I SA/Po 1128/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku TP o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi TP na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić wniosek. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia [...], sygn. akt [...] oddalił skargę TP na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Odpis wyroku z uzasadnieniem doręczono skarżącej w dniu [...] [por. k. nr [...] akt sąd.]. Skarżąca TP złożyła sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Starszy referendarz sądowy pismem z dnia [...] wezwał skarżąca do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 46 § 1 pkt 4) i art. 252 P.p.s.a. Wezwanie doręczono skarżącej w dniu [...] [k. nr [...] akt sąd.]. Skarżąca w odpowiedzi złożyła uzupełniony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu wniosku podała, że z uwagi na zawiły charakter przedmiotowej sprawy i przymus adwokacki wnosi o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Podała, że udział profesjonalnego pełnomocnika w niniejszej sprawie jest potrzebny i uzasadniony ze względu na skomplikowany charakter sprawy. Skarżąca wskazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Wnioskodawczyni podała, że ze względu na wiek oraz stan zdrowia od kilku lat jest osobą nieaktywną zawodowo. Utrzymuje się z niewielkiej emerytury, która ledwo wystarcza na podstawowe wydatki. Skarżąca wskazała, że w jej małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej i nie prowadzi z mężem wspólnego gospodarstwa domowego. Następnie oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Skarżąca oświadczyła, że posiada dom jednorodzinny o pow. [...] m2 o wartości ok. [...] oraz łąkę o pow. [...] i las o pow. [...] o wartości [...]. Wnioskodawczyni podała, że nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej [...]. Skarżąca wskazała, że ma kredyty, raty kredytów wynoszą [...] miesięcznie. Wnioskodawczyni podała, że otrzymuje emeryturę w wysokości [...] netto. Zobowiązania i stałe wydatki wynoszą: [...], wnioskodawczyni ponosi również wydatki na żywność i inne koszty utrzymania. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień oraz odpisów dokumentów. Z akt sprawy wynika, że w/w pismo doręczono skarżącej w dniu [...], tymczasem wnioskodawczyni do chwili obecnej, t.j. do dnia rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie odpowiedziała na w/w wezwanie. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom samotnym, bez majątku, o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl. W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od skarżącej informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jej rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie starszego referendarza sądowego skarżąca w przedmiotowej sprawie nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Skarżąca pozostaje w związku małżeńskim, z oświadczeń skarżącej wynika, że pozostaje z mężem w rozdzielności majątkowej małżeńskiej, nie jest natomiast jednoznaczne, czy skarżąca prowadzi z mężem wspólne gospodarstwo, czy też nie, gdyż w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy podała, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z mężem [por. rubryka 5. wniosku], następnie w oświadczeniu o stanie rodzinnym podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem MP [por. rubryka 6. wniosku]. Z oświadczenia skarżącej wynika, że posiada dom o pow. [...] m2 o wartości ok. [...], łąkę o pow. [...] i las o pow. [...] o wartości [...]. Z oświadczenia skarżącej wynika, że jest na emeryturze, z tego tytułu uzyskuje dochód netto w wysokości [...]. Skarżąca podała, że raty kredytów wynoszą [...], opłata za prąd [...], pozostałe wydatki to żywność i inne opłaty, jednakże mimo wezwania skarżąca nie podała w jakiej wysokości ponosi opłaty za wodę, gaz, abonament RTV, telefon, Internet, kablówkę, w jakiej wysokości ponosi koszty leczenia, wyżywienia, środków czystości, odzieży i inne koszty. Mimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca nie złożyła odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...], nie wyjaśniła nawet czy zeznania roczne podatkowe sporządziła i złożyła w Urzędzie Skarbowym, nie przedłożyła wyciągów z rachunków bankowych, rachunków kart kredytowych, lokat bankowych, nie wyjaśniła nawet czy rachunki bankowe posiada, nie podała również czy posiada lub użytkuje pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, czy posiada udziały w spółkach, czy pełni funkcje członka zarządu w spółkach. Ze złożonego przez skarżącą wniosku wynika, jak już wcześniej wskazano, że wnioskodawczyni pozostaje w związku małżeńskim, małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Skarżąca mimo wezwania nie wyjaśniła czy pozostaje z mężem w separacji sądowej, jeżeli wnioskodawczyni pozostaje z mężem w separacji sądowej to została zobowiązana do przedłożenia odpisu wyroku, jeżeli nie pozostaje z mężem w separacji sądowej to została zobowiązana do podania w jakiej wysokości i z jakiego tytułu małżonek uzyskuje miesięczne dochody, w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki, czy posiada nieruchomości (dom, mieszkanie, nieruchomość rolną, inne nieruchomości), oszczędności, papiery wartościowe, wierzytelności, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, udziały w spółkach, czy pełni funkcje członka zarządu, prokurenta, członka rady nadzorczej, czy prowadzi działalność gospodarczą. Skarżąca mimo wezwania nie złożyła zeznań rocznych podatkowych małżonka za [...], nie wyjaśniła nawet czy mąż zeznania roczne podatkowe składał w Urzędzie Skarbowym, nie złożyła również wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, rachunków kart kredytowych męża, nie wyjaśniła nawet czy mąż rachunki bankowe posiada. Skarżąca mimo wezwania nie złożyła odpisu umowy lub orzeczenia o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej oraz odpisu umowy lub orzeczenia o podział majątku wspólnego między małżonkami, nie wyjaśniła nawet czy miał miejsce podział majątku. Zauważyć w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r., poz. 682, dalej jako "K.r.o.") małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonek ma obowiązek udzielenia pomocy małżonce w zakresie prowadzenia przez nią procesów sądowych. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, pozostają w separacji faktycznej, nie stanowi okoliczności, w której to mąż nie może pomóc swojej żonie w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 08 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć bowiem należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 61 ze znaczkiem 4 § 1 K.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej czy nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd wysokość osiąganych przez małżonka skarżącej dochodów, jego sytuacja majątkowa (posiadany majątek, lokaty) wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawczyni. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Jak wskazano wyżej obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy to w całości, czy w części, jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 418/05, postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt II FZ 128/12, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie, pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a., skarżąca nie wyjaśniła zatem swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej, na którą wpływ ma również sytuacja finansowa i majątkowa jej męża. W tym miejscu podkreślić należy, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawczyni. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja materialna skarżącej, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, czy to w całości, czy w części, uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie kosztów sądowych i kosztów zastępstwa procesowego. W tych okolicznościach wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącej ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez nią wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Mając na uwadze fakt, że skarżąca uchyliła się od obowiązku złożenia pełnych wyjaśnień odnośnie swoich rzeczywistych możliwości finansowych i majątkowych, wniosek o przyznanie prawa pomocy należało oddalić, bowiem przedłożone przez nią dane są niewystarczające dla przyjęcia, iż skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1, § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.