I SA/Po 1399/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A w L o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A w L na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2010 r. postanawia: oddalić wniosek. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia [...] o sygn. akt [...] oddalił skargę A w L na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2010 r. Skarżąca spółka, reprezentowana przez radcę prawnego, pismem z dnia [...] wniosła skargę kasacyjną od w.w wyroku. Następnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca spółka podała, że uzasadnia swój wniosek brakiem dostatecznych środków na uiszczenie kosztów sądowych, w związku z zaległościami ze spłatą zobowiązań ze strony kontrahentów z tytułu przysługujących spółce wierzytelności. Wstrzymanie zapłaty przez współpracujące ze spółką podmioty, stanowi przemijającą przyczynę braku możliwości uiszczenia opłat sądowych, tym samym przyczynia się do braku możliwości uczynienia zadość treści wezwania Sądu. Skarżąca podała, że ma uzasadniony interes obrony swoich praw w niniejszym postępowaniu, a jej trudna sytuacja finansowa stoi na przeszkodzie uiszczenia kosztów sądowych wymaganych w sprawie. Skarżąca oświadczyła, że kapitał zakładowy wynosi [...], wartość środków trwałych wnioskodawcy według bilansu na ostatni rok [...], strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wynosi [...], stan rachunku bankowego prowadzonego przez B na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosi [...]. Skarżąca podała, że nie prowadzi kasy gotówkowej, wartość zobowiązań spółki wedle bilansu sporządzonego za ostatni rok obrotowy wyniosła [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącą spółkę do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie odpisów dokumentów i wyjaśnień w związku ze złożonym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Pismo doręczono pełnomocnikowi skarżącej w dniu [...], tymczasem do chwili obecnej wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został uzupełniony. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, że rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka, rozpoznający wniosek nie musi się przychylić do zgłoszonego żądania, a jedynie może przyznać przywilej w postaci prawa pomocy jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba. Przepisy przenoszą na stronę (wnioskodawcę) obowiązek wykazania wyżej wymienionych przesłanek. Na uwadze należy mieć również, że osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych, ale również, że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (zob. postanowienie NSA z 15 kwietnia 2008r., sygn. akt II OZ 318/08, wszystkie powołane orzeczenia publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarżąca spółka w niniejszej sprawie już wcześniej występowała z żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W kwestii żądań zwolnienia od kosztów sądowych wypowiadał się starszy referendarz sądowy (k. [...] akt sąd.). Wobec tego z uwagi na okoliczność, że jest to kolejny wniosek skarżącej spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, wskazać należy, że zgodnie z art. 165 P.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Do tej kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie należą między innymi postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. W orzecznictwie wskazuje się, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie obliguje rozpoznającego ten wniosek do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy. Rolą rozpoznającego po raz kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy jest bowiem zbadanie, czy strona powołuje się na nowe okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 22 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 957/14, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). We wniosku z dnia [...] spółka podała, że nie ma dostatecznych środków na uiszczenie kosztów sądowych w związku z zaległościami ze spłatą zobowiązań ze strony kontrahentów z tytułu przysługujących jej wierzytelności. Wstrzymanie zapłaty przez współpracujące ze spółką podmioty stanowi przemijającą przyczynę braku możliwości uiszczenia opłat sądowych. Skarżąca oświadczyła, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...], wartość środków trwałych [...], strata za ostatni rok obrotowy według bilansu [...], stan rachunku bankowego [...]. We wcześniej złożonym wniosku z dnia [...] skarżąca spółka również podała, że nie ma dostatecznych środków na uiszczenie kosztów sądowych w związku z zaległościami ze spłatą zobowiązań ze strony kontrahentów z tytułu przysługujących jej wierzytelności. Wstrzymanie zapłaty przez współpracujące ze spółką podmioty stanowi przemijającą przyczynę braku możliwości uiszczenia opłat sądowych. Skarżąca oświadczyła wówczas, że kapitał zakładowy wynosi [...], wartość środków trwałych na dzień [..] [...], strata na dzień [...] wynosi [...]. Spółka podała, że nie posiada środków finansowych, w [...] nie osiągnęła dochodów związanych ze sprzedażą swoich usług i nie poniosła w związku z tym kosztów, nie posiada majątku trwałego. Porównując wniosek skarżącej z dnia [...] z poprzednio złożonym wnioskiem zauważyć należy, że skarżąca nie powołała takich okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Jednakże z uwagi na wątpliwości co do sytuacji finansowej i majątkowej skarżącej spółki, pomimo iż, jak już wcześniej wskazano, przy rozpoznawaniu kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy przepisy prawa nie obligują do dokonania ponownej oceny sytuacji strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy w razie wątpliwości, czy wystąpiły nowe okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowych rozstrzygnięć w przedmiocie prawa pomocy, ma prawo wezwać wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień w celu ustalenia, czy wystąpiły nowe okoliczności w sprawie, a zatem, czy wystąpiły przesłanki do przyznania prawa pomocy. W tym celu na zarządzenie referendarza sądowego z dnia [...], pismem z dnia [...] wezwano stronę skarżącą do złożenia dodatkowych oświadczeń i odpisów dokumentów. Skarżąca, mimo że wezwanie zostało