II SA/Ol 839/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędzia WSA Beata Jezielska Protokolant st. referent Maciej Lipiński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi M. Ł. S. na decyzję Wojewody z dnia "[...]" r., Nr "[...]" w przedmiocie wymeldowania 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na rzecz radcy prawnego kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) powiększoną o należny podatek VAT tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu. Decyzją z dnia 16 marca 2016 r., Prezydent Miasta "[...]" orzekł o wymeldowaniu z pobytu stałego "[...]" , zwanego dalej "Skarżącym", z lokalu mieszkalnego położonego przy "[...]" . W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że wyrokiem zaocznym z dnia 4 września 2014 r., sygn. akt. "[...]" , Sąd Rejonowy w "[...]" orzekł wobec strony eksmisję, bez prawa otrzymania lokalu socjalnego, którą wykonano w dniu 22 października 2015 r. W wyniku eksmisji, przedmiotowy lokal został przekazany administratorowi, a następnie, w dniu 23 listopada 2015 r., mieszkanie zostało wydane nowym najemcom. Organ podniósł, że Skarżący od 30 grudnia 2015 r. przebywa w Areszcie Śledczym w "[...]" . W toku postępowania odmówił on dokonania obowiązku wymeldowania się z dotychczasowego pobytu stałego, podnosząc zarzuty dotyczące prawidłowości orzeczenia i przeprowadzenia eksmisji. Prezydent Miasta "[...]" stwierdził, że w przedmiotowym mieszkaniu Skarżący nie mieszka od 9 września 2015 r. Powodem opuszczenia tego lokalu było aresztowanie. Wskazano, że od 5 listopada 2010 r. do dnia 4 lutego 2015 r., Skarżący przebywał w zakładzie karnym; od końca lutego 2015 r. do ok. 25 marca 2015 r. mieszkał w miejscowości "[...]" , a od 25 marca 2015 r. do dnia 9 września 2015 r. zamieszkiwał w przedmiotowym lokalu. W dniu 9 września 2015 r. Skarżący został aresztowany i przebywał do dnia 7 grudnia 2015 r. w Areszcie Śledczym w "[...]" . Po opuszczeniu aresztu śledczego udał się do miejsca pobytu stałego i od sąsiadki dowiedział się o przeprowadzonej eksmisji. Z powodu braku miejsca zamieszkania, do dnia 30 grudnia 2015 r., tułał się po klatkach schodowych i spał w piwnicach. Dodał, że w mieszkaniu pozostawił wszystkie swoje rzeczy, m in. ubrania, kosmetyki, środki piorące, czyszczące, sprzęt rtv, agd. Organ pierwszej instancji stwierdził, że Skarżący nie przebywa w przedmiotowym lokalu od 10 września 2015 r. Powodem opuszczenia przedmiotowego lokalu było zatrzymanie i osadzenie Skarżącego w areszcie śledczym. W ocenie organu, przebywanie osoby w zakładzie karnym jest stanem przejściowym i nie powoduje utraty dotychczasowego miejsca zamieszkania, jednakże w niniejszej sprawie, w wyniku przeprowadzonej eksmisji z przedmiotowego lokalu, dotychczasowe miejsce zameldowania przestało być miejscem pobytu stałego Skarżącego. Organ wyjaśnił, że miejscem pobytu danej osoby, jest miejsce, w którym realizuje ona swoje podstawowe funkcje życiowe, w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny i znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję. Ponadto, jest jednocześnie miejscem, w pobliżu którego lub w możliwie jak najbliższym oddaleniu od którego, zameldowany stara się koncentrować miejsce pracy lub nauki, miejsce robienia zakupów i korzystania z usług, opieki medycznej, itd. W ocenie organu, przedmiotowy lokal przestał być miejscem pobytu stałego dla Skarżącego. Wszystkie rzeczy znajdujące się w tym lokalu, składające się na centrum życiowe, zostały bowiem zabrane podczas przeprowadzanej eksmisji komorniczej. Wyjaśniono ponadto, że wymeldowanie jest konsekwencją przeprowadzonej eksmisji. Stanowiła ona wykonanie prawomocnego orzeczenia sądu, na mocy którego Skarżący utracił prawo do przebywania w lokalu. Prawomocny wyrok eksmisyjny Sądu Rejonowego w "[...]" potwierdził zaistnienie przesłanki z art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2015 r., poz. poz. 388, z późn. zm.). Zdaniem organu, zbędne było badanie, czy faktycznie Skarżący przebywał w spornym lokalu przed aresztowaniem, jak również jego woli czy zamiaru, ponieważ nie ma on uprawnień do przebywania w lokalu w wyniku wykonania prawomocnego orzeczenia sądu. Przeprowadzona egzekucja komornicza jest równoznaczna z