I SA/Po 2318/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Izabela Kucznerowicz po rozpoznaniu w dniu 08 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 08 lutego 2016 r. referendarz sądowy oddalił wniosek [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu referendarz wskazał, że skarżący [...], reprezentowany przez doradcę podatkowego, złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] stycznia 2016 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie posiada majątku ani oszczędności. Wynagrodzenie za pracę wystarcza jedynie na bieżące utrzymanie, tj. koszty związane z najmem mieszkania, spłatę pożyczki oraz wyżywienie. Skarżący oświadczył, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z innymi osobami. Nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Skarżący podał, że uzyskuje dochód netto z tytułu umowy o pracę w wysokości [...] zł. Wnioskodawca podał, że ponosi koszty związane z najmem mieszkania w wysokości ok. [...] zł miesięcznie, rata pożyczki wynosi ok. [...] zł miesięcznie. Na wezwanie z dnia [...] stycznia 2016 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] stycznia 2016 r. oświadczył, że czynsz wynosi [...] zł, opłaty za media, telefon i prąd ok. [...] zł. Skarżący wskazał, że jest likwidatorem [...] Sp. z o.o. oraz [...] Sp. z o.o. Skarżący wskazał, że został powołany do składu Zarządu Spółki [...] Sp. z o.o. jako Prezes Zarządu. Skarżący podał, że pozostaje w związku małżeńskim, żona mieszka w [...] i nie ma z nią kontaktu od 30 lat, dlatego też nie zna jej sytuacji majątkowej. Do pisma załączył zaświadczenie o zarobkach z dnia [...] stycznia 2016 r., z którego wynika, że jest zatrudniony jako kierowca na czas nieokreślony, średnie wynagrodzenie wyliczone z trzech miesięcy, tj. od października 2015 r. do grudnia 2015 r. wynosi [...] zł. Wnioskodawca załączył również kserokopię zeznania rocznego podatkowego za 2014 r., z którego wynika, że dochód jego wyniósł [...] zł, wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego przez [...] za okres od [...] czerwca 2015 r. do [...] stycznia 2016 r. W ocenie referendarza sądowego wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało oddalić, bowiem przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. W sprzeciwie z dnia [...] lutego 2016 r. skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i udzielenie skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie skarżącego wykazał on, że nie posiada wystarczających środków finansowych na uiszczenie wpisu sądowego od skargi. Nie sposób zgodzić się z twierdzeniem, iż fakt pozostawania w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania. Z treści postanowienia wynika, iż za główną przesłankę odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy, uznano fakt, iż skarżący nie udzielił informacji o sytuacji majątkowej i finansowej swojej małżonki. Podkreślenia wymaga, iż Skarżący jednoznacznie wyjaśnił, iż od 30 lat pozostaje z żoną w faktycznej separacji i dlatego nie ma on żadnej wiedzy o małżonce, w tym również nie ma on żadnej wiedzy o jej majątku, czy dochodach. Skarżący wykazał, iż nie jest w stanie ponieść wpisu sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej: "P.p.s.a."), w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 14 maja 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia należy wyjaśnić, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a. zgodnie, z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Na podstawie art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11). Oceniając zasadność wniosku Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Należy ponadto wskazać, że skarżący wszczynając spór na drodze sądowej powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. Dopiero uznanie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny nie jest w stanie ponieść się kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. postanowienie NSA z dnia 4 stycznia 2011 r. sygn. akt I OZ 979/10). W rozpatrywanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zdaniem Sądu zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, bowiem skarżący nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] zł wpisu od skargi. W oparciu o złożone dokumenty i oświadczenia nie jest możliwe rozstrzygnięcie wniosku skarżącego zgodnie z jego żądaniami, bowiem zawarte we wniosku dane są niewystarczające dla kompleksowej oceny sytuacji majątkowej i finansowej skarżącego. Zasadnie zatem referendarz kierując się dyspozycją art. 255 P.p.s.a. wezwał pismem z dnia [...] stycznia 2016 r. wnioskodawcę do przedłożenia dokumentów pozwalających na wnikliwą ocenę sytuacji skarżącego (k. 36 akt sąd.). Skarżący nie wywiązał