II SA/Op 609/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik po rozpoznaniu w dniu 15 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. M. na postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 15 października 2014 r., nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie płatności obszarowych na skutek wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi postanawia: odmówić przywrócenia terminu. J. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 15 października 2014 r., nr [...], stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Strzelcach Opolskich z dnia 19 lutego 2014 r., nr [...], dotyczącej przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2013 r. Na skutek zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 15 grudnia 2014 r., wezwano skarżącego do uiszczenia w terminie 7 dni, wpisu od skargi w wysokości 100 zł. Wezwanie zawierało także pouczenie, że nieuiszczenie wpisu w terminie wyznaczonym przez Sąd, skutkować będzie odrzuceniem skargi. Wezwania powyższe doręczono skutecznie w dniu 22 grudnia 2014 r., do rąk dorosłego domownika – matki skarżącego, o czym świadczy stosowna adnotacja i podpis na pocztowym zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki, znajdującym się w aktach sądowych sprawy (por.: k-10 akt). Postanowieniem z dnia 23 stycznia 2015 r., sygn. akt II SA/Op 609/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, odrzucił skargę J. M. z uwagi na nieuiszczenie wpisu od skargi. Odpis powyższego postanowienia został doręczony skarżącemu w dniu 27 stycznia 2015 r. (por.:k-20 akt). Pismem procesowym z dnia 22 lutego 2015 r., złożonym osobiście w siedzibie tut. Sądu w dniu 25 lutego 2015 r., skarżący wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia skargi oraz uiścił wpis od skargi w wysokości 100 zł. Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu wskazał, że wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi odebrała jego schorowana matka wówczas, gdy on przebywał z ponad dwumiesięczną wizytą u brata w [...]. Skarżący podał, że jego matka jest osobą cierpiącą na zaniki pamięci i dlatego zapomniała powiedzieć o wezwaniu pozostałym domownikom. W dniu kiedy skarżący odebrał odpis postanowienia z dnia 23 stycznia 2015 r. o odrzuceniu skargi, wówczas dowiedział się, że nie dokonał żądanej przez Sąd czynności uiszczenia wpisu. Do akt sprawy skarżący dołączył recepty wystawione w dniu 16 lutego 2015 r. na A. M. Na skutek zarządzenia sędziego sprawozdawcy z dnia 3 marca 2015 r., wezwano skarżącego do złożenia oświadczenia, czy w dniu 27 stycznia 2015 r. skarżący osobiście potwierdził odbiór postanowienia Sądu z dnia 23 stycznia 2015 r. o odrzuceniu skargi oraz jednoznacznego wskazania, w jakiej dacie ustała przyczyna uchybienia terminu i jaki okres czasu upłynął pomiędzy czynnością związaną z uiszczeniem wpisu, a ustaniem przyczyny, pod rygorem odmowy przywrócenia terminu. W piśmie procesowym z dnia 12 marca 2015 r. skarżący wyjaśnił, że odpis postanowienia Sądu z dnia 23 stycznia 2015 r. nie został na pewno doręczony w tej dacie, ale późniejszej i w związku z tym trudno mu ustalić, jaki czas upłynął do dnia złożenia wniosku o przywrócenie terminu oraz uiszczenia wpisu. Dodatkowo skarżący wskazał, że jego ojciec także nosi imię J. i jest osobą schorowaną, która ma problemy z pamięcią. Postanowieniem z dnia 20 marca 2015 r. tut. Sąd odrzucił wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi oraz orzekł o zwrocie skarżącemu wpisu od skargi w wysokości 100 zł. Na orzeczenie to skarżący wniósł zażalenie, które Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił uchylając zaskarżone postanowienie i przekazując wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi, do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu. Uzasadniając postanowienie NSA wskazał, że ustalenia Sądu I instancji i jego rozstrzygnięcie, są nieuprawnione, bowiem zostały wyrażone bez rzetelnego wyjaśnienia, kiedy w istocie ustała przyczyna uchybienia przez skarżącego terminu do uiszczenia wpisu sądowego. Zdaniem NSA, wprawdzie Sąd pierwszej instancji podjął czynności w celu ustalenia momentu, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu, jednakże zrealizował to w sposób nieprawidłowy, przez niewłaściwe skierowanie pouczenia do skarżącego. Skoro skarżący działał bez profesjonalnego pełnomocnika, to wskazówki i pouczenia udzielane stronie przez sąd administracyjny powinny być precyzyjne i został wyrażone w formie zrozumiałej dla nieprawnika. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skierowane do skarżącego (w wykonaniu zarządzenia z dnia 3 marca 2015 r.) wezwanie do "jednoznacznego wskazania w jakiej dacie ustała przyczyna uchybienia terminu i jaki okres czasu upłynął pomiędzy czynnością związaną z uiszczeniem wpisu, a ustaniem przyczyny, pod rygorem odmowy przywrócenia terminu" - nie spełnia wskazanych wyżej wymogów. Formułując tego rodzaju wezwanie, Sąd pierwszej instancji powinien był raczej nawiązać do znajdujących się już w aktach oświadczeń strony i w konsekwencji zobowiązać skarżącego do złożenia oświadczenia, w jakim dniu dowiedział się o doręczeniu na jego adres odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi i miał możliwość uiszczenia tegoż wpisu. Brak tej precyzji Sądu spowodował, że skarżący nie zrozumiał (na co wskazuje lektura odpowiedzi na wezwanie), o jaką datę (niezwykle istotną z punktu widzenia instytucji przywrócenia terminu) Sądowi chodzi. W takiej sytuacji nieuprawnione było zarzucanie przez Sąd pierwszej instancji, że skarżący nie wskazał daty ustania przyczyny uchybienia terminu oraz przyjęcie, że przyczyna ta ustała 10 lutego 2015 r., a siedmiodniowy termin z art. 87 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zaczął biec od dnia 11 lutego 2015 r. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że co najmniej przedwczesna była ocena Sądu pierwszej instancji, iż wniosek skarżącego o przywrócenie terminu był spóźniony. Z tego względu zaskarżone postanowienie zostało uchylone. W wykonaniu zarządzenia z dnia 14 września 2015 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wezwał skarżącego o złożenie oświadczenia: 1) w jakim dniu skarżący dowiedział się o doręczeniu na adres wskazany w skardze, tj. [...], ul. [...], [...], zarządzenia Sądu z dnia 15 grudnia 2014 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu; 2) w jakiej dacie skarżący miał możliwość uiszczenia należnego wpisu; 3) czy istniały inne przyczyny poza pobytem w [...] do dnia 10 lutego 2015 r., które uniemożliwiały dokonanie czynności związanej z niemożnością uiszczenia należnego wpisu od skargi. Wezwanie powyższe zawierało także pouczenie, że złożenia oświadczenia należy dokonać w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Skarżący odniósł się do wezwania Sądu w wyznaczonym terminie i w dniu 21 września 2015 r. złożył osobiście w siedzibie tut. Sądu pismo, w którym stwierdził, że od dnia 20 grudnia 2014 r. do dnia 10 lutego 2015 r. przebywał za granicą w [...]. Nie umie szczegółowo wskazać w jakim dniu dowiedział się o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi, bowiem tego nie zapisał. Oświadczył, że być może było to po paru dniach, a być może później. Stwierdził, że przypadkowo napotkał w szufladzie szafy pismo z datą 15 grudnia 2014 r., wzywające do uiszczenia wpisu. Dodał, że napotkał także odpis postanowienia z dnia 23 stycznia 2015 r. o odrzuceniu skargi. Oświadczył, że ww. korespondencję sądową odebrali jego rodzice, tj. A. i J. M., a pisma te nie zostały otwarte przez rodziców, którzy włożyli korespondencję sądową do szuflady i o niej zapomnieli. Odnosząc się do zapytania Sądu w jakiej dacie miał możliwość uiszczenia wpisu, stwierdził, że nie umie określić dokładnej daty, ponieważ nie będąc prawnikiem nie odnotował tego dnia, w którym odnalazł pisma sądowe. W kwestii określenia innych przyczyn poza pobytem w [...] do dnia 10 lutego 2015 r., które uniemożliwiały dokonanie czynności związanej z niemożnością uiszczenia należnego wpisu podał, że po powrocie do kraju (lecz nie wie po ilu dniach) napotkał omawianą korespondencję sądową, a następnie udał się do adwokata z zapytaniem czy może złożyć do WSA w Opolu wniosek o przywrócenie terminu. Prawnik ten, zażądał od skarżącego pieniędzy za poradę, a ponieważ skarżący takowych nie posiadał, więc nie otrzymał odpowiedzi na postawione pytanie. Skarżący dodał, że nie pamięta w jakim dniu spotkał się z prawnikiem, bowiem nie zanotował daty spotkania. Pamięta jednak, że w dniu 23 lutego 2015 r. złożył osobiście w siedzibie WSA w Opolu wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł. Dodał także, że nie będąc prawnikiem, lecz rolnikiem, nie miał wiedzy o siedmiodniowym terminie do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Wniosek o przywrócenie terminu nie zasługuje na uwzględnienie. Zasadą wynikającą z art. 85 ustawy z dnia ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) – zwanej dalej: "P.p.s.a.", jest bezskuteczność czynności podjętej w postępowaniu sądowym przez stronę po upływie terminu. Jednakże w sytuacji, gdy strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu (art. 83 § 1 P.p.s.a.). Warunkami skuteczności takiego wniosku jest złożenie go w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, spowodowanie dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego, równoczesne ze złożeniem wniosku dokonanie uchybionej czynności oraz uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu (art. 86 § 1 i § 2 oraz art. 87 § 1, § 2 i § 4 P.p.s.a.) Wszystkie te przesłanki muszą być spełnione łącznie, co oznacza, że brak jednej z nich skutkować musi odmową przywrócenia terminu. Jak zostało wyżej powiedziane, zanim sąd administracyjny przystąpi do badania okoliczności uprawdopodobniających brak winy w uchybieniu terminu, zobowiązany jest uwzględnić treść przepisu art. 88 P.p.s.a., zgodnie z którym spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że w judykaturze wykształcił się pogląd, że w sytuacji, gdy nie jest możliwe jednoznaczne ustalenie, czy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania uchybionej czynności został zachowany, to obowiązkiem sądu jest wydać rozstrzygnięcie merytoryczne w przedmiocie uchybienia terminu na podstawie art. 86 § 1 P.p.s.a. (por.: postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2013 r., sygn. akt II OZ 974/13; postanowienie NSA z dnia 13 czerwca 2008 r., sygn. akt I OZ 376/08; postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2006 r., sygn. akt II OZ 661/06; postanowienie NSA z dnia 15 września 2006 r., sygn. akt II OZ 885/06 – wszystkie przywołane w niniejszym postanowieniu orzeczenia dostępne są na stronie internetowej www.cbois.nsa.gov.pl). Sąd uznał, że z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Pomimo parokrotnego wzywania skarżącego do wskazania momentu ustania przyczyny uchybienia terminu, nie udało się tego ustalić. Zarówno z wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi, jak i z odpowiedzi na wezwania do wskazania terminu, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu (pisma skarżącego dnia 12 marca 2015 r. i z dnia 20 września 2015 r.) wynika, że przyczyną uchybienia temu terminowi była nieobecność skarżącego w Polsce i związana z tym niemożność zapoznania się z korespondencją sądową, do niego kierowaną. Według oświadczenia skarżącego, nie jest on w stanie stwierdzić, kiedy powziął wiadomość o obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, bowiem nie pamięta, a faktu tego nie odnotował, w jakiej dacie zapoznał się zarówno z zarządzeniem z dnia 15 grudnia 2014 r. wzywającym do uiszczenia wpisu od skargi, jak również z odpisem postanowienia z dnia 23 stycznia 2015 r. o odrzuceniu skargi. Skarżący nie potrafi sobie bowiem przypomnieć kiedy odnalazł w szufladzie szafy ww. pisma sądowe, które wprawdzie zostały przez jego rodziców odebrane, lecz których to oni pism nie przekazali mu. Zdaniem Sądu, biorąc pod uwagę treść wyjaśnień skarżącego, nie można ustalić momentu, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu, stąd wniosek o przywrócenie terminu należało rozpoznać merytorycznie. Przechodząc zatem do oceny wniosku pod względem spełnienia przez skarżącego przesłanki z art. 86 § 1 P.p.s.a., tj. uchybienia terminowi bez jego winy wskazać należy, że zgodnie z utrwalonymi w tej kwestii poglądami doktryny i judykatury uchybienie terminu jest niezawinione wówczas, gdy nawet przy dołożeniu najwyższej staranności strona nie mogła w terminie dopełnić czynności procesowej. Przeszkody te zatem muszą mieć charakter zewnętrzny i obiektywny, a brak winy w uchybieniu terminu można uznać tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. postanowienia NSA: z dnia 9 lipca 2013 r., I OZ 551/13, z dnia 2 lipca 2013 r., II OZ 530/13). Przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Strona musi więc uwiarygodnić swą staranność, jak również fakt, że przeszkoda, która spowodowała niedotrzymanie terminu była od niej niezależna. Oceniając wskazane przez skarżącego okoliczności, mające świadczyć o braku zawinienia w nieuiszczeniu wpisu od skargi, Sąd doszedł do przekonania, iż nie mogą one stanowić podstawy do przywrócenia terminu do dokonania tej czynności. Skarżący, jako przesłankę zasadności wniosku o przywrócenie terminu przywołał okoliczność, że w czasie wyznaczonym do uiszczenia wpisu przebywał poza granicami kraju. Tymczasem należy wskazać na ugruntowaną w tym zakresie linię orzeczniczą sądów administracyjnych, w której przyjmuje się, że w odniesieniu do strony, która wyjeżdża poza miejsce swego zamieszkania w trakcie postępowania, formułuje się powinność takiego zorganizowania spraw, z ustanowieniem pełnomocnika oraz wskazaniem adresu do doręczeń przesyłek włącznie, aby podczas nieobecności jej interesy nie doznały uszczerbku. Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu należy brać pod uwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu skutecznych działań, mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2014 r., sygn. I GZ 286/14). Mając na względzie powyższe uznać należało, iż sam fakt pobytu skarżącego za granicą nie może stanowić okoliczności uprawdopodabniającej brak jego winy w uchybieniu terminu. Skarżący powinien bowiem mieć świadomość, że złożenie przez niego skargi skutkować będzie wszczęciem określonych procedur i wiążącego się z tym otrzymywania korespondencji sądowej, m.in. wezwania do uiszczenia wpisu od skargi (por wyrok NSA z dnia 10 września 2014 r., sygn. akt II OSK 646/13 – Lex 1664456). Nadmienić należy, że we wszystkich pismach procesowych składanych w prowadzonym postępowaniu sądowym skarżący wskazywał jeden adres do doręczeń i na adres ten, korespondencja sądowa była skutecznie mu doręczana, w trybie zastępczym przewidzianym w art. 72 § 1 P.p.s.a., do rąk dorosłych domowników, tj. matki i ojca skarżącego. Ponadto, zarówno w wezwaniu do uiszczenia wpisu, jak również w piśmie przy którym doręczono odpis postanowienia o odrzuceniu skargi, skarżący był pouczany o przysługujących mu prawach procesowych, a w szczególności o środkach zaskarżenia jakie może złożyć. Odebranie korespondencji przez dorosłego domownika, a taka sytuacja zaistniał w przedmiotowej sprawie, i nie przekazanie jej skarżącemu nie skutkuje uznaniem, że brak jest podstaw do przyjęcia zawinienia strony w dokonaniu w terminie czynności. W wyroku z dnia 11 marca 21014 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 1954/12 NSA stwierdził, że okoliczność iż, osoba, której wręczono pismo za pokwitowaniem nie oddała pisma adresatowi, nie ma wpływu na skuteczność doręczenia zastępczego, którego warunki określa art. 72 P.p.s.a. i nie wpływa na bieg terminu do wniesienia odwołania. Jedynie w sytuacji gdy osoba, która odebrała pismo, nie wywiązała się z obowiązku oddania go adresatowi z przyczyn od niej niezależnych można ewentualnie rozważać tę okoliczność jako uzasadniającą przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej (por. Lex 1522432). Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy Sad zważył, iż jeśli skarżący posiadał wiedzę co do choroby rodziców, cierpiących na brak pamięci, o której wspomina, to w takiej sytuacji należyta dbałość w prowadzeniu własnych spraw wymagała, aby przed wyjazdem za granicę skarżący podjął odpowiednie działania, gwarantujące zabezpieczenie swoich interesów (np. powiadomienie sądu o zamiarze wyjazdu, ustanowienie pełnomocnika). Zwłaszcza, że wyjazd ten nie miał charakteru nagłego, nieprzewidywalnego. Ponadto, w ocenie Sądu, w czasach wysokiego rozwoju technicznego, w jakich żyjemy, nie stanowiło większego problemu śledzenie przez skarżącego przebiegu sprawy przez utrzymywanie kontaktu z Sądem, za pomocą powszechnie stosowanych nośników informacji, takich jak telefon, czy mail, jak też ustalenie w rozmowie z rodzicami czy wpłynęła pod jego nieobecność jakakolwiek korespondencja. Brak starań w tym zakresie wskazuje na niedołożenie należytej staranności w dbaniu o własne interesy, co - jak już wyżej podniesiono - należy traktować jako przyczynę uchybienia terminu z winy skarżącego. Odnosząc się do argumentu skarżącego, że nie jest prawnikiem, a rolnikiem i nie są mu znane terminy procesowe zauważyć należy, że również nieznajomość przepisów prawa nie uzasadnia przywrócenia uchybionego terminu. Zgodnie z powszechnie przyjętą przez orzecznictwo sądowe zasadą, nikt nie może się skutecznie powoływać się na nieznajomość prawa. Tym samym nieznajomość prawa procesowego nie możne być uznawana jako usprawiedliwiona przeszkoda uniemożliwiająca dokonanie czynności, gdyż już ze swej istoty jest ona zawiniona przez stronę (tak m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 1998 r. sygn. II UKN 519/97). Również Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 17 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 597/08 wskazał, iż powoływanie się na nieznajomość przepisów prawa nie stanowi podstaw uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi (tak samo NSA wypowiedział się w postanowieniu z dnia 31 marca 2008 r. sygn. akt I FZ 133/08, czy też w postanowieniu z dnia 21 lutego 2008 r. sygn. akt I OZ 82/08). Mając na względzie przedstawione powyżej rozważania Sąd nie dopatrzył się braku winy w działaniu skarżącego, gdyż można mu przypisać co najmniej niedbalstwo wyrażające się w niestarannym prowadzeniu własnych spraw. Powyższe wyklucza możliwość przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej w postaci uiszczenia wpisu, przez co wniosek podlegał oddaleniu na podstawie art. 87 § 2 P.p.s.a.