ustaniem pobytu Skarżącego w lokalu, a niewymeldowanie z tego lokalu, powodowałoby fikcję prawną, gdyż osoba eksmitowana z lokalu pozostawałaby tam zameldowana, podczas gdy faktycznie w tym lokalu nie przebywa i nie może przebywać. W odwołaniu, złożonym od decyzji organu pierwszej instancji z dnia 16 marca 2016 r., "[...]" podniósł, że wymeldowano go ze spornego lokalu na podstawie zaocznego orzeczenia Sądu Rejonowego w "[...]" w sprawie eksmisji, które nie jest orzeczeniem prawomocnym. Odwołujący się zaznaczył, że z początkiem marca 2016 r. wniósł do sądu swój sprzeciw od powyższego wyroku, o czym poinformował organ pierwszej instancji. Wskazał ponadto na wadliwość przeprowadzenia postępowania eksmisyjnego. Wojewoda "[...]" decyzją dnia 6 maja 2016 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wywiódł, że wymeldowanie jest zasadne, gdy osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym poprzednio miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem jej woli. Miejscem pobytu stałego osoby jest lokal, w którym znajduje się jej centrum życiowe, zaś zamieszkiwanie w danym lokalu polega na stałym korzystaniu z jego urządzeń, nocowaniu w nim, spędzaniu wolnego czasu oraz zaspokajaniu swoich funkcji życiowych i potrzeb socjalnych. Wojewoda ocenił, że zgromadzony przez organ pierwszej instancji materiał dowodowy był niepełny, wobec czego został on uzupełniony o kserokopie dokumentów: umowy najmu przedmiotowego lokalu z 18 listopada 1993 r. zawartą z poprzednim najemcą - ojcem wymeldowywanego, wypowiedzenie tej umowy pismem z 24 marca 2014 r., aktualną umowę najmu tego lokalu z 7 marca 2016 r. wraz ze skierowaniem z 23 listopada 2015 r. i 4 marca 2016 r. do objęcia lokalu, protokołów z eksmisji komorniczej z 22 października 2015 r. oraz protokołów zdawczo-odbiorczych organu gminy opuszczenia przedmiotowego lokalu. Wojewoda wyjaśnił, że opuszczenie miejsca pobytu stałego w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności wiąże się z opuszczeniem dotychczasowego miejsca pobytu. W takiej sytuacji brak dobrowolności zmiany miejsca pobytu stałego nie stanowi przeszkody do wymeldowania, gdyż opuszczenie lokalu jest zdarzeniem spowodowanym i zawinionym przez osobę pozbawioną wolności. Tym samym, osoba, która popełniła przestępstwo i została skazana za ten czyn na karę pozbawienia wolności, dobrowolnie opuszcza miejsce swojego dotychczasowego zamieszkania. Organ wywiódł, że w świetle ustawy o ewidencji ludności opuszczenie zajmowanego lokalu jest dobrowolne, jeżeli nie nastąpiło w wyniku bezprawnych działań osoby trzeciej. Organ odwoławczy stwierdził, że Skarżący nie ma możliwości powrotu do lokalu i zamieszkania w nim na stałe, gdyż nie posiada tytułu prawnego do lokalu, a lokal zamieszkują inni najemcy. W skardze, złożonej do tut. Sądu na decyzję Wojewody "[...]" , "[...]" podniósł, że wyrok, na podstawie którego wykonano eksmisję jest nieprawomocny. Stwierdził, że jego pobyt w zakładzie karnym nie na charakteru dobrowolnego i nie jest tan ma stałe. Dodał, że gdy opuszczał zakład karny, wracał do przedmiotowego lokalu. Podniósł też, że partycypował w kosztach jego utrzymania i gdyby wiedział o zadłużeniu lokalu, to spłaciłby je. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 10 listopada 2016 r., pełnomocnik Skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z decyzją organu pierwszej instancji, zwrócenie się przez Sąd do Sądu Rejonowego w "[...]" o przesłanie akt sprawy o sygn. "[...]" oraz o przyznanie pełnomocnikowi Skarżącego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, z późn. zm.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu, tego rodzaju naruszeń prawa nie można przypisać zaskarżonej decyzji. Podstawę materialnoprawną kwestionowanej decyzji stanowił art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2015 r., poz. 388, z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem organ gminy wydaje decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego lub czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Z treści powołanego przepisu wynika jednoznacznie, że do wymeldowania konieczne jest pozytywne zweryfikowanie dwóch okoliczności, tj.: opuszczenia lokalu i niedokonania wymeldowania. Samo wymeldowanie