I SA/Po 145/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Izabela Kucznerowicz po rozpoznaniu w dniu 09 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu [...] od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 kwietnia 2016 r. o sygn. akt I SA/Po 145/16 o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu, przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Na podstawie wniosku o prawo pomocy oraz uzyskanych od skarżącego informacji referendarz ustalił, że skarżący do dnia [...] sierpnia 2015 r. prowadził działalność gospodarczą o nazwie "[...]" w [...]. Obecnie nie pracuje, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie uzyskuje żadnego dochodu, nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny z uwagi na stan zdrowia. Wnioskodawca pozostaje na utrzymaniu małżonki, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz synami w wieku [...] i [...] lat. Skarżący podał, że w związek małżeński wstąpił w dniu [...] sierpnia 2014 r., małżonkowie od dnia ślubu pozostają w rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Z oświadczeń wnioskodawcy wynika, że nie posiada on żadnego majątku, prowadzone są wobec niego egzekucje komornicze. Ze złożonych przez skarżącego wyjaśnień wynika, że małżonka prowadzi działalność gospodarczą, posiada nieruchomość o powierzchni [...] m2 o wartości ok. [...] zł, samochód marki [...] w leasingu, wnioskodawca nie wie w jakiej wysokości małżonka uzyskuje miesięczne dochody z uwagi na zawartą umowę majątkową. Na podstawie przedłożonych dokumentów referendarz ustalił, że z zeznań rocznych podatkowych za 2012 2013 r., wynika, że w 2012 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i dochód [...] zł, w 2013 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i dochód [...] zł. Skarżący przedłożył wydruk z Urzędu Skarbowego o złożonych deklaracjach za 2014 r., z którego wynika, że przychód wnioskodawcy w 2014 r. wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, dochód [...] zł, kserokopię oświadczenia małżonki z dnia [...] marca 2016 r., kserokopię umowy sprzedaży nieruchomości z dnia [...] czerwca 2014 r. zawartej w formie aktu notarialnego, odpis z wyciągu z rachunku bankowego, odpisy postanowień Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...].02.2016 r. i z dnia [...].03.2016 r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, ewidencję środków trwałych. Ze złożonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że mieszka w mieszkaniu należącym do jego żony. Mimo wezwania skarżący nie podał w jakiej wysokości małżonka uzyskuje miesięczne dochody, nie złożył wyciągów z rachunków bankowych żony, nie wyjaśnił czy małżonka rachunki bankowe posiada, nie przedłożył zeznań rocznych podatkowych żony za 2014 i 2015 r., nie wyjaśnił czy zeznania roczne podatkowe za w/w lata składała, nie złożył odpisów dokumentów z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, tj. odpisu z książki przychodów i rozchodów, deklaracji VAT-7, wyciągów z firmowych rachunków bankowych, ewidencji środków trwałych, nie podał ilu zatrudnia pracowników. Skarżący podał, że małżonka z uwagi na sytuację przedrozwodową i na obowiązującą w ich małżeństwie rozdzielność majątkową odmówiła jemu udzielenia informacji dotyczącej jej dochodów oraz posiadanego majątku. W ustawowym terminie skarżący, reprezentowany przez adwokata, złożył sprzeciw, w którym negatywnie ocenił wydane rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący wyjaśnił, że: 1. Małżonka skarżącego odmówiła udzielenia informacji skarżącemu na temat swojego majątku, wydatków na mieszkanie należącego niej, w którym zamieszkuje skarżący, jaki i na temat swojej działalności gospodarczej, gdyż jak w skardze i we wniosku o przyznanie prawa pomocy podnosił skarżący, małżonka utrzymuje skarżącego od czasu zaprzestania przez niego działalności gospodarczej i ma z nim zawarta umowę majątkową małżeńską o rozdzielności majątkowej obowiązującej od czasu ślubu ze skarżącym; 2. Skarżący nie ma innych kredytów, jak te które wskazał we wniosku o przyznanie prawa pomocy, 3. Koszty utrzymania domu w [...], przy ul. [...] ponosi małżonka skarżącego, a skarżący nie posiada samochodu czy też telefonu, nie płaci innych abonamentów. Koszt utrzymania domu to około [...] zł miesięcznie na prąd, gaz i wodę. Na ubrania rodzina wydaje około [...] zł miesięcznie (na 4 osoby). 4. Skarżący z rodzina na wyżywienie potrzebuje [...]x[...]zł = [...] zł miesięcznie, które opłaca małżonka skarżącego. Brak rachunków, gdyż rodzina nie zbiera paragonów. 5. Skarżący jest obecnie w depresji po zajęciach komorniczych w związku z kontrolą z niniejszej sprawy podatkowej i nie może znaleźć pracy, co spowodowało że zakończył działalność gospodarczą, tracąc płynność finansową, 6. Skarżący i jego małżonka nie posiadają udziałów w spółkach i nie pełnią funkcji członka zarządu lub prokurenta, czy też członka rady nadzorczej w spółkach, 7. Skarżący nie posiada pojazdów mechanicznych a małżonka posiada jeden pojazd m-ki [...] o nr rej. [...] o wart. około [...]zł. Małżonka spłaca za niego leasing do 2010 r. z ratą [...] zł brutto miesięcznie, 8. Skarżący nie prowadzi prac dorywczych, gdyż jest załamany nerwowo po kontroli w niniejszej sprawie, co spowodowało zamknięcie jego działalności gospodarczej w [...].08.2015r. Skarżący nie jest zarejestrowany w PU Pracy, gdyż ma problem depresji, (zamknął się w sobie a sytuacja sprowadza się do poinformowania skarżącego przez jego małżonkę w grudniu 2015r, iż chce ona rozwodu ze skarżącym - pozwu jeszcze nie złożyła), 9. za 2015 r. skarżący nie złożył jeszcze zeznania podatkowego, które złożone będzie dopiero w ustawowym terminie do końca kwietnia 2016r. Za 2015r. skarżący nie ma dochodu ani przychodu, 10. Żona posiada nieruchomość na własność, w której zamieszkuje rodzina w [...] przy ul. [...] o pow. [...]m kwadratowych, wartości około [...] zł, a o innych nieruchomościach nigdy nie poinformowała skarżącego. Sytuacja przedrozwodowa powoduje, iż małżonka nie chce informować skarżącego o swoich wydatkach i majątku, informując skarżącego, iż ma do tego prawo, gdyż przed małżeństwem zawarła z nim umowę małżeńską o rozdzielności majątkowej i od tego czasu nie informuje skarżącego o majątku, przychodach i rozchodach. Rolę sprowadza do utrzymywania małżonka (skarżącego), gdyż jest on w stanie depresji, co powoduje, że osoby te niebawem spotkają się na sali rozpraw o rozwód. 