I SA/Op 249/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 23 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi J. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 26 lutego 2015 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W związku ze skargą na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 26 lutego 2015 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego w dniu 22 września 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek J. B. (dalej skarżący) o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Wniosek został sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a. Wcześniej, tj dniu 30 czerwca 2015 r., miało miejsce uiszczenie wpisu od skargi w kwocie 100 zł. W treści wniosku skarżący oświadczył, że sam pozostaje w gospodarstwie domowym, że uzyskuje dochody z tytuły emerytury w wysokości 2.170,32 zł oraz, że posiada dom mieszkalny o powierzchni 186 m² (według oświadczenia objęty egzekucją prowadzoną przez komornika). W załączeniu skarżący przekazał miesięczne zestawienie kosztów z zakupem żywności, środków czystości i higieny, utrzymania domu, zakupu lekarstw i wizyt lekarskich oraz kosztów zakupu materiałów biurowych opiewających na łączną kwotę 2.150,93 zł (zakup żywności – 306,38 zł, koszty utrzymania domu oraz zakupu środków czystości i higieny – 830,04 zł, koszty wizyt lekarskich wraz zakupem lekarstw – 778,10 zł, zakup materiałów biurowych – 236,41 zł). Postanowieniem z 19 października 2015 r. referendarz sądowy odmówił prawa pomocy. Następnie rozpoznając sprzeciw od powyższego postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu postanowieniem z 16 listopada 2015 r. również odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu Sąd (podobnie jak referendarz w zaskarżonym postanowieniu) uznał, iż przy uwzględnieniu skali wykazanych dochodów w wysokości około 2.171 z wielkością wydatków niezbędnych dla utrzymania jego i domu wynoszących około 1.914 zł (bez zakupu materiałów biurowych) skarżący jest w stanie partycypować w kosztach sądowych. Przy czym w kwestii kosztów utrzymania wskazano jednocześnie, iż skarżący nie udokumentował wydatków na leczenie. W tym zakresie nie przedłożył jakichkolwiek rachunków wystawionych przez apteki czy rachunków dokumentujących wizyty u lekarza. W konkluzji uzasadnienia Sąd zaznaczył, że instytucja prawa pomocy nie może być nadużywana w sytuacji, gdy skarżący ma zapewnione podstawowe potrzeby bytowe, a uzyskiwane dochody wystarczają mu także na pokrycie innych dodatkowych kosztów takich jak np. związanych z zakupem materiałów biurowych. Powyższe postanowienie Sądu nie zostało zaskarżone, tym samym stało się prawomocne. W dniu 12 grudnia 2015 r. skarżący sporządził ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. We wniosku skarżący ponownie oświadczył, że sam pozostaje w gospodarstwie domowym, uzyskuje dochody z tytułu emerytury w wysokości 2.170,32 zł i posiada dom mieszkalny o powierzchni 186 m² (według oświadczenia objęty egzekucją prowadzoną przez komornika). W załączeniu do wniosku skarżący przedłożył kserokopię przekazu dokumentującego wypłatę emerytury oraz kserokopię dowodu zapłaty 5 raty kredytu. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącego możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść powołanych wyżej przepisów wskazuje, iż prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu 22 maja 2013 r. (sygn. akt II OZ 383/13, LEX nr 1319081) podkreślił bowiem, iż "prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe". Podobny pogląd co do stosowania instytucji prawa pomocy wyrażono w szeregu innych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8; postanowienie z 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 - dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl; postanowienie z 29 maja 2013 r., II OZ 419/13, LEX nr 1319097). Jednocześnie należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia pełnych kosztów postępowania (zob. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205; postanowienie NSA z 9 maja 2013 r., I FZ 125/13, LEX nr 1318594; postanowienie NSA z 16 maja 2013 r., II OZ 364/13, LEX nr 1319071; postanowienie NSA z 4 czerwca 2013 r., II GZ 260/13). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). W niniejszej sprawie, tj. w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 26 lutego 2015 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, zasadnicze znaczenie ma jednak fakt, że skarżący złożył kolejny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Jak wskazano wyżej prawomocnym postanowieniem z 16 listopada 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu podniesiono bowiem, że potencjał finansowy skarżącego umożliwiający mu ponoszenie również innych kosztów niż koszty bieżącego utrzymania pozwala na uznanie, iż jest on w stanie partycypować w kosztach postępowania. Zgodnie z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Istota mocy wiążącej w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze, s. 365). Jednak na mocy art. 165 p.p.s.a. istnieje możliwość zmiany bądź uchylenia prawomocnego orzeczenia. Zgodnie z tym przepisem postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylone i zmienione wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Cytowany przepis przewiduje zatem możliwość zmiany bądź uchylenia rozstrzygnięć nawet prawomocnych pod warunkiem, że zmianie uległ stan faktyczny sprawy w sposób na tyle istotny, że zachodzą przesłanki do zmiany uprzednio wydanego orzeczenia. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się bowiem, że jeżeli wskazane przez podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nowe okoliczności nie będą na tyle znaczące, aby mogły doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen, skorzystanie z art. 165 p.p.s.a. nie będzie możliwe (zob. postanowienie z 30 maja 2014 r., II FZ 673/14, lex nr 1467664; postanowienie z 4 marca 2014 r., I OZ 140/14, lex 1440274). Przy czym podkreśla się jednocześnie, że w przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie musiała być to zmiana polegająca na pogorszeniu sytuacji finansowej wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z 15 kwietnia 2008 r., II FZ 106/08, lex nr 471131; postanowienie NSA z 8 listopada 2012 r., II OZ 957/12, lex 1248511). Mając powyższe na względzie należy zatem poddać analizie informacje odnoszące się do sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącego zawarte w nowym wniosku i następnie porównać je z danymi przekazanymi wcześniej przez skarżącego w tym zakresie, a które powołano w prawomocnym postanowieniu. W wyniku tej analizy i porównania referendarz nie znalazł podstaw do zmiany bądź uchylenia prawomocnego postanowienia i tym samym przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. Sytuacja rodzinna, majątkowa i finansowa skarżącego od momentu podjęcia przez tut. Sąd prawomocnego orzeczenia odmawiającego przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia zawodowego pełnomocnika nie uległa bowiem zmianie mogącej doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen. Jak wynika z przekazanych informacji w dalszym ciągu skarżący sam prowadzi gospodarstwo domowe, zaś dochody tego gospodarstwa nie uległy uszczupleniu (podobnie jak poprzednio zadeklarowano dochody netto na poziomie około 2.171 zł). Przy tym stan majątkowy skarżącego pozostaje na tym samym poziomie. Jednocześnie skarżący nie przekazał jakichkolwiek informacji (a szczególności informacji udokumentowanych), iż bieżące koszty jego utrzymania wzrosły tak znacząco, że uzyskiwane dochody są niewystarczające na ich pokrycie. Nadto należy wskazać, iż przekazana przez skarżącego, w trakcie postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem, informacja na temat miesięcznych kosztów leczenia w wysokości 778,10 zł w dalszym ciągu nie została udokumentowana. Jednocześnie należy nadmienić, że przekazany dowód wpłaty 5 raty kredytu w kwocie 199,47 zł wskazuje na to, iż uzyskiwane dochody pozwalają skarżącemu na podjęcie i zrealizowanie dodatkowych zobowiązań. Uzyskanie bowiem kredytu bankowego wiąże się z posiadaniem wysokiej zdolności kredytowej, czyli zdolności do terminowej spłaty zadłużenia. W związku z tym uzyskanie przez skarżącego w instytucjach bankowych zdolności do regulowania zobowiązań wynikłych z udzielanych kredytów oznacza, że zapłata kosztów sądowych mieści się również w jego możliwościach finansowych. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.