I SA/Po 644/16

PostanowienieWSA w Poznaniu2016-08-25

Skład orzekający: Violetta Mielcarek

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, która nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych i której umowa spółki nie przewiduje dopłat od wspólników, może uzyskać prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych?
Ratio decidendi
Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością ubiegająca się o prawo pomocy musi wykazać nie tylko brak środków na pokrycie kosztów postępowania, ale także podjęcie wszelkich niezbędnych kroków w celu zdobycia funduszy. Nawet jeśli umowa spółki nie przewiduje dopłat, spółka powinna zwrócić się do udziałowca o pomoc finansową, np. w formie pożyczki, lub podjąć inne działania skutkujące wpłatami. Brak wykazania takich działań, mimo wezwania sądu do przedstawienia sytuacji finansowej udziałowca i dowodów na niemożność uzyskania dopłat, uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy.
Stan faktyczny
Spółka A wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej dotyczącą podatku VAT. Jednocześnie złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (zwolnienie od kosztów sądowych) z uwagi na brak środków finansowych, spowodowany m.in. zablokowaniem rachunków bankowych w wyniku postępowania egzekucyjnego. Sąd wezwał spółkę do uzupełnienia wniosku o szereg dokumentów i informacji, w tym dotyczących sytuacji finansowej udziałowca. Spółka przedstawiła część żądanych informacji, jednak nie wykazała, że podjęła kroki w celu uzyskania środków od udziałowca, powołując się na brak odpowiednich zapisów w umowie spółki.
Rozstrzygnięcie
Oddalono wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

