunku bankowego, prowadzonego przez P. SA Oddział 1w R. Operacje na tym rachunku oscylują wokół kwoty 100 zł. Już proste porównanie danych z wyciągów z informacjami na temat obrotów Spółki wynikających z zeznań i deklaracji podatkowych, wskazuje, że nie jest to jedyny rachunek bankowy Spółki lub też, że znacząca cześć przepływów finansowych z tytułu prowadzonej działalności ma charakter gotówkowy. Jak podkreśla się w orzecznictwie, to do obowiązków strony należy przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. Oznacza to, że wnioskujący winien przekonać Sąd tym, że jego sytuacja materialna nie pozwala na pokrycie kosztów toczącego się postępowania. Ponadto zauważyć należy, że podmiot występujący na drogę postępowania sądowego winien mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (postanowienia NSA z 31 października 2014 r., II GZ 726/14 i z 19 listopada 2014 r., I GZ 513/14; orzeczenia.nsa.gov.pl). Podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien zatem wykazać szczerą wolę współpracy z Sądem i rzetelnie przedstawić swoją sytuację majątkową i finansową, nie zatajając żadnych istotnych faktów w tym zakresie. Trafna jest w tym zakresie ocena Referendarza Sądowego, że obowiązku tego Spółka nie dopełniła, nie przedkładając pełnej informacji o posiadanych przez siebie rachunkach bankowych. W konkluzji należy uznań za prawidłową ocenę wniosku przez Starszego Referendarza Sądowego, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a, warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, gdyż skarżąca Spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Nie ma zatem podstaw do uchylenia postanowienia Referendarza jako naruszającego prawo. Mając powyższe na uwadze sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 260 § 1 oraz art. 246 § 2 p.p.s.a.