I SA/Po 286/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku AB o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi AB na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej byłego członka zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za miesiące od września 2012 r. do lutego 2013 r. wraz z kosztami postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić wniosek. Skarżący AB pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Następnie skarżący złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] i uzupełniony na wezwanie z dnia [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podał: - niskie dochody wnioskodawcy (ok. [...]), - rozdzielność majątkowa, - koszty związane z postępowaniem karnym (wyjazdy i pobyt w O), - koszty leków i wizyt lekarskich syna, - wysokie koszty utrzymania. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z synami w wieku [...] lat. Wnioskodawca podał, że nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł, żona posiada mieszkanie, garaż, samochód osobowy, lokaty. Skarżący oświadczył, że żona z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód netto w wysokości ok. [...], skarżący z tytułu umowy zlecenia w wysokości ok. [...] netto. Wnioskodawca podał, że zobowiązania i stałe wydatki wynoszą: [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 2.złożenie wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, kart kredytowych należących do skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, 4. podanie w jakiej wysokości żona skarżącego posiada lokaty, 5. podanie jaka jest powierzchnia i szacunkowa wartość mieszkania, które należy do żony skarżącego, 6. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbicie na poszczególne wydatki – czynsz, prąd, woda, gaz, telefony, Internet, abonament RTV, kablówka, koszty leczenia, wyżywienie, środki czystości, raty kredytów – z podaniem kiedy kredyty zostały zaciągnięte, na co, w jakiej wysokości, na jaki okres, inne miesięczne wydatki, 7. złożenie odpisu orzeczenia lub umowy majątkowej małżeńskiej oraz odpisu orzeczenia lub umowy o podział majątku wspólnego między małżonkami, 8. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają udziały w spółkach, czy pełnią funkcje członka zarządu, prokurenta, członka rady nadzorczej w spółkach, jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach, 9. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują poza dochodami wykazanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy inne dochody (np. z tytułu udziału w spółkach, pełnienia funkcji w spółkach, prowadzenia działalności gospodarczej, prac sezonowych, umowy o dzieło, inne), jeżeli tak to w jakiej wysokości, 10. podanie czy skarżący posiadał nieruchomości, oszczędności, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł i czy darował składniki swojego majątku innym osobom, jeżeli tak to komu i kiedy (odpisy umów darowizn). Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że nie pozostaje z żoną we wspólnym gospodarstwie domowy. Wskazał, że tym samym, biorąc również pod uwagę rozdzielność majątkową, że nie może udzielić informacji wymaganych w punktach 4, 5 pisma z dnia [...]. Skarżący podał, że w [...] nie uzyskiwał dochodu podlegającego opodatkowaniu. Wyjaśnił, że nie otrzymuje papierowych wyciągów z banku i dlatego załączył stronę ze swojego konta w A. Skarżący podał, że partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania w granicach [...] miesięcznie. Wnioskodawca w odpowiedzi na punkt 3, 7, 8, 9 i 10 wezwania odpowiedział "nie dotyczy". Do pisma załączył kserokopie: zeznania rocznego podatkowego za [...], z którego wnika, że uzyskał dochód w wysokości [...] oraz kserokopie aktu notarialnego z dnia [...], w formie którego zawarto umowę podziału majątku wspólnego oraz aktu notarialnego z dnia [...], w formie którego zawarto umowę majątkową małżeńską. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że wnioskodawca nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] (wpis od skargi) i ustanowienie adwokata. Ze złożonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że skarżący pozostaje w związku małżeńskim, pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, we wniosku o przyznanie prawa pomocy sporządzonym na urzędowym formularzu skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i z synami, w piśmie z dnia [...] oświadczył natomiast, że nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego. Z oświadczeń skarżącego wynika, że uzyskuje dochód z tytułu umowy zlecenia w wysokości ok. [...] netto, żona skarżącego z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości ok. [...] netto. Wnioskodawca we wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że zobowiązania i stałe wydatki wynoszą: [...], natomiast w odpowiedzi z dnia [...] skarżący podał, że partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania w wysokości ok. [...] miesięcznie. Skarżący mimo wezwania nie wyjaśnił kiedy kredyt został zaciągnięty, na co, w jakiej wysokości i na jaki okres. Z oświadczeń skarżącego wynika, że nie posiada żadnego majątku, małżonka wnioskodawcy posiada mieszkanie, garaż, samochód oraz lokaty. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przedłożył kserokopię umowy majątkowej małżeńskiej z dnia [...] oraz umowy podziału majątku wspólnego z dnia [...], z § [...] tej umowy wynika, że skarżący w imieniu własnym oraz w imieniu i na rzecz żony dokonuje podziału majątku wspólnego w ten sposób, że: 1) lokal mieszkalny, stanowiący odrębną nieruchomość, opisany w § [...] aktu, wraz z prawami związanymi z jego własnością, 2) spółdzielcze własnościowe prawo do garażu opisane w § [...] tego aktu nabywa w całości jego żona. Skarżący mimo wezwania nie złożył zeznań rocznych podatkowych małżonki za [...], nie wyjaśnił czy żona zeznania roczne podatkowe składała, nie złożył wyciągów z lokat bankowych, rachunków bankowych, w tym kart kredytowych żony, nie wyjaśnił nawet, czy żona rachunki bankowe posiada. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że żona skarżącego posiada samochód osobowy, jednakże wnioskodawca mimo wezwania nie podał jakiej marki, jaki jest jego rok produkcji i wartość rynkowa. Skarżący mimo wezwania nie podał w jakiej wysokości jego żona posiada lokaty oraz jaka jest szacunkowa wartość mieszkania, które należy do jego żony. Skarżący wprawdzie podniósł, że pomiędzy nim i jego żoną istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska i że nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego (pismo z dnia [...]), jednakże w tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r., poz. 682, dalej jako "K.r.o.") małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, pozostają w separacji faktycznej, nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 08 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć bowiem należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 61 ze znaczkiem 4 § 1 K.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej czy nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd wysokość osiąganych przez małżonkę skarżącego dochodów, jej sytuacja majątkowa (posiadany majątek, lokaty) wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Jak wskazano wyżej obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy to w całości, czy w części, jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 418/05, postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt II FZ 128/12, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie, pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a., skarżący nie wyjaśnił zatem swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej, na którą wpływ ma również sytuacja finansowa i majątkowa jego żony. W tym miejscu podkreślić należy, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja materialna skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, czy to w całości, czy w części, uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie kosztów sądowych i kosztów zastępstwa procesowego. W tych okolicznościach wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Mając na uwadze fakt, że skarżący uchylił się od obowiązku złożenia pełnych wyjaśnień odnośnie swoich rzeczywistych możliwości finansowych i majątkowych, wniosek o przyznanie prawa pomocy należało oddalić, bowiem przedłożone przez niego dane są niewystarczające dla przyjęcia, iż skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1, § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.