I SA/Po 1672/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 06 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku BP o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi BP na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za miesiące: styczeń – sierpień 2009 r., październik – grudzień 2009 r., nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za wrzesień 2009 r. oraz podatku do zapłaty za miesiące: styczeń – kwiecień 2009 r., wrzesień – grudzień 2009 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący BP pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że z uwagi na wartość przedmiotu zaskarżenia wpis sądowy od skargi wyniesie maksymalną kwotę, t.j. [...]. Wnioskodawca podał, że utrzymuje się obecnie wyłącznie z wynagrodzenia za pracę w kwocie netto [...] (kwota ta obowiązuje od [...]), wcześniej otrzymywał wynagrodzenie w wysokości [...] netto. Skarżący podał, że wynagrodzenie wystarcza wyłącznie na pokrycie podstawowych kosztów utrzymania mieszkania oraz kosztów wyżywienia. Ponadto skarżący – w miarę możliwości - czyni starania by wspomagać żonę w utrzymaniu ich [...] córek. Wnioskodawca zaznaczył, że wskutek działania organów podatkowych doszło do dalszego, bardzo znaczącego zadłużenia wnioskodawcy, albowiem zaciągnięty został przez spółkę A kredyt w B, który został zdaniem banku zabezpieczony wekslem, poręczonym przez wnioskodawcę. Na podstawie w.w weksla Sąd Okręgowy wydał nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym. W dniu [...] wnioskodawca otrzymał zawiadomienie, że Komornik Sądowy dochodzi od wnioskodawcy kwoty blisko [...]. Komornik powiadomił też wnioskodawcę, że dokonuje zajęcia jego jedynej nieruchomości (własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu o pow. [...] m2). Skarżący podał, że powyższe działania windykacyjne zostały wywołane prawdopodobnie działaniami urzędu skarbowego, który próbując dochodzić należności w wysokości (nie licząc odsetek i kosztów dodatkowych) ponad [...] (kwestionowane przez wnioskodawcę przed tut. Sądem) powiadomił w.w bank, co wywołało natychmiastową reakcję banku. Wnioskodawca podniósł, że roszczenie banku nie dotyczy zobowiązań wnioskodawcy a spółki, której zobowiązanie wnioskodawca jedynie poręczył. Skarżący stwierdził, że już samo zestawienie wysokości koniecznych do poniesienia kosztów postępowania z bardzo niskim dochodem wskazuje jednoznacznie, że wnioskodawca nie ma możliwości ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania i jest to tym bardziej oczywiste w świetle faktu, że urząd skarbowy już rozpoczął przymusową egzekucję zobowiązań ustalonych w zaskarżonej decyzji – razem z kosztami egzekucyjnymi i odsetkami obliczone są one na ponad [...]. Skarżący podniósł, że jego ciężka sytuacja finansowa i materialna wynika wyłącznie z działań organów podatkowych, które uważa za bezzasadne. Wnioskodawca podał, że jedynym znaczącym majątkiem jest nieruchomość lokalowa przy ul. Ś [...] w P, z której obecnie prowadzona jest egzekucja komornicza, zatem nie może być spieniężona ani dodatkowo obciążona przez wnioskodawcę w celu uzyskania środków pieniężnych na uiszczenie wpisu sądowego. Wnioskodawca wskazał, że jakiekolwiek zbywanie lub obciążanie majątku przez skarżącego narażałoby go na odpowiedzialność karną z art. 300 k.k. Skarżący oświadczył, że nie ma osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Wnioskodawca posiada własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu, pow. mieszkania [...] m2, wartość około [...], nieruchomość obciążona hipoteką na rzecz B i egzekucją komorniczą prowadzoną pod sygn. akt [...], skarżący nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej [...]. Skarżący podał, że prowadzone są wobec niego [...] postępowania egzekucyjne: 1) Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym, sygn. [...] o kwotę [...] (plus odsetki i koszty) na rzecz B, 2) Naczelnik Urzędu Skarbowego – egzekucja zobowiązań wynikających z zaskarżonej decyzji (łącznie [...]). Skarżący podał, że z tytułu zatrudnienia otrzymuje wynagrodzenie w wysokości [...]. Skarżący podał, że czynsz od [...] wynosi [...], uprzednio [...], media ok. [...]. Do wniosku załączył: zawiadomienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia [...] o wszczęciu egzekucji z nieruchomości, zawiadomienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] o zajęciu wynagrodzenia za pracę. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że zeznanie roczne podatkowe za [...] nie zostało jeszcze złożone. Wnioskodawca oświadczył, że pozostaje w związku małżeńskim, separacji nie orzeczono, w małżeństwie od samego początku, t.j. od [...] obowiązywał i obowiązuje nadal ustrój rozdzielności majątkowej. Skarżący nie posiada pojazdu mechanicznego podlegającego obowiązkowi rejestracji. Skarżący w ramach pełnionych obowiązków wynikających ze stosunków służbowych w razie potrzeby korzysta z któregoś z aktualnie dostępnych pojazdów mechanicznych należących do Spółki. Skarżący poza nieruchomością wskazaną we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie posiada innych nieruchomości, nie posiada też innych przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł ani też nie dokonywał jakichkolwiek darowizn ze swojego majątku. Skarżący aktualnie nie uzyskuje dochodów poza dochodami ze stosunku pracy. Skarżący zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej z dniem [...]