I SA/Po 134/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A Sp. z o.o. w K o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. w K na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości podatku od nieruchomości za 2012 rok postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia [...] o sygn. akt [...] oddalił skargę A w K na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] w przedmiocie określenia wysokości podatku od nieruchomości za 2012 r. Skarżąca, reprezentowana przez radcę prawnego, pismem z dnia [...] wniosła skargę kasacyjną od w.w wyroku. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] wezwano pełnomocnika skarżącej do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie [...]. W odpowiedzi skarżąca złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca podała, że wniosek jest uzasadniony brakiem dostatecznych środków na uiszczenie kosztów sądowych w związku z zaległościami ze spłatą zobowiązań ze strony kontrahentów A Sp. z o.o. z tytułu przysługujących spółce wierzytelności. Wstrzymanie zapłaty przez współpracujące ze sobą podmioty, stanowi przemijającą przyczynę braku możliwości uiszczenia w.w opłaty sądowej, tym samym przyczynia się do braku możliwości uczynienia zadość wezwania Sądu. Skarżąca podała, że ma uzasadniony interes obrony swoich praw w niniejszym postępowaniu a jej trudna sytuacja finansowa stoi na przeszkodzie uiszczeniu kosztów sądowych wymaganych w sprawie. Skarżąca oświadczyła, że kapitał zakładowy wynosi [...], wartość środków trwałych według bilansu na ostatni rok , strata za ostatni rok obrotowy według bilansu [...], stan konta na rachunku bankowym prowadzonym przez B na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosi [...]. Skarżąca podała, że wartość zobowiązań spółki wedle bilansu sporządzonego za ostatni rok obrotowy wyniosła [...]. Skarżąca posiada należności od kontrahentów w kwocie [...], których niemożność wyegzekwowania skutkuje niemożnością uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Spółka do wniosku załączyła rachunek zysków strat za okres [...], bilans na dzień [...], wyciąg z rachunku bankowego sporządzony [...], informację z KRS stan na dzień [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącą spółkę do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. podanie czy, jeżeli tak to w jakiej wysokości skarżąca w okresie [...] uzyskała przychody i w jakiej wysokości poniosła koszty uzyskania przychodów, 2. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez spółkę, 3. złożenie pełnego odpisu sprawozdania finansowego za [...], 4. złożenie raportów kasowych za okres od [...] do dnia otrzymania wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, 5. złożenie wykazu i wyciągów z wszystkich rachunków bankowych, lokat bankowych, rachunków kart kredytowych obrazujących operacje dokonane w ich ramach w okresie od [...] do dnia otrzymania wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, w przypadku gdyby rachunki te były zajęte w sposób całkowicie wykluczający korzystanie z nich należy przedłożyć zaświadczenia wystawione przez banki po dniu otrzymania wezwania, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, w tym o środkach udostępnionych spółce w w.w okresie, 6. podanie czy spółka zatrudnia pracowników, jeżeli tak to ilu i w jakiej wysokości wypłaca miesięczne wynagrodzenia, 7. złożenie odpisów deklaracji VAT-7 za ostatnie [...], 8. podanie w jakiej wysokości i z jakich środków spółka ponosi koszty związane z utrzymaniem siedziby (np. czynsz, woda, ogrzewanie, gaz, energia elektryczna, telefony stacjonarne i telefony komórkowe), koszty obsługi księgowej, obsługi prawnej, opłaty pocztowe, inne koszty, 9. podanie jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa udziałowca spółki, 10. podanie czy spółka zwróciła się do udziałowca z żądaniem uiszczenia dopłat, pożyczki, które zostałyby przeznaczone na uiszczenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, 11. przedstawienia dowodów świadczących o niemożliwości uzyskania od udziałowca dopłat i pożyczki, t.j. oświadczeń o uzyskiwanych dochodach (z jakich źródeł i w jakiej wysokości), odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...], wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, rachunków kart kredytowych za [...], oświadczeń o posiadanym majątku (nieruchomości – jakie, jaka jest ich szacunkowa wartość, oszczędności, papiery wartościowe, inne prawa majątkowe, wierzytelności, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł), 12. podanie czy, jeżeli tak to w jakiej wysokości do chwili obecnej i w jakich terminach wspólnik udzielił skarżącej spółce pożyczek (odpisy umów pożyczek). Skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyła, że w okresie [...] uzyskała przychody w wysokości [...] i poniosła koszty w wysokości [...]