I SA/Po 370/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka Sędziowie Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz (spr.) Asesor sądowy WSA Michał Ilski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi J. U. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] z dnia 13 marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę. Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec J. U. (dalej jako: "zobowiązany" lub "skarżący") na podstawie tytułów wykonawczych z 28 września 2023 r. wystawionych przez wierzyciela Z. Z. M. P. w P., o numerach [...] i [...] obejmujących nieuiszczoną opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Zawiadomieniem z dnia 3 października 2023 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej zobowiązanego w Z. U. S. w [...] Korespondencję z zawiadomieniem o zajęciu zobowiązany odebrał 20 października 2023 r. Zatem termin do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego upłynął w jego przypadku z dniem 27 października 2023 r. W piśmie z 29 października 2023 r. zobowiązany zażądał przywrócenia terminu z uwagi na "niedyspozycję zdrowotną tj. obłożną chorobę". Jednocześnie złożył skargę na czynność egzekucyjną zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Z treści wniosku wynika, że "niedyspozycja zdrowotna tj. obłożna choroba" trwała w okresie od 26 do 29 października 2023 r. Odpowiadając na wezwanie organu z dnia 21 listopada 2023 r., mające na celu uzyskanie od zobowiązanego dodatkowych wyjaśnień uprawdopodobniających brak jego winy w uchybieniu terminowi, zobowiązany poinformował, że we wniosku z dnia 29 października 2023 r. o przywrócenie terminu na wniesienie zażalenia podał już wszystkie niezbędne okoliczności niezłożenia skargi w terminie zawitym. Ponadto podał, że "samotnie prowadzi gospodarstwo domowe" a w "otoczeniu nie było żadnej osoby mogącej nadać wniosek. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] postanowieniem z dnia 8 stycznia 2024 r., odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi. W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji stwierdził, że zobowiązany nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy. Organ wyjaśnił, że o ile choroba i brak innej osoby w otoczeniu, która mogła by za zobowiązanego nadać w placówce pocztowej korespondencję w okresie od 26 do 29 października 2023 r. mogłyby być interpretowane na korzyść zobowiązanego jako uprawdopodobniony brak winy, jednak zobowiązany nie wyjaśnił, dlaczego wcześniej, w czasie poprzedzającym chorobę, nie złożył ww. skargi. Zdaniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] świadczy to o braku zachowania szczególnej staranności wymaganej w tym wypadku, co uniemożliwia przywrócenie ww. terminu do wniesienia środka prawnego. W zażaleniu z dnia 30 stycznia 2024 r. zobowiązany zakwestionował powyższe rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu żalący się wskazał, iż bezpodstawne jest żądanie od niego wyjaśnień, dlaczego nie złożył skargi we wcześniejszym terminie (przed chorobą). Wyjaśnił, że miał 7 dni na wniesienie skargi, ale z przyczyn zdrowotnych wystąpiła u niego przeszkoda uniemożliwiająca skorzystanie z tego terminu. Ponieważ choroby się nie planuje, nie wiedział, że taka sytuacja będzie miała miejsce. Po ustąpieniu choroby wykonał niezbędne czynności celem przywrócenia terminu do wniesienia skargi. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej [...] postanowieniem z dnia 13 marca 2024 r., utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ II instancji wskazał, że w art. 58 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 - dalej jako: "k.p.a.") mowa jest o uprawdopodobnieniu braku winy w uchybieniu terminu. Uprawdopodobnienie prowadzi do uzasadnionego przypuszczenia, że zdarzenie rzeczywiście miało miejsce. Zastępuje zatem formalny dowód, lecz nie jest równoznaczne z gołosłownym podaniem przez wnioskodawcę przyczyny niezachowania terminu. Osoba zainteresowana powinna wobec tego uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała przez cały czas, aż do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Organ wyjaśnił, że nagła i obłożna choroba może być podstawą do przywrócenia terminu. W takiej sytuacji konieczne jest jednak uprawdopodobnienie, że rodzaj choroby uniemożliwiał dokonanie czynności oraz że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy innych osób w dokonaniu tej czynności. Choroba przewlekła, nawet wymagająca leżenia, nie uzasadnia sama przez się braku zawinienia i przywrócenia terminu dokonania czynności procesowej, o ile osoba uprawniona do dokonania tej czynności mogła skorzystać z pomocy osób trzecich. Istnienie choćby winy nieumyślnej, niedbalstwa po stronie zobowiązanego do dokonania czynności stanowi negatywną przesłankę do przywrócenia terminu na zasadzie art. 58 § 1 k.p.a. Zdaniem organu II instancji, aby uprawdopodobnić brak swojej winy, zobowiązany powinien uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz okoliczność, że przeszkoda była od niego niezależna i istniała cały czas, aż do momentu wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Zobowiązany jednak, pomimo kierowanego do niego przez organ egzekucyjny wezwania z 21 listopada 2023 r., nie uprawdopodobnił ani faktu choroby, ani braku możliwości skorzystania z pomocy innych osób w celu złożenia skargi z art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r., poz. 2505 ze zm. - dalej jako: "u.p.e.a."). Nie przedstawił choćby żadnego dokumentu potwierdzającego wystąpienie u niego niedyspozycji zdrowotnej w okresie od 26 do 29 października 2023 r. (zaświadczenie lekarskie, potwierdzenie wizyty lekarza, skierowanie na badania ambulatoryjne lub inne). Organ II instancji zgodził się z zobowiązanym, że okoliczność, że mógł on wcześniej dokonać czynności (przed chorobą), nie może stanowić podstawy odmowy uwzględnienia wniosku z art. 58 k.p.a. Ma on bowiem prawo wnieść skargę w każdym dniu siedmiodniowego terminu wskazanego w art. 58 § 2 k.p.a., a okoliczność, że dokona tej czynności w ostatnim dniu nie dyskwalifikuje jego żądania. Organ podkreślił, że przesłanką do odmowy przywrócenia terminu nie jest wobec tego ani choroba, ani fakt, że przed chorobą zobowiązany nie wnosił skargi. Okolicznością uniemożliwiającą przywrócenie terminu do złożenia środka zaskarżenia jest wyłącznie fakt, że zobowiązany nie uprawdopodobnił okoliczności, na które się powołuje - tj. wystąpienia przeszkody w postaci choroby oraz sytuacji, w której brak było możliwości skorzystania z pomocy innych osób w dokonaniu czynności (np. wysłania pisma). W skardze z dnia 22 kwietnia 2024 r. złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, skarżący wniósł o: 1) uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia, 2) odrzucenie twierdzenia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...], że okolicznością uniemożliwiającą przywrócenie terminu do złożenia środka zaskarżenia jest wyłącznie fakt, że nie uprawdopodobnił okoliczności, na które się powołuje - tj. wystąpienia przeszkody w postaci choroby oraz sytuacji, w której brak było możliwości skorzystania z pomocy innych osób w dokonaniu czynności (np. wysłania pisma)", 3) uznanie, że okoliczność, na którą w zaskarżonym postanowieniu powołuje się Dyrektor Izby Administracji Skarbowej [...] jest bulwersująca i nie zasługująca na przyjęcie, albowiem jest tendencyjnym manipulowaniem faktami, jakie wcześniej przedkładano do Naczelnika Urzędu Skarbowego. Skarżący zwrócił uwagę, że prowadzi gospodarstwo domowe sam, posiada przewlekłe deficyty zdrowotne udokumentowane decyzjami Komisji lekarskich, a niedyspozycje te i zatrucia pokarmowe towarzyszą mu regularnie. Zaznaczył również, że nie każdemu można powierzać korespondencję, choćby do wysłania, z uwagi na brak zaufania. Jego zdaniem, kiedy się choruje, nie sposób produkować pisma i szukać kogoś do ich wysłania. W tej sytuacji skarżący zastrzegł składanie dalszych wniosków i dyskusji w zależności od rozwoju zdarzeń. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Pismem z 6 sierpnia 2024 r. skarżący wniósł o odrzucenie ww. odpowiedzi na skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 58 § 1 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Ten przepis ma odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w związku z treścią art. 18 u.p.e.a. Kodeks postępowania administracyjnego wśród przesłanek przywrócenia terminu do złożenia odwołania od decyzji lub zażalenia od postanowienia wymienia zatem uprawdopodobnienie przez stronę braku winy w dotrzymaniu terminu. Kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Dominuje pogląd, że przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa (por. np. postanowienie NSA z 19 stycznia 2023 r., II GZ 512/22; wyrok NSA z 16 października 2018 r., II GSK 3345/16). Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez zainteresowanego zalicza się np. przerwy w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, W-wa 1998, str. 345). Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że w niniejszej sprawie nie zostały dochowane wynikające z zacytowanego przepisu warunki przywrócenia terminu. We wniosku o przywrócenie terminu skarżący powołał się na "niedyspozycję zdrowotną", tj. obłożną chorobę od 26-29 października 2023 r., spowodowaną zatruciem pokarmowym i uciążliwymi dolegliwościami towarzyszącymi. Zasygnalizował ponadto, że jest osobą niepełnosprawną wraz z innymi chorobami współistniejącymi i przy ustawicznej kontroli medycznej. Swojej sytuacji zdrowotnej skarżący nie rozwinął, nie sprecyzował, ani nie udokumentował (nie uprawdopodobnił), także w toku postępowania administracyjnego wywołanego wnioskiem, w skardze do Sądu, ani już po wniesieniu skargi. Tymczasem w świetle art. 58 § 1 k.p.a., stosownie do którego, w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uchybienie nastąpiło bez jego winy, to strona powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda, na którą się powołuje, była od niej niezależna i uniemożliwiła jej działanie nawet przy dołożeniu największego wysiłku możliwego w danych okolicznościach (por. wyroki NSA: z 5 września 2018 r., II FSK 2052/16; z 17 czerwca 2010 r., I FSK 356/09; z 25 stycznia 2011 r., I FSK 2000/09; z 28 września 2010 r., I FSK 1582/09). Jednym z koniecznych warunków przywrócenia uchybionego terminu jest uprawdopodobnienie przez zainteresowanego braku winy w jego uchybieniu. Uprawdopodobnienie z kolei, jak zgodnie przyjmuje się w orzecznictwie, jest środkiem zastępczym dowodu w ścisłym tego słowa znaczeniu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (por. postanowienia NSA: z 20 lutego 2012 r., II FZ 145/12; z 24 listopada 2011 r., II FZ 711/11). Z kolei brak winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności w toku postępowania podatkowego powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. O braku winy można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku było niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, tj. że strona nie mogła tej przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, a przy tym powstała ona w czasie biegu terminu do dokonania czynności procesowej. Kryterium braku winy wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu nie jest więc możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa w tym zakresie. Istnienie choćby winy nieumyślnej po stronie zobowiązanego do dokonania czynności stanowi negatywną przesłankę do przywrócenia terminu (wyrok NSA 22 maja 1997 r., SA/Sz 630/96). A contrario zatem, przywrócenie to może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. wyroki NSA: z 4 lipca 2017 r., II GSK 764/17; z 25 kwietnia 2017 r., I FSK 1756/15). Poza