. Wnioskodawca podał, że ponosi następujące koszty miesięcznego utrzymania: [...]. Do pisma załączył zaświadczenie o zatrudnieniu i dochodach, wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, zeznania podatkowe za [...], umowę najmu lokalu mieszkalnego z dnia [...], z której wynika, że skarżący wynajął lokal mieszkalny nr [...] przy ul. Ś w P na czas określony, t.j. od dnia [...] na okres [...] lat, czynsz najmu miesięcznie wynosił będzie [...], umowę majątkową małżeńską z dnia [...] sporządzoną w formie aktu notarialnego, wyciągi z rachunków bankowych, przy czym na rachunku bankowym prowadzonym przez D saldo końcowe na dzień [...] wynosi [...], na rachunku tym na dzień sporządzenia wyciągu było zarejestrowane następujące zajęcie egzekucyjne: Urząd Skarbowy, sygn. [...], data zarejestrowania zajęcia [...], skarżący posiada kartę kredytową w E, przyznany limit kredytowy [...], w dniu [...] żona skarżącego spłaciła kartę kredytową – kwota wpłaty [...], wnioskodawca posiada rachunek bankowy oraz kartę kredytową w F. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia złożonego przez skarżącego wynika, że wnioskodawca nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z innymi osobami, pozostaje w związku małżeńskim, ma [...] córki, między małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, wnioskodawca uzyskuje dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] netto, aktualnie nie uzyskuje dochodów poza dochodami ze stosunku pracy, posiada własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu, pow. [...] m2 o wartości ok. [...], obciążone hipoteką, prowadzona jest egzekucja komornicza, nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności. Ze złożonych dokumentów wynika, że skarżący wynajął mieszkanie w [...] na okres [...] lat za czynsz w wysokości [...]. Ze złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń wynika, że skarżący pozostaje w związku małżeńskim, pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, małżonkowie nie pozostają w separacji sądowej. Skarżący mimo wezwania nie podał w jakiej wysokości i z jakiego tytułu małżonka uzyskuje miesięczne dochody, nie wyjaśnił czy posiada ona nieruchomości, jeżeli tak to jakie, jaka jest ich powierzchnia oraz szacunkowa wartość, oszczędności, papiery wartościowe, inne prawa majątkowe, wierzytelności, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji (marka, rok produkcji i wartość rynkowa), w jakiej wysokości i na co ponosi koszty miesięcznego utrzymania, czy ma na utrzymaniu inne osoby. Mimo wezwania skarżący nie przedłożył zeznań rocznych podatkowych żony za [...], nie wyjaśnił nawet czy zeznania roczne podatkowe za [...] małżonka składała, nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych żony za [...] i nie wyjaśnił, czy rachunki bankowe małżonka posiada. Skarżący wprawdzie podniósł, że pomiędzy nim i jego żoną istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska i że nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, jednakże wskazać należy, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 2082 ze zm., dalej jako "K.r.o.") małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, pozostają w separacji faktycznej, nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 08 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć bowiem należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 61 ze znaczkiem 4 § 1 K.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej czy nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje, tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd wysokość osiąganych przez małżonkę skarżącego dochodów, jej sytuacja materialna wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Dodatkowo zauważyć należy, że z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego stan na dzień [...] wynika, że małżonka skarżącego posiada udziały o łącznej wartości [...] w następujących spółkach: H, I, J, natomiast skarżący w w.w spółkach pełni funkcje prezesa zarządu. Wobec powyższego stwierdzić należy, że obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 418/05, postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt II FZ 128/12, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie, pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a., skarżący nie wyjaśnił zatem swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej, na którą wpływ ma również sytuacja finansowa i majątkowa jego żony. W tym miejscu podkreślić należy, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja materialna skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, czy to w całości, czy w części, uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie kosztów sądowych. W tych okolicznościach wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Mając na uwadze fakt, że skarżący uchylił się od obowiązku złożenia pełnych wyjaśnień odnośnie swoich rzeczywistych możliwości finansowych i majątkowych, a wniosek o przyznanie prawa pomocy należało oddalić, bowiem przedłożone przez skarżącego dane są niewystarczające dla przyjęcia, iż skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i p 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.