I SA/Po 57/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku KK o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi KK na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za IV kwartał 2006 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący KK pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego w kwocie [...] z powodu braku środków finansowych, jak również innych składników majątkowych. Wnioskodawca podał, że od [...] pozostaje na utrzymaniu żony, z uwagi na wiek i wykształcenie nie może znaleźć zatrudnienia w swoim zawodzie, jak również w zakresie podejmowanych dotychczas zleceń – [...]. Skarżący wskazał, że organy podatkowe ustaliły zobowiązanie podatkowe w wysokości [...], uznając, że podatnik nieprawidłowo wypełnił deklarację VAT-7K za [...], albowiem uznał, iż wykazana w deklaracji kwota jest podatkiem naliczonym z tytułu importu usług, podczas gdy organ podatkowy uznaje, że kwota ta jest podatkiem należnym. Skarżący podniósł, że podstawą zaskarżenia decyzji jest brak zasadności uznania organu podatkowego w kwestiach merytorycznych; naruszenie zasad ogólnych postępowania podatkowego (podatnikowi odmówiono przeprowadzenia jakichkolwiek dowodów świadczących na jego korzyść); wydanie przedmiotowej (trzeciej) decyzji w sytuacji, gdy ten sam organ w poprzednich decyzjach (pozostających w obrocie prawnym) uznał, że ustalony stan faktyczny nie pozwala na wydanie decyzji podtrzymującej decyzję organu I instancji bez naruszenia przepisów ustawy – Ordynacja podatkowa; wydanie decyzji po upływie okresu przedawnienia – organ podatkowy uznał, że został zawieszony termin przedawnienia zobowiązania podatnika na podstawie dokumentu (postanowienia) podpisanego przez osobę nie posiadającą upoważnienia do jego podpisania. Skarżący podał, że w ramach prowadzonej i zakończonej w [...] działalności gospodarczej otrzymał wynagrodzenie w wysokości [...], od którego w [...] zapłacił stosowny podatek. Wynagrodzenie to zostało spożytkowane na bieżące potrzeby własne oraz rodziny, stąd w chwili obecnej pozostaje na utrzymaniu żony. Skarżący podniósł, że w państwie prawa, wykorzystywanie przez organy podatkowe trudnej sytuacji finansowej podatnika i oczekiwanie, że brak możliwości uiszczenia wpisu sądowego zakończy sprawę i uwolni organy podatkowe od konieczności rzetelnego rozpatrzenia sprawy i wydania decyzji na korzyść podatnika, jak również pozwoli uniknąć odpowiedzialności za sankcjonowanie udokumentowanego przestępstwa urzędniczego, nie powinno być akceptowane. Wnioskodawca oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z [...]-letnim synem. Skarżący nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł. Skarżący podał, że żona jest właścicielem mieszkania o pow. [...] m2, samochodu A, rok prod. [...], które należą do jej odrębnego majątku. Żona nie posiada oszczędności. Syn chodzi do przedszkola i nie posiada majątku. Skarżący podał, że żona uzyskuje dochód netto z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości [...]. Zobowiązania i stałe wydatki wynoszą: [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i jego żonę, jeżeli zostały złożone zeznania roczne podatkowe za [...] należy również przedłożyć ich odpisy, 2. złożenie wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, kart kredytowych za ostatnie [...] należących do skarżącego i do jego żony, 3. podanie czy skarżący i jego żona posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, w tym samochody, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, 4. podanie czy skarżący uzyskuje dochody (np. z tytułu umowy zlecenia, umowy o dzieło, prac dorywczych, sezonowych, udziałów w spółkach, pełnienia funkcji członka zarządu lub prokurenta w spółkach, członka rady nadzorczej, inne), jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości, 5. podanie czy skarżący jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny, jeżeli tak to od kiedy, jeżeli nie jest zarejestrowany to dlaczego, 6. złożenie odpisu umowy lub orzeczenia o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej oraz odpisu umowy lub postanowienia o podziale majątku wspólnego między małżonkami, 7. podanie czy skarżący i jego żona posiadają udziały w spółkach, pełnią funkcje członka zarządu, prokurenta, członka rady nadzorczej, jeżeli tak to czy uzyskują z tytułu posiadania udziałów lub pełnienia w.w funkcji dochody, w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego, 8. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. czynsz, gaz, woda, energia elektryczna, telefon, abonament RTV, Internet, koszty wyżywienia, środki czystości, koszty leczenia i zakupu lekarstw, inne wydatki), 10. podanie czy skarżący lub jego żona prowadzą działalność gospodarczą, jeżeli tak należy podać w jakiej wysokości w okresie [...] uzyskali z tego tytułu przychody, w jakiej wysokości ponieśli koszty uzyskania przychodów, należy przedłożyć książkę przychodów i rozchodów za ostatnie [...], deklaracje VAT-7 za ostatnie [...], ewidencję środków trwałych, wyciągi z firmowych rachunków bankowych za ostatnie [...], należy podać ilu zatrudniają pracowników, 10. podanie czy skarżący posiadał nieruchomości, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł, oszczędności, inne składniki majątku, który darował innym osobom, jeżeli tak to komu i kiedy (odpisy umów darowizn), 11. złożenie odpisów dokumentów z prowadzonych wobec skarżącego postępowań egzekucyjnych (np. zawiadomienia o zajęciu wierzytelności, rachunków bankowych, inne). Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że nie może przedstawić odpisów zeznań podatkowych za [...], albowiem w ostatnich latach nie osiągał dochodu, który zobowiązywałby go do ich składania. Wnioskodawca oświadczył, że nie uzyskuje dochodów, nie posiada udziałów w spółkach, nie pełni funkcji członka zarządu ani członka rady nadzorczej. Skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej. Wnioskodawca podał, że ujawniony jest jako prokurent w spółce prawa handlowego A, jednak od czasu ustanowienia prokury nie wykonywał i nie wykonuje żadnych formalnych i praktycznych czynności związanych z tą funkcją, nie pobierał ani nie pobiera wynagrodzenia. Skarżący nie posiada przedmiotów wartościowych powyżej 5.000,- zł, nie posiada innych składników majątkowych, które darował osobom trzecim. Skarżący podał, że żona odmówiła udzielenia informacji dot. jej majątku i rachunku bankowego z uwagi na rozdzielność majątkową. Skarżący podał, że żona nie prowadzi działalności gospodarczej, nie pełni żadnych funkcji w spółkach handlowych i nie posiada w nich udziałów. Koszty miesięcznego utrzymania wynoszą: [...]. Skarżący oświadczył, że do chwili obecnej nie wszczęto wobec niego postępowania egzekucyjnego z tytułu wydania przedmiotowej decyzji ani z innego tytułu. Skarżący oświadczył, że nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, albowiem z uwagi na wiek i stan zdrowia oraz oferty prezentowane przez ten urząd nie ma on możliwości znalezienia pracy w zakresie jego doświadczenia zawodowego, stąd oparł swoją szansę znalezienia pracy na pośrednictwie B, które to biuro działając od [...] w zakresie rekrutacji i selekcji kandydatów pomagało skarżącemu w uzyskaniu odpowiedniego zatrudnienia. Skarżący podał, że środki finansowe przekazywane jemu przez żonę są wydatkowane wyłącznie na pokrycie wskazanych wyżej, bieżących potrzeb utrzymania rodziny oraz, że nie posiada pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Skarżący podał, że opisany w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy samochód A, rok prod. [...] o wartości [...] stanowi współwłasność ojca jego żony i małżonki skarżącego. Do pisma załączył umowę majątkową małżeńską zawartą w dniu [...], z której wynika, że skarżący zawarł związek małżeński w dniu [...], w małżeństwie skarżącego obowiązywała wspólność majątkowa. Skarżący załączył wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego przez C za miesiące [...] oraz wyciągi z karty kredytowej za okres [...], z których wynika, że limit na karcie kredytowej wynosi [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia złożonego przez skarżącego wynika, że wnioskodawca nie pracuje, nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i z synem, który chodzi do przedszkola. Między małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje żona skarżącego i wynoszą one [...], wnioskodawca nie uzyskuje żadnych dochodów, jest ujawniony jako prokurent w spółce A, z oświadczeń skarżącego wynika, że od czasu ustanowienia prokury nie wykonywał i nie wykonuje żadnych formalnych i praktycznych czynności związanych z tą funkcją, nie pobierał ani nie pobiera wynagrodzenia. Skarżący nie posiada żadnego majątku, żona wnioskodawcy posiada mieszkanie o pow. [...] m2 oraz we współwłasności z ojcem samochód marki A, rok prod. [...], o wartości ok. [...]. Z oświadczeń skarżącego wynika, że nie składał zeznań rocznych podatkowych za [...] z uwagi na brak dochodu, wnioskodawca mimo wezwania nie przedłożył zeznań rocznych podatkowych żony za [...], nie wyjaśnił nawet czy zeznania roczne podatkowe za [...] małżonka składała, nie złożył również wyciągów z jej rachunków bankowych, nie wyjaśnił nawet czy żona rachunki bankowe posiada. Z oświadczeń skarżącego wynika, że żona z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje dochód w wysokości [...] netto, natomiast ze złożonych przez skarżącego informacji wynika, że ponoszą koszty miesięcznego utrzymania w wysokości ok. [...]. Skarżący podał, że żona odmówiła udzielenia jemu informacji dotyczących jej majątku i rachunku bankowego z uwagi na istniejącą rozdzielność majątkową małżeńską. Skarżący do pisma załączył odpis umowy majątkowej małżeńskiej, wnioskodawca mimo wezwania nie przedłożył odpisu umowy lub postanowienia o podziale majątku wspólnego między małżonkami, nie wyjaśnił również czy miał miejsce podział majątku wspólnego. W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 2082 ze zm., dalej jako "K.r.o.") małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 08 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć bowiem należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 61 ze znaczkiem 4 § 1 K.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej czy nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje, tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd wysokość osiąganych przez małżonkę skarżącego dochodów, jej sytuacja materialna wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Dodatkowo zauważyć należy, że z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego stan na dzień [...] wynika, że skarżący jest jedynym akcjonariuszem w spółce A, w której pełni funkcję prokurenta, ponadto wnioskodawca pełni również funkcję prokurenta w spółce E, o czym w ogóle nawet nie wspomniał w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego stwierdzić należy, że obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 418/05, postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt II FZ 128/12, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie, pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a., skarżący nie wyjaśnił zatem swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej, na którą wpływ ma również sytuacja finansowa i majątkowa jego żony. W tym miejscu podkreślić należy, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja materialna skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, czy to w całości, czy w części, uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie kosztów sądowych. W tych okolicznościach wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Mając na uwadze fakt, że skarżący uchylił się od obowiązku złożenia pełnych wyjaśnień odnośnie swoich rzeczywistych możliwości finansowych i majątkowych, a wniosek o przyznanie prawa pomocy należało oddalić, bowiem przedłożone przez skarżącego dane są niewystarczające dla przyjęcia, iż skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i p 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.