ma charakter wyłącznie ewidencyjny, a więc ma w założeniu jedynie potwierdzać stan faktyczny, zgodnie z którym dana osoba nie przebywa w miejscu swojego dotychczasowego pobytu i tym samym usuwać rozbieżność pomiędzy tym faktem, a informacją zaewidencjonowaną, która z kolei poświadcza, że ta sama osoba przebywa w tej lokalizacji. Czynność ta ma bowiem charakter czynności materialno-technicznej, zmierzającej do potwierdzenia istniejącego stanu faktycznego. Zarówno zameldowanie, jak i wymeldowanie, jest aktem rejestracji danych dotyczących pobytu określonej osoby i jako takie nie rodzi żadnych uprawnień do lokalu, ani nie przesądza o ich utracie. Analogicznie więc jak w przypadku zameldowania, również przy wymeldowaniu, źródłem powinności organu administracji dokonania tej czynności jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu, niezależnie od tego, czy utraciła formalne uprawnienie do przebywania w danym miejscu (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 6 lutego 2003 r., sygn. akt V SA 1398/02). Należy zaznaczyć, że przyczyny opuszczenia lokalu, a w szczególności ustalenia dotyczące dobrowolności tego działania, nie są w sprawie przesądzające. Kwestia ta była już niejednokrotnie przedmiotem analizy sądów administracyjnych, zarówno na gruncie art. 35 ustawy o ewidencji ludności, jak i poprzednio obowiązującego art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993, z późn. zm.). Sądy zwracały uwagę, że ustalenie dobrowolności opuszczenia miejsca stałego pobytu, nie jest wymagane w każdej sprawie o wymeldowanie (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 lutego 2012 r., sygn. II OSK 2398/10, LEX nr 1123128). Jak już wyżej wskazano, dla przyjęcia podstaw uzasadniających wydanie decyzji o wymeldowaniu wymagane jest jedynie: opuszczenie miejsca pobytu stałego i niedopełnienie obowiązku wymeldowania. Jeśli osoba nie przebywa w dotychczasowym miejscu pobytu (bez względu na to, czy opuszczenie tego miejsca miało charakter dobrowolny, czy też przymus opuszczenia wynikał z czynności prawnych właściwego organu) i nie wykonała obowiązku wymeldowania, istnieją podstawy do orzeczenia o wymeldowaniu. Przepisy meldunkowe nie mogą bowiem służyć utrzymaniu fikcji pobytu w lokalu osoby, która rzeczywiście w nim nie przebywa (por. wyrok NSA z 13 stycznia 2016 roku, sygn. II OSK 345/15; wyrok NSA z dnia 29 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2387/10; wyrok NSA z dnia 23 marca 2010 r., sygn. akt II OSK 579/09; wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OSK 459/07). W orzecznictwie sądowym wypracowano ogólne kryteria dookreślające przesłankę opuszczenia lokalu. W sytuacjach typowych konieczne jest wiążące ustalenie, że opuszczenie miejsca pobytu nosiło cechy trwałości i dobrowolności oraz połączone zostało z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów danej osoby. Wskazuje się jednocześnie, że w niektórych sprawach, z uwagi na okoliczności nietypowe, cecha dobrowolności zastępowana jest przez stwierdzenie przymusowego opuszczenia lokalu, gdy przymus ten oparty jest na prawie, a jednocześnie wyłączone są legalne możliwości powrotu do lokalu (wykonanie wyroku eksmisyjnego, pobyt w zakładzie karnym, konkretne nakazy lub zakazy orzeczone wyrokami sądowymi, brak prawnych możliwości powrotu lub podjęcie bezskutecznych środków prawnych celem powrotu do lokalu -zob. np. wyroki z dnia 27 lipca 2016 r., II SA/Po 159/16; z dnia 15 lipca 2016 r., II SA/Gl 1021/15; z dnia 23 marca 2016 r., III SA/Łd 41/16, z 29 lipca 2009 r., sygn. akt II OSK 394/13, z 14 maja 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 1313/13, z 13 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Po 517/13, z 23 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Gl 655/11, z 13 lipca 2010 r., sygn. akt II SA/Ol 524/10, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa. gov.pl, powoływanej dalej jako "CBOSA"). Na równi z opuszczeniem dobrowolnym traktuje się więc przymusowe opuszczenie lokalu następujące na skutek wykonania prawem nakazanych czynności, np. eksmisji. Należy też podzielić pogląd, iż odbywanie kary pozbawienia wolności co do zasady wiąże się z opuszczeniem miejsca stałego pobytu i potwierdza wystąpienie