Pełny tekst orzeczenia

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za II kwartał 2013 r. postanawia: oddalić wniosek. Pismem z dnia [...] A (dalej jako: "spółka’, "skarżąca"), reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Następnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku wskazała, że była typowym podmiotem pośredniczącym w handlu hurtowym, przede wszystkim paliwami i dodatkami do paliw, w mniejszym stopniu innymi towarami. Spółka co do zasady nie magazynowała towarów, którymi handlowała. Natomiast nabycie poszczególnych towarów odbywało się w chwili, gdy potencjalny kontrahent złożył zamówienie na konkretny towar, bądź gdy do spółki zgłaszał się kontrahent wyrażający wolę zakupu jakiegoś towaru w oznaczonej ilości, bądź też gdy spółka posiadała wiedzę, że są podmioty mogące nabyć określony towar. Skarżąca w uzasadnieniu wniosku podała, że w dniu [...] złożyła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, na podstawie której utrzymano w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia [...], w której określono zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za II kwartał 2013 r. w wysokości [...], w miejsce kwoty do przeniesienia w wysokości [...] wykazanej w złożonej deklaracji VAT-7. Powyższe wartości zostały przyjęte do ustalenia wartości przedmiotu zaskarżenia, co stanowiło podstawę do ustalenia wpisu sądowego od skargi w wysokości [...]. W związku z faktem, że spółka nie dysponuje taką kwotą pieniężną ani w postaci gotówki ani w postaci innych aktywów, spółka nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego w w.w wysokości. Skarżąca podała, że charakter prowadzonej działalności nie wymagał od spółki posiadania własnego zaplecza magazynowego, posiadania własnych nieruchomości bądź innych środków trwałych o znacznej wartości. Z tego też względu spółka w trakcie prowadzonej działalności nie zgromadziła żadnego wartościowego majątku trwałego, który można byłoby spieniężyć, bądź też który w chwili obecnej mógłby stanowić ewentualne źródło dochodu (skarżąca na marginesie dodała, że pozostaje to bez znaczenia, gdyż gdyby nawet spółka taki majątek posiadała, to w związku z wszczętym postępowaniem egzekucyjnym w pierwszej kolejności wszelkie przychody byłyby zajmowane przez organ egzekucyjny, co oznacza, że spółka i tak nie mogłaby uiścić należnego wpisu sądowego). Skarżąca podała, że w związku z prowadzonym postępowaniem podatkowym oraz działaniami podejmowanymi przez organy podatkowe (egzekucyjne) możliwość wykonywania przez spółkę działalności gospodarczej okazała się niemożliwa. Wynikało to przede wszystkim z faktu zablokowania rachunków bankowych spółki (w rezultacie wydania decyzji o zabezpieczeniu na majątku spółki przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego). Z tego też powodu spółka faktycznie zaprzestała działalności. Ostatnie czynności opodatkowane miały miejsce niemalże [...] lata temu, co oznacza, że spółka nie ma żadnych przychodów – wartość sprzedaży wynosi [...]. Spółka podała, że w związku z wydaniem decyzji zabezpieczającej rachunki bankowe zostały zablokowane. W chwili obecnej w związku z wydaniem tytułu wykonawczego wszczęto postępowanie egzekucyjne dokonując zajęcia egzekucyjnego całości środków finansowych znajdujących się na tychże uprzednio zabezpieczonych rachunkach bankowych. Skarżąca podała, że posiada rachunki bankowe w B.: [...] prowadzone w [...] oraz po [...] [...]. W.w rachunki bankowe są w chwili obecnej niewykorzystywane z racji ich zablokowania, a obecnie również zajęcia egzekucyjnego. Tylko [...] rachunek bankowy wykazuje dodatnie saldo na poziomie [...] (stan na dzień [...]), ale żadne operacje poza naliczaniem opłat za prowadzenie rachunków, które zwiększają saldo ujemne na tym rachunku nie są przeprowadzane, z w.w przyczyn. Spółka podała, że w dniu [...] został wystawiony tytuł wykonawczy i dokonano zajęcia egzekucyjnego, co skutkowało przekazaniem całej zgromadzonej kwoty na rachunek organu egzekucyjnego. Obecnie wszystkie rachunki bankowe wykazują saldo na poziomie [...]. Skarżąca podała, że nie ma możliwości pozyskania środków finansowych w postaci kredytu, czy pożyczki na rynku komercyjnym, gdyż w chwili obecnej jej wiarygodność kredytowa jest znikoma z uwagi na brak majątku, a także z uwagi na wydane decyzje oraz prowadzone wobec niej postępowanie egzekucyjne. Skarżąca podała, że kapitał zakładowy spółki wynosi [...], majątek i środki finansowe [...]. Wartość środków trwałych wnioskodawcy wg bilansu za [...], wysokość zysku lub straty za ostatni rok obrotowy wg bilansu za [...]. Skarżąca podała, że stan rachunku bankowego na [...] wynosił [...], obecnie [...], na drugim rachunku [...], na rachunku walutowym [...], na drugim rachunku walutowym [...]. Z załączonych przez skarżącą kserokopii dokumentów wynika, że udziałowcem spółki i prezesem zarządu jest AK, posiada on w spółce [...] udziałów o łącznej wysokości [...] [por. karta nr [...] akt sądowych]. Spółka do akt sprawy załączyła sprawozdanie finansowe za [...], które zostało przygotowane, ale jeszcze nie zatwierdzone przez Zarząd Spółki. Z dodatkowej informacji i objaśnień do sprawozdania finansowego za [...] wynika, że dokonano zabezpieczenia na majątku w wysokości [...]. W [...] nie wystąpiły żadne zdarzenia gospodarcze – spółka nie prowadziła działalności. Spółka nie prowadzi działalności z powodu trwającej kontroli skarbowej i zabezpieczenia dokonanego na majątku spółki. W [...] spółka nie uzyskała przychodów ze sprzedaży, w [...] spółka nie poniosła żadnych kosztów. Wynik finansowy wynosi [...]. Rok [...] jest [...] rokiem obrachunkowym działalności spółki. Spółka nie prowadziła działalności operacyjnej. Zabezpieczenie na majątku spółki w wysokości [...] uniemożliwiło dalszą działalność spółki. Z bilansu na dzień [...] wynika, że aktywa obrotowe wynoszą [...] zł, pasywa [...]. Z rachunku zysków i strat za [...] wynika, że spółka nie uzyskała przychodów ze sprzedaży, z pozostałej działalności operacyjnej, nie poniosła kosztów, nie odnotowała zysku ani straty. Z załączonych deklaracji VAT-7 wynika, że skarżąca w miesiącach [...] zadeklarowała, że podstawa opodatkowania wynosi [...], spółka nie nabyła towarów i usług, skarżąca wykazała kwotę podatku do odliczenia i do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w wysokości [...]. Spółka załączyła kserokopię tytułu wykonawczego, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia [...], zawiadomienia o zmianie wysokości zajęcia z dnia [...], wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego przez B. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącą spółkę do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącą spółkę, 2. podanie w jakiej wysokości skarżąca w okresie [...] uzyskała przychody i w jakiej wysokości poniosła koszty uzyskania przychodów, 3. złożenie raportów kasowych za okres [...], 4. złożenie odpisów deklaracji VAT-7 za [...], 5. złożenie wyciągów z wszystkich rachunków bankowych, lokat bankowych, rachunków kart kredytowych należących do strony skarżącej za ostatnie [...], 6. podanie czy spółka zatrudnia pracowników, jeżeli tak to ilu i w jakiej wysokości wypłaca miesięczne wynagrodzenia, 7. podanie w jakiej wysokości i z jakich środków spółka ponosi koszty związane z utrzymaniem siedziby (np. czynsz, woda, ogrzewanie, gaz, energia elektryczna, telefony stacjonarne i telefony komórkowe), koszty obsługi księgowej, obsługi prawnej, inne, 8. podanie jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa udziałowca spółki, 9. podanie czy spółka zwróciła się do udziałowca z żądaniem uiszczenia dopłat, które zostałyby przeznaczone na uiszczenie kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie, 10. przedstawienia dowodów świadczących o niemożliwości uzyskania od udziałowca dopłat. Skarżąca spółka w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyła, że w okresie [...] nie uzyskała żadnych przychodów, nie poniosła również kosztów. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada żadnych raportów kasowych, gdyż żadne płatności w formie gotówkowej (ani żadnej innej) we wskazanym okresie, t.j. [...] (ani w żadnym innym okresie) nie były realizowane. Skarżąca podała, że z uwagi na istniejące zaległości w opłatach za prowadzenie rachunków bankowych, w chwili obecnej nie są dostępne wszystkie funkcjonalności bankowości internetowej, w tym m.in. dostęp do pełnej historii rachunków bankowych. Skarżąca oświadczyła, że na rachunkach bankowych nie są dokonywane żadne operacje poza pobieraniem opłat za prowadzenie rachunku bankowego oraz zrealizowanie pobrania egzekucyjnego. W chwili obecnej skarżąca nie zatrudnia żadnych pracowników. Skarżąca co do zasady w chwili obecnej nie ponosi żadnych kosztów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, która de facto nie jest wykonywana. Skarżąca nie dokonuje żadnych zakupów towarów handlowych, a zgodnie z przekazanymi informacjami opłatę za utrzymanie siedziby Spółka uiściła z góry za dłuższy okres czasu wobec czego na chwilę obecną nie jest wymagane uiszczanie opłat z tego tytułu. Obsługa księgowa w związku z faktycznym zaprzestaniem działalności handlowej, a więc faktycznym brakiem dokumentów podlegających księgowaniu (w szczególności faktur) nie podlega opłacie. W zakresie obsługi prawnej skarżąca zawarła umowę z C, z której wynika, że zasadnicza część wynagrodzenia będzie należna (jako ułamek spornej należności podatkowej) dopiero po zakończeniu toczącego się sporu i tylko i wyłącznie w przypadku pozytywnego jego zakończenia. Natomiast wynagrodzenie pełnomocnika jest wewnętrzną sprawą pomiędzy C a pełnomocnikiem i pozostaje bez wpływu na koszty ponoszone przez skarżącą. Skarżąca podała, że zgodnie z art. 177 Kodeksu spółek handlowych, aby możliwym było żądanie dopłat na rzecz spółki od udziałowców, konieczne są odpowiednie zapisy w umowie spółki. Brak takich zapisów w umowie spółki de facto wyklucza możliwość uzyskania od udziałowców dopłat. Umowa spółki A z dnia [...] nie przewiduje możliwości żądania od udziałowców dopłat na pokrycie działalności skarżącej, w tym także na poczet uiszczenia wpisu od skargi do sądu administracyjnego. W ocenie skarżącej z uwagi na powyższe obiektywnie istniejące okoliczności bezprzedmiotowe jest wyjaśnianie zagadnienia zawartego w punktach 8-10 wezwania z dnia [...]. Do pisma skarżąca załączyła zeznania roczne podatkowe za [...], z których wynika, że w [...] przychód wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...], spółka poniosła stratę w wysokości [...], w [...] przychód skarżącej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...]. Spółka załączył deklaracje VAT-7 za miesiące [...], w których zadeklarowała, że podstawa opodatkowania wynosi [...], spółka wykazała kwotę podatku naliczonego do odliczenia i do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w wysokości [...]. Do pisma spółka załączyła wyciągi z rachunków bankowych. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 P.p.s.a. stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Na podstawie art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, że rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka, rozpoznający wniosek nie musi się przychylić do zgłoszonego żądania, a jedynie może przyznać przywilej w postaci prawa pomocy jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba. Przepisy przenoszą na stronę (wnioskodawcę) obowiązek wykazania wyżej wymienionych przesłanek. Na uwadze należy mieć również, że osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada niezbędnych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego, ale również, że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (zob. postanowienie NSA z 15 kwietnia 2008r., sygn. akt II OZ 318/08, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie rozpoznającego wniosek starszego referendarza sądowego wskazać należy, że w świetle przedstawionych przez spółkę okoliczności oraz przedłożonych dokumentów, nie można przyjąć, że nie jest w stanie ponieść koniecznych kosztów sądowych, a zatem nie można przyznać prawa pomocy skarżącej spółce w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z załączonej przez stronę skarżącą dokumentacji i oświadczeń wynika, że kapitał zakładowy Spółki wynosi [...], spółka nie posiada majątku i środków finansowych, nie prowadzi również działalności gospodarczej. Z dokumentów skarżącej wynika, że w [...] poniosła stratę, nie uzyskała żadnego przychodu, w [...] nie uzyskała przychodu i nie poniosła kosztów uzyskania przychodów, w okresie [...