doręczone jej pełnomocnikowi w dniu [...] [por. karta nr [...] akt sądowych], do chwili obecnej wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzupełniła. Skarżąca nie złożyła bowiem odpisu zeznania rocznego podatkowego za [...], nie wyjaśniła nawet czy zeznanie roczne podatkowe za [...] sporządziła i złożyła w Urzędzie Skarbowym, nie podała w jakiej wysokości w okresie [...] oraz w [...] uzyskała przychody, w jakiej wysokości poniosła koszty uzyskania przychodów, nie złożyła odpisu sprawozdania finansowego za [...], nie wyjaśniła czy sprawozdanie finansowe za [...] zostało sporządzone, nie złożyła raportów kasowych za okres od [...] do dnia otrzymania wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie wyjaśniła nawet czy w w.w okresie raporty kasowe były sporządzane, nie złożyła odpisów deklaracji VAT-7 za ostatnie [...] i nie podała czy sporządzała i składała w Urzędzie Skarbowym deklaracje VAT-7 za w.w okres, nie złożyła wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie [...], nie podała czy zatrudnia pracowników, nie wyjaśniła w jakiej wysokości i z jakich środków ponosi koszty związane z utrzymaniem siedziby, koszty obsługi księgowej i prawnej, nie podała jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa udziałowców spółki, nie wyjaśniła czy zwróciła się do udziałowców z żądaniem uiszczenia dopłat, które zostałyby przeznaczone na uiszczenie wpisu sadowego od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie, nie przedstawiła żadnych dowodów świadczących o niemożliwości uzyskania od udziałowców dopłat. Jak już wcześniej wskazano, obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania, zatem strona wnosząc skargę kasacyjną zobowiązana jest w pierwszej kolejności zabezpieczyć środki finansowe na poniesienie tych kosztów. Powtórzyć również należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów sądowych, ale także, że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. W tym miejscu podkreślić należy, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które powinno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Godzi się również wskazać, że skarżąca spółka wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Warszawa 2010r., str. 568). Zauważyć należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty sądowe przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z 12.01.2012 r., sygn. akt II FZ 796/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzeczeniu z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11 Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1577 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Stanowisko wyrażone w w.w postanowieniu zostało również zaaprobowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt II FZ 812/15 (publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przedłożonych przez skarżącą informacji nie wynika jednak, aby skarżąca spółka zwróciła się do udziałowców z takim żądaniem. W tym miejscu wskazać należy, że nawet gdy umowa spółki nie przewiduje możliwości żądania dopłat od wspólników, skarżąca, mimo braku takiego zapisu w umowie spółki, w pierwszej kolejności powinna zwrócić się do udziałowców spółki o udzielenie pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, a nie liczyć jedynie na to, że koszty te zostaną pokryte z budżetu państwa. Bierność w kwestii ewentualnej zmiany umowy spółki, bądź podjęcia innych działań skutkujących dokonaniem przez wspólników wpłat do spółki dodatkowych sum, nieobjętych powołanym przepisem [np. udzielenie pożyczki przez udziałowców], stanowi argument przemawiający za odmową przyznania wnioskowanego prawa pomocy i brakiem podstaw do traktowania w sposób uprzywilejowany (por. postanowienia NSA z 11 grudnia 2015 r., II FZ 871/15; z 20 października 2015 r., II FZ 812/15). Z utrwalonego orzecznictwa i poglądów doktryny wynika bowiem obowiązek uwzględniania w prowadzonej działalności gospodarczej ryzyka związanego z tą działalnością, tj. ryzyka prowadzenia sporów sądowych. Niezależnie od powyższego wskazać trzeba, że podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia strony, złożonym na urzędowym formularzu wniosku, obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach (art. 252 § 1 i 3 P.p.s.a.). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Obowiązek ten rozciąga się przy tym na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wystosowanie wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Jak podkreśla się w orzecznictwie, strona wnioskująca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności. Użyte w treści art. 246 P.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienia NSA z 24 listopada 2011 r., I OZ 881/11; z 20 stycznia 2012 r., II FZ 863/11). Ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych spoczywa zatem na stronie, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a referendarz sądowy na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Zatem, to strona powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu wykazanie tych okoliczności. W przeciwnym razie musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 2 P.p.s.a. Niedostarczenie żądanych przez referendarza danych powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji referendarz sądowy uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienia NSA z 17 grudnia 2015 r., II GZ 895/15; z 14 października 2014 r., II GZ 646/14; z 14 stycznia 2011 r., II OZ 1361/10; z 18 sierpnia 2015 r., II GZ 377/15 publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie miała miejsce taka właśnie sytuacja, ponieważ pomimo wezwania spółka nie odpowiedziała na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uniemożliwia to dokonanie pełnej i rzetelnej oceny, czy skarżąca spółka jest w stanie ponieść wpis sadowy od skargi kasacyjnej czy to całości, czy w części. W.w informacje należy uznać za nieodzowne przy ustalaniu rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych spółki. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżąca spółka nie wykazała przesłanek do przyznania prawa pomocy. W tych okolicznościach na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.