tym, przy ocenie stopnia winy lub jej braku należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu działań mających na celu zabezpieczenie dotrzymania terminu (wyrok WSA w Poznaniu z 18 lutego 2021 r., IV SA/Po 1877/20). W ocenie Sądu, podniesione w ramach wniosku o przywrócenie terminu okoliczności są w pierwszym rzędzie gołosłowne. Nie zostały potwierdzone dokumentami, czy jakimikolwiek innymi dowodami. Sąd podkreśla w tym miejscu, że ciężar uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniającej brak winy w uchybieniu terminowi spoczywa na stronie postępowania, która występuje z prośbą o jego przywrócenie. Organ powinien jedynie ocenić przedstawione przez nią okoliczności w świetle przesłanek z art. 58 § 1 k.p.a. Trudno wymagać od organu, by prowadził postępowanie wyjaśniające przyczyny uchybienia terminowi przez stronę (por. wyrok NSA z 9 stycznia 2018 r., I OSK 663/16; wyrok NSA z 15 stycznia 2020 r., I OSK 1474/18). Zdaniem Sądu chociaż uprawdopodobnienie jest wyjątkiem od reguły formalnego przeprowadzenia dowodu, działającym na korzyść strony powołującej się na określony fakt, to jednak nie oznacza to, że może ono w każdej sytuacji opierać się tylko na samych twierdzeniach strony (postanowienie Sądu Najwyższego z 19 maja 2006 r., II CZ 28/06). To strona w prośbie o przywrócenie terminu powinna wykazać, że mimo całej staranności nie udało jej się zachować terminu (A. Matan [w:] G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-103, wyd. III, W. 2010, art. 58). Sam fakt choroby, czy złego samopoczucia, nie jest wystarczający do przywrócenia terminu. W orzecznictwie wskazuje się, że nie każda choroba uzasadnia automatycznie uwzględnienie prośby o przywrócenie terminu. Konieczne jest bowiem wykazanie, "że rodzaj choroby uniemożliwiał dokonanie czynności oraz że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy innych osób w jej dokonaniu" (wyrok NSA z 17 grudnia 2015 r., II OSK 1004/14). Wskazuje się również, że nawet "Zwolnienie lekarskie od pracy nie jest potwierdzeniem braku winy zainteresowanego w uchybieniu terminu. Nie wyklucza bowiem ono możliwości dokonania czynności procesowej przez strony (np. sporządzania odwołania) i nadania pisma przez pocztę osobiście lub przez domownika", a także, że choroba wymagająca leżenia nie uzasadnia sama przez się braku zawinienia i przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej, o ile osoba uprawniona do dokonania tej czynności mogła skorzystać z pomocy osób trzecich (por. wyrok NSA z 31 stycznia 2012 r., II OSK 2175/10; wyrok NSA z 4 listopada 1998 r., III SA 1243/97; wyrok NSA z 25 stycznia 2018 r., I OSK 1110/16). Poza tym, skarżący wiedząc, że niedyspozycje zdrowotne i zatrucia pokarmowe towarzyszą mu regularnie, nie przytoczył również informacji, czy podjął, czy też nie, a jeśli podjął to jakie, względnie jeśli nie, to dlaczego - działania mające na celu zabezpieczyć dotrzymanie terminu w razie ewentualnego pogorszenia stanu zdrowia (por. wyrok NSA z 10 stycznia 2018 r., II OSK 1370/16; wyrok Sądu Najwyższego z 6 października 1998 r., II CKN 8/98). Zatem trafna jest konkluzja organu, że w realiach tej sprawy nie można przyjąć, iż skarżący uprawdopodobnił zachowanie obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Przy czym jak słusznie wskazał organ odwoławczy przesłanką do odmowy przywrócenia terminu nie jest ani choroba, ani fakt, że przed chorobą zobowiązany nie wnosił skargi. Okolicznością uniemożliwiającą przywrócenie terminu do złożenia środka zaskarżenia jest wyłącznie fakt, że zobowiązany nie uprawdopodobnił okoliczności, na które się powołuje - tj. wystąpienia przeszkody w postaci choroby oraz sytuacji, w której brak było możliwości skorzystania z pomocy innych osób w dokonaniu czynności (np. wysłania pisma). W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 151 w zw. z art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.