się ze skierowanego do niego wezwania i nie przedłożył wszystkich wymaganych dokumentów oraz oświadczeń. Ze złożonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że skarżący nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z innymi osobami, wnioskodawca pozostaje jednak w związku małżeńskim, przy czym małżonka mieszka w [...] i małżonkowie nie mają ze sobą kontaktu od 30 lat. Skarżący mieszka w mieszkaniu, które wynajmuje. Wnioskodawca jest zatrudniony na umowę o pracę, z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w wysokości ok. [...] zł netto. Skarżący podał, że czynsz za mieszkanie wynosi [...] zł, opłaty za media ok. [...], rata kredytu [...] zł. Wnioskodawca wskazał, że kredyt został zaciągnięty z przyczyn rodzinnych. Jednakże mimo wezwania skarżący nie podał kiedy kredyt został zaciągnięty, w jakiej wysokości i na jaki okres. Z oświadczeń skarżącego wynika, że nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Skarżący mimo wezwania nie podał, czy posiada lub użytkuje pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji. Skarżący nie wyjaśnił również mimo wezwania czy poza dochodami z tytułu umowy o pracę uzyskuje inne dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości i z jakiego tytułu. Wnioskodawca podał, że pełni funkcję likwidatora w dwóch spółkach z o.o. oraz funkcję Prezesa Zarządu w spółce z o.o. Mimo wezwania skarżący nie podał czy z tego tytułu uzyskuje dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli nie uzyskuje to nie wyjaśnił dlaczego. Skarżący mimo wezwania nie podał również jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jego żony. Skarżący nie złożył zeznań rocznych podatkowych żony za 2013 i 2014 r., nie wyjaśnił nawet czy zeznania roczne podatkowe za w/w okres małżonka składała, nie podał w jakiej wysokości i z jakiego tytułu uzyskuje ona miesięczne dochody, nie wyjaśnił, czy małżonka posiada pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak to jakiej marki, jaki jest ich typ, rok produkcji i wartość rynkowa, czy posiada ona jakieś nieruchomości (np. dom, mieszkanie, nieruchomość rolną, inne nieruchomości), oszczędności, papiery wartościowe, przedmioty o wartości powyżej 5.000 zł. Skarżący wprawdzie podniósł, że małżonka mieszka w [...] i że nie ma z nią kontaktu od 30 lat, dlatego też nie zna jej sytuacji majątkowej, jednakże nie wyjaśnił czy pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej małżeńskiej, czy małżonkowie posiadali wspólny majątek i czy doszło do podziału majątku, jeżeli tak to w jaki sposób. W tym miejscu zauważyć należy, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm., dalej jako "K.r.o.") małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Natomiast fakt, że małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, pozostają w separacji faktycznej, nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 08 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14). Zauważyć bowiem należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 614 4 § 1 K.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej czy nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd wysokość osiąganych przez małżonkę skarżącego dochodów, jej sytuacja materialna wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Skarżący, pomimo wezwania nie złożył odpisu zeznania rocznego podatkowego za 2013 r., nie wyjaśnił nawet czy zeznanie roczne podatkowe za w/w okres złożył w Urzędzie Skarbowym. W orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, zgodnie z którym to niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 29 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 58/15, postanowienie NSA z dnia 8 października 2014 r., sygn. akt I FZ 388/14). Złożone natomiast przez skarżącego oświadczenia są niewystarczające do stwierdzenia, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych jest zasadny. Uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy to w całości, czy w części, jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt I FZ 476/13, wszystkie powołane orzeczenia publikowane na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania lub wykonania go w sposób wybiórczy obciążają w całości stronę, do której wezwania sądowe zostały skierowane. Mając na uwadze fakt, że skarżący uchylił się od obowiązku złożenia wyjaśnień odnośnie swoich rzeczywistych możliwości finansowych i majątkowych wniosek o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przedłożone przez skarżącego dane są niewystarczające dla przyjęcia, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Należy zatem uznać, że referendarz dokonał prawidłowej oceny wniosku skarżącego. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.