. Skarżąca podała, że nie prowadzi kasy gotówkowej. Spółka oświadczyła, że nie zatrudnia pracowników. Skarżąca podała, że ponosi koszty obsługi administracyjnej (koszty utrzymania siedziby, obsługi księgowej, prawnej i inne) w wysokości około [...] miesięcznie. Skarżąca podała, że sytuacja finansowa i majątkowa udziałowców spółki zależna jest od sytuacji finansowej spółki, na którą z kolei ma wpływ zakres realizowanych usług w ramach podstawowego przedmiotu działalności spółki. Skarżąca wskazała, że z uwagi na brak możliwości finansowych udziałowcy nie są w stanie dokonać stosownych dopłat. Skarżąca podała, że nie posiada pisemnych dokumentów świadczących o niemożliwości uzyskania dopłat i z uwagi na krótki czas na uzupełnienie dokumentacji nie była w stanie uzyskać stosownych oświadczeń. Skarżąca podała, że wspólnik nie udzielił spółce pożyczek. Do pisma załączyła kserokopie deklaracji VAT-7 za miesiące [...], zeznań rocznych podatkowych za [...], sprawozdań finansowych za [...], stan konta na rachunku bankowym z dnia [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, że rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka, rozpoznający wniosek nie musi się przychylić do zgłoszonego żądania, a jedynie może przyznać przywilej w postaci prawa pomocy jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba. Przepisy przenoszą na stronę (wnioskodawcę) obowiązek wykazania wyżej wymienionych przesłanek. Na uwadze należy mieć również, że osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych, ale również, że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (zob. postanowienie NSA z 15 kwietnia 2008r., sygn. akt II OZ 318/08, wszystkie powołane orzeczenia publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z załączonej przez stronę skarżącą dokumentacji i oświadczeń wynika, że kapitał zakładowy Spółki wynosi [...], spółka posiada majątek, wartość środków trwałych wnioskodawcy według bilansu na ostatni rok obrotowy wynosi [...], na majątek ten składają się grunty oraz budynki (por. bilans za [...]), strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wynosi [...]. Ze złożonych deklaracji VAT-7 za miesiące [...] wynika, że w w.w okresie skarżąca wykazała podstawę opodatkowania jedynie w deklaracji VAT-7 za [...] w wysokości [...], w złożonych deklaracjach VAT-7 za [...] wykazała, że nabyła towary i usługi za wartość netto [...]. Skarżąca załączyła zeznania roczne podatkowe za [...], z których wynika, że w [...] przychód spółki wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], w [...] przychód spółki wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...]. W okresie [...] spółka uzyskała przychody w wysokości [...], poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...], a zatem poniosła stratę. Zauważyć jednak należy, że strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Ponoszenie przez stronę skarżącą straty z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej nie uzasadnia potrzeby kredytowania należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez stronę skargą. Ponadto wskazać należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtował się pogląd, że nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 09.11.2011r., sygn. akt I FZ 344/11, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z Krajowego Rejestru Sądowego z dnia [...] wynika, że udziałowcem spółki jest C, która posiada [...] udziałów o łącznej wysokości [...]. Skarżąca poza lakonicznym i gołosłownym, nie popartym żadnymi dokumentami stwierdzeniem, że z uwagi na brak możliwości finansowych udziałowcy nie są w stanie dokonać stosownych dopłat, nie wyjaśniła jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa jej udziałowca. Nie przedstawiła również żadnych dowodów świadczących o niemożliwości uzyskania od udziałowca dopłat czy pożyczek. Nie podała nawet czy zwróciła się do udziałowca o pomoc w poniesieniu kosztów postępowania w niniejszej sprawie, wskazała jedynie, że z uwagi na krótki czas do uzupełnienia dokumentacji, nie była w stanie uzyskać stosownych dokumentów. Jak już wcześniej wskazano, obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania, zatem strona wnosząc skargę zobowiązana jest w pierwszej kolejności zabezpieczyć środki finansowe na poniesienie tych kosztów. Powtórzyć również należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów sądowych, ale także, że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. W tym miejscu podkreślić należy, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które powinno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Godzi się również wskazać, że skarżąca spółka wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Warszawa 2010r., str. 568). Zauważyć bowiem należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty sądowe przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z 12.01.2012 r., sygn. akt II FZ 796/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzeczeniu z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11 Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1577 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Stanowisko wyrażone w w.w postanowieniu zostało również zaaprobowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt II FZ 812/15 (publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przedłożonych