I SA/Op 250/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Bogusz po rozpoznaniu w dniu 2 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi B. Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 27 stycznia 2015 r. nr. [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. postanawia: oddalić wniosek. Przedmiotem skargi wniesionej przez B. Ł. jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 27 stycznia 2015 r. nr. [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Pismem z dnia 24 marca 2015 r. (data wpływu 28 kwietnia 2015 r.) skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku, skarżący odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej, oświadczył że obecnie sam pozostaje w gospodarstwie domowym, opłaca alimenty na niepełnoletnią córkę w kwocie 1.500 zł miesięcznie, uzyskuje dochody z prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości 27.298,07 zł, nie posiada żadnego majątku, spłaca kredyt bankowy w związku z rozwiązaniem umowy, którą to okoliczność potwierdził kserokopią wypowiedzenia umowy kredytu bankowego z dnia 5 grudnia 2013 r. Postanowieniem z dnia 5 maja 2015 r., w sprawie I SA/Op 250/15 referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W ocenie referendarza, dokonanej w oparciu o informacje wynikające zarówno z wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i przedłożone dodatkowo dokumenty, brak było podstaw do zastosowania wobec skarżącego instytucji przeznaczonych dla ludzi ubogich jakim jest instytucja prawa pomocy, a okoliczności, na których skarżący oparł swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie potwierdzały, że nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej P.p.s.a.) We wniesionym sprzeciwie skarżący nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem podniósł zarzut naruszenia art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., poprzez przyjęcie, że jest on w stanie ponieść koszty sądowe, w sytuacji kiedy wysokość miesięcznych przychodów nie jest tożsama z wysokością środków, będących do jego dyspozycji z uwagi na egzekucyjne zajęcie całego majątku. Rozpoznając wniosek w trybie art. 260 P.p.s.a. Sąd ustalił sytuację rodzinną, materialną i bytową skarżącego na podstawie oświadczenia złożonego na wymaganym formularzu PPF i załączonych do formularza dokumentów dotyczących: zawiadomień o zajęciach egzekucyjnych, wyciągów bankowych z A SA i B w [...], oraz wypowiedzenia umowy kredytowej. Ponieważ dokumenty te dotyczyły w większości okresu od XII 2013 do X 2014 r. Sąd zobowiązał skarżącego w trybie art. 255 P.p.s.a. do złożenia wyciągu z rachunków bankowych od 1 grudnia 2014 r. do 31 maja 2015 r. a zarządzenie przewodniczącego z dnia 28 maja 2015 r. pełnomocnik skarżącego otrzymał 2 czerwca 2015 r. W odpowiedzi, przy piśmie z dnia 5 czerwca 2015 r. skarżący złożył wypowiedzenie umowy kredytu z 5 grudnia 2013 r., harmonogram spłat kredytu i historie operacji na kontrakcie kredytowym z okresu I – IV 2014 r. Na podstawie oświadczenia na formularzu PPF Sąd ustalił, że B. Ł. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie jest właścicielem żadnej nieruchomości budynkowej ani gruntowej, zajmuje lokal mieszkalny w [...], lecz nie wskazał tytułu prawnego do niego, za który ponosi koszty w łącznej kwocie 145 zł. Na miesięczne wydatki strony składają się ponadto: 850 zł na wyżywienie, 350 zł za odzież i obuwie oraz 90 zł za środki czystości. Skarżący obciążony jest alimentami na córkę w kwocie 1.500 zł miesięcznie (nie podał wieku dziecka). Dodał, że spłaca kredy bankowy po 50 000 zł miesięcznie a z działalności gospodarczej w 2013 r. miał stratę ponad 134 tys. zł zaś w 2014 r. dochód 27. 298 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 i art. 260 P.p.s.a. postanowienie, od którego wniesiono sprzeciw traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Po wniesieniu sprzeciwu sąd nie ocenia poprawności rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza sądowego, lecz rozstrzyga wniosek od nowa, korzystając z dowodów zgromadzonych we wcześniejszym postępowaniu i dokonując oceny tych dowodów w kontekście przesłanek zawartych w art. 246 § 1 P.p.s.a. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje między innymi zwolnienie od opłat sądowych w całości lub części.(art. 245 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z dokumentów przedstawionych przez skarżącego nie wynika, aby jego sytuacja majątkowa uzasadniała zwolnienie z kosztów sądowych, w szczególności z opłaty sądowej w całości. Od razu wypada zastrzec, że błędne jest zapatrywanie skarżącego, iż uzyskał zwolnienie w innej sprawie, albo, że NSA uchylił inny wyrok sądu I instancji, a zatem winien skorzystać z prawa pomocy także w tej sprawie, bo jest prawdopodobne, że uzyska korzystny wyrok również w rozpatrywanej sprawie. Wskazać dlatego należy, że przyznanie prawa pomocy w jednej sprawie nie powoduje obowiązku wydania identycznego orzeczenia w innych sprawach rozpoznawanych w udziałem tej samej strony przed wojewódzkim sądem administracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt I OZ 56/11 opubl. podobnie jak i pozostałe przywołane w tym uzasadnieniu orzeczenia, na stronie internetowej NSA pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Treść przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wskazuje, że instytucję prawa pomocy należy stosować w wyjątkowych sytuacjach. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 22 maja 2013 r. (sygn. akt II OZ 383/13) podkreślił bowiem, iż "prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe". Podobny pogląd co do stosowania instytucji prawa pomocy wyrażono w szeregu innych orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, postanowienie z 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 –opubl. postanowienie z dnia 29 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 419/13). Jednocześnie należy podkreślić, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia pełnych kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 171/09 ; postanowienie NSA z 9 maja 2013 r., sygn. akt I FZ 125/13 ; postanowienie NSA z 16 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 364/13 ; postanowienie NSA z 4 czerwca 2013 r., sygn. akt II GZ 260/13). Rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi wówczas sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. Zaznaczyć należy, że przezorności i zapobiegliwości w zakresie zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym należy przy tym szczególnie wymagać od osób biorących udział w postępowaniach sądowych w związku z prowadzoną przez siebie profesjonalną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów sądowych (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008, s. 589, postanowienia NSA z 24 czerwca 2008 r., l GZ 147/08 oraz z 9 lipca 2008 r., l FZ 265/08). W orzecznictwie utrwalony jest także pogląd, że podmiot który nie wykazał, iż utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08). Oceniając zebrany materiał dowodowy opisany powyżej, Sąd uznał, że strona nie wykazała spełnienia przesłanek zawartych w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., tj. że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący nie uprawdopodobnił, iż jego sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie wniosku, natomiast z zebranych dokumentów wynika, że ma on zdolność poniesienia kosztów sądowych wymagalnych na obecnym etapie postępowania Przede wszystkim trzeba też zwrócić uwagę na fakt, iż skarżący nie dopełnił obowiązku ciążącego na nim z mocy art. 255 P.p.s.a., według którego strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego. Zarządzeniem z dnia 28 maja 2015 r. Sąd wezwał skarżącego do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych należących do skarżącego za okres od 1 grudnia 2014 r. do 31 maja 2015 r. Skarżący uchybił temu obowiązkowi, dostarczając wyciągi nieaktualne, sporządzone w kwietniu 2014 r. Poza tym są to dokumenty dotyczące udzielonego kredytu w Banku C a nie wyciągi z rachunków bankowych, na których posiadanie powołał się sam skarżący załączając do formularza PPF wyciągi A S.A. i B w [...], także zresztą nieaktualne bo odpowiednio z maja 2014 r. i października 2014 r. Takie postępowanie strony ocenić należy negatywnie oraz wskazać, że przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia. Jeżeli dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony nie są znane to można zastosować art. 255 P.p.s.a. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy ale jeśli strona uchyla się do wykonania wezwania sądu to naraża się automatycznie na odmowę przyznania prawa pomocy. Działania skarżącego niewątpliwie stanowią próbę uchylenia się od złożenia stosownych dokumentów. Sąd wezwał skarżącego do uzupełnienia materiałów uzasadniających uwzględnienie jego wniosku w sposób bardzo precyzyjny, z wyznaczeniem dokładnych dat, jakie miały objąć wyciągi z należących do skarżącego rachunków bankowych. Nie sposób jest więc uznać, że skarżący składając dokumenty nieaktualne wypełnił zobowiązanie. Przedstawione dokumenty stanowią wyciąg z rachunku kredytowego i uniemożliwiają wykorzystanie ich w celu rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, ponieważ nie obejmują okresu bezpośrednio poprzedzającego złożenie wniosku o prawo pomocy. Dlatego, w zaistniałej sytuacji należało także uznać, iż skarżący uchyla się od przedstawienia aktualnego wyciągu ze swoich rachunków bankowych i zmierza do ukrycia rzeczywistych wysokości środków, jakimi w danej chwili dysponuje. Działaniem takim skarżący nie dopełnił obowiązku zarówno wynikającego z powołanego art. 255 P.p.s.a., jak i z art. 246 § 1 P.p.s.a. Dla porządku trzeba także dodać, że w innej sprawie skarżącego B. Ł. o sygn. akt I SA/Op 268/14 Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 11 czerwca 2015 r. sygn. akt I FZ 183/15 oddalił zażalenie na odmowę przyznania prawa pomocy, z uwagi na wybiórcze przedstawienie przez stronę swojej sytuacji finansowo – majątkowej. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a w związku z art. 260 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.