11. Skarżący nie ogłosił upadłości, ale postępowanie o wyjawienie majątku przed SR w [...] (Sąd ma dokumenty kluczowe w aktach sprawy o przyznanie prawa pomocy) oraz ww. dwa postanowienia z US w [...] potwierdzają żądania skarżącego w zakresie udzielenia mu prawa pomocy a stanowisko jego żony, które jest zgodne z prawem, nie może negatywnie wpływać na decyzje Sądu, tym bardziej, że skarżący mimo protestów żony ustala składniki i koszty utrzymania rodziny, o czym mowa w niniejszym piśmie. 12. Innych rachunków bankowych, jak ww. wymienionych w historii tych rachunków skarżący nie posiada." Skarżący załączył dodatkowe dokumenty tj. odpis książki przychodów i rozchodów za okres styczeń 2015 r. - grudzień 2015 r., odpis deklaracji VAT - 7 za styczeń 2015 r., - do lipca 2015 r. Skarżący w ramach niniejszego sprzeciwu wnosi o bezpośrednie zwrócenie się przez Sąd do jego małżonki o dalsze informacje, poprzez bezpośrednie zwrócenie się do niej o żądane informacje. Mając powyższe na uwadze skarżący w pełni wykazał iż zasługuje na częściowe zwolnienie go z kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 - dalej: "P.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia należy wyjaśnić, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a. zgodnie, z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Na podstawie art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11). Oceniając zasadność wniosku Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Należy ponadto wskazać, że skarżący wszczynając spór na drodze sądowej powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. Dopiero uznanie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny nie jest w stanie ponieść się kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. postanowienie NSA z dnia 4 stycznia 2011 r. sygn. akt I OZ 979/10). W rozpatrywanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zdaniem Sądu zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, bowiem skarżący nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] zł wpisu od skargi. W oparciu o złożone dokumenty i oświadczenia nie jest możliwe rozstrzygnięcie wniosku skarżącego zgodnie z jego żądaniami, bowiem zawarte we wniosku dane są niewystarczające dla kompleksowej oceny sytuacji majątkowej i finansowej skarżącego. Zasadnie zatem referendarz kierując się dyspozycją art. 255 P.p.s.a. wezwał wnioskodawcę do przedłożenia dokumentów pozwalających na wnikliwą ocenę sytuacji skarżącego. Skarżący nie wywiązał się ze skierowanego do niego wezwania i nie przedłożył wszystkich wymaganych dokumentów. Zasadnie wskazano w zaskarżonym postanowieniu, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm., dalej: "K.r.o.") małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, pozostają w separacji faktycznej, nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 08 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 614§ 1 K.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej, separacji faktycznej, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd wysokość osiąganych przez małżonkę skarżącego dochodów wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Sytuacja finansowa i majątkowa żony wpływa zatem na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Sąd zwraca uwagę, że złożone przez małżonkę skarżącego oświadczenie z dnia [...] marca 2016 r. odmawiające udzielenia jakichkolwiek informacji nie czyni zadość wymogom określonym w wezwaniu referendarza. Brak zatem informacji odnoszących się do wyciągów z rachunków bankowych żony, brak wyjaśnienia czy małżonka rachunki bankowe posiada, brak informacji o zeznaniach rocznych podatkowych żony za 2014 i 2015 r., brak informacji czy zeznania roczne podatkowe za w/w lata składała, brak informacji o prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. W skierowanym do skarżącego wezwaniu z dnia [...] lutego 2016 r. referendarz sprecyzował, jakie dane są wymagane. Jak wskazano wyżej obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, zgodnie z którym to niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 29 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 58/15, postanowienie NSA z dnia 8 października 2014 r., sygn. akt I FZ 388/14). Złożone natomiast przez skarżącego oświadczenia są niewystarczające do stwierdzenia, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych jest zasadny. Uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy to w całości, czy w części, jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt I FZ 476/13, wszystkie powołane orzeczenia publikowane na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania lub wykonania go w sposób wybiórczy obciążają w całości stronę, do której wezwania sądowe zostały skierowane. Mając na uwadze fakt, że skarżący uchylił się od obowiązku złożenia wyjaśnień odnośnie swoich rzeczywistych możliwości finansowych i majątkowych wniosek o przyznanie prawa pomocy należało oddalić, bowiem przedłożone przez skarżącego dane są niewystarczające dla przyjęcia, iż skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy zatem uznać, że referendarz dokonał prawidłowej oceny wniosku skarżącego. Wbrew zarzutom podniesionym w sprzeciwie referendarz nie przekroczył swoich uprawnień w zakresie żądania informacji na temat prawa pomocy. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.