przesłanki związanej z ustaniem pobytu, a brak dowolności w takiej sytuacji opuszczenia miejsca pobytu stałego nie stanowi przeszkody do wymeldowania. W tym przypadku opuszczenie lokalu jest bowiem zdarzeniem spowodowanym i zawinionym przez osobę pozbawioną wolności (por. wyroki NSA z dnia: 26 września 2007 r., sygn. akt II OSK 1251/06; 18 września 2009 r., sygn. akt II OSK 1396/08; 15 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 2143/10; 19 lutego 2013 r., sygn. akt II OSK 1976/11 i z 11 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OSK 2407/11; CBOSA). Warunku dobrowolności nie należy więc ograniczać wyłącznie do subiektywnego przekonania strony, ale również odnosić do zobiektywizowanych okoliczności faktycznych sprawy i uwarunkowań prawnych. W okolicznościach niniejszej sprawy prawidłowo ustalono, że wystąpiły podstawy wymeldowania Skarżącego z przedmiotowego lokalu. Z akt sprawy wynika bowiem, że wyrokiem zaocznym z dnia 4 września 2014 r., sygn. akt"[...]" , Sąd Rejonowy w "[...]" orzekł m.in. wobec Skarżącego eksmisję, bez prawa otrzymania lokalu socjalnego, którą wykonano w dniu 22 października 2015 r. W wyniku eksmisji przedmiotowy lokal został przekazany administratorowi, a następnie, w dniu 23 listopada 2015 r. - nowym najemcom. Skarżący opuścił więc przedmiotowy lokal mieszkalny, gdyż wobec niego została skutecznie przeprowadzona eksmisja z przedmiotowego mieszkania. O trwałości opuszczenia przez niego lokalu świadczy fakt, że z powodu eksmisji nie może on przebywać w miejscu zameldowania na pobyt stały i nie jest obecnie możliwe, żeby mógł powrócić do spornego lokalu i zamieszkać w nim ponownie. Wykonanie orzeczenia eksmisyjnego przez komornika stanowi wyegzekwowanie przez organ państwa prawomocnego nakazu opuszczenia lokalu, co zastępuje dobrowolne jego opuszczenie. Nie jest też kwestionowane, że od dnia 5 listopada 2010 r. do dnia 4 lutego 2015 r. Skarżący przebywał w zakładzie karnym; od końca lutego 2015 r. do ok. 25 marca 2015 r. mieszkał w miejscowości "[...]" , a od dnia 25 marca 2015 r. do dnia 9 września 2015 r. zamieszkiwał w przedmiotowym lokalu. W dniu 9 września 2015 r. Skarżący został aresztowany i przebywał do dnia 7 grudnia 2015 r. w Areszcie Śledczym w "[...]" . Od 30 grudnia 2015 r. Skarżący ponownie przebywa w Areszcie Śledczym w "[...]" . Wobec powyższych ustaleń nie można mieć wątpliwości, że Skarżący opuścił swoje dotychczasowe miejsce stałego pobytu i uczynił to wobec prawnej konieczności respektowania nakazów wynikających z orzeczenia Sądu. Nie ma wobec powyższego możliwości legalnego powrotu do lokalu. Ustalenia te są wystarczające do przyjęcia, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji zaszły okoliczności dające podstawę do wymeldowania Skarżącego w oparciu o art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Z uwagi na powyższe, deklaracje Skarżącego, że chce wrócić do lokalu, jak tylko zdoła wyeliminować z obrotu prawnego wyrok nakazujący eksmisję, są bez prawnego znaczenia. Zamiar zamieszkiwania lub chęć ponownego zamieszkiwania w miejscu zameldowania musi wynikać nie tylko z twierdzeń osoby zainteresowanej, ale również z całokształtu okoliczności faktycznych i uwarunkowań prawnych w danej sprawie, takich jak koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim (zob. wyrok NSA z dnia 19 listopada 2015 r. sygn. akt II OSK 641/14, CBOSA. Na dzień wydania decyzji przez organy obu instancji, jak również na dzień orzekania przez Sąd, Skarżący nie miał prawnej możliwości powrotu do przedmiotowego lokalu. Uwzględniając powyższe, zasadnie organy obu instancji przyjęły, że w realiach niniejszej sprawy nastąpiło opuszczenie przez Skarżącego miejsca stałego pobytu, które należy traktować na równi z dobrowolnym opuszczeniem lokalu. W rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy też innego naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tylko takie uchybienia uprawniają sąd administracyjny do wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwego aktu administracyjnego. W tej sytuacji, mając powyższe na względzie, stosownie do art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej Skarżącemu z urzędu art. orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a.