przez skarżącą informacji nie wynika jednak, aby skarżąca spółka zwróciła się do udziałowca z takim żądaniem. W tym miejscu wskazać należy, że nawet gdy umowa spółki nie przewiduje możliwości żądania dopłat od wspólników, skarżąca, mimo braku takiego zapisu w umowie spółki, w pierwszej kolejności powinna zwrócić się do udziałowca spółki o udzielenie pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, a nie liczyć jedynie na to, że koszty te zostaną pokryte z budżetu państwa. Bierność w kwestii ewentualnej zmiany umowy spółki, bądź podjęcia innych działań skutkujących dokonaniem przez wspólnika wpłat do spółki dodatkowych sum, nieobjętych powołanym przepisem [np. udzielenie pożyczki przez udziałowca], stanowi argument przemawiający za odmową przyznania wnioskowanego prawa pomocy i brakiem podstaw do traktowania w sposób uprzywilejowany (por. postanowienia NSA: z 11 grudnia 2015 r., II FZ 871/15; z 20 października 2015 r., II FZ 812/15). Z utrwalonego orzecznictwa i poglądów doktryny wynika bowiem obowiązek uwzględniania w prowadzonej działalności gospodarczej ryzyka związanego z tą działalnością, tj. ryzyka prowadzenia sporów sądowych. Niezależnie od powyższego wskazać trzeba, że podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia strony, złożonym na urzędowym formularzu wniosku, obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach (art. 252 § 1 i 3 P.p.s.a.). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Obowiązek ten rozciąga się przy tym na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wystosowanie wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Jak podkreśla się w orzecznictwie, wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności. Użyte w treści art. 246 P.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienia NSA: z 24 listopada 2011 r., I OZ 881/11; z 20 stycznia 2012 r., II FZ 863/11). Ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych spoczywa zatem na stronie, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a referendarz sądowy na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Zatem, to strona powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu wykazanie tych okoliczności. W przeciwnym razie musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 2 P.p.s.a. Niedostarczenie żądanych przez referendarza danych lub przedstawienie ich w sposób niekompletny, powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji referendarz sądowy uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienia NSA: z 17 grudnia 2015 r., II GZ 895/15; z 14 października 2014 r., II GZ 646/14; z 14 stycznia 2011 r., II OZ 1361/10; z 18 sierpnia 2015 r., II GZ 377/15 publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie miała miejsce taka właśnie sytuacja, ponieważ pomimo wezwania spółka nie podała jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa udziałowca spółki, nie przedłożyła również na tę okoliczność żadnych dokumentów (odpisów zeznań rocznych podatkowych złożonych przez udziałowca, wyciągów z jego rachunków bankowych, lokat bankowych, kart kredytowych, sprawozdań finansowych, raportów kasowych czy chociaż oświadczenia o aktualnej sytuacji majątkowej). Uniemożliwia to dokonanie pełnej i rzetelnej oceny, czy skarżąca spółka przy pomocy żądania dopłat, wsparcia finansowego ze strony udziałowca (np. udzielonej przez wspólnika pożyczki) jest w stanie ponieść koszty sądowe w przedmiotowej sprawie czy to całości, czy w części. W.w informacje należy uznać za nieodzowne przy ustalaniu rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych spółki. Skarżąca podała jedynie, że nie posiada pisemnych dokumentów świadczących o niemożliwości uzyskania dopłat, a z uwagi na krótki czas na uzupełnienie dokumentacji, nie była w stanie ich uzyskać. Dodatkowo zauważyć również należy, że skarżąca przedłożyła jedynie wyciąg z rachunku bankowego sporządzony na dzień [...], z którego wynika, że saldo bieżące wynosi [...], saldo dostępne na dzień [...] wynosi [...], wcześniej do wniosku o przyznanie prawa pomocy przedłożyła wyciąg z rachunku bankowego sporządzony na dzień [...], z którego wynika, że saldo bieżące wynosi [...], saldo dostępne na dzień [...], nie złożyła natomiast wcześniejszych wyciągów z rachunku bankowego, t.j. od dnia [...] (por. punkt 5 wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy). Na uwadze należy mieć również okoliczność, że skarżąca posiada wierzytelności w wysokości [...], nie jest w stanie likwidacji, czy w trakcie postępowania upadłościowego. Ponadto skarżąca posiada majątek trwały (grunty i budynki), którego wartość wielokrotnie przewyższa koszty sądowe w niniejszej sprawie. W orzecznictwie wskazuje się, że prawo pomocy nie służy ochronie prywatnego majątku, który może stanowić źródło zabezpieczenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Podkreśla się również, że od strony można oczekiwać, iż będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych (zob. postanowienie NSA z 18 grudnia 2012 r. II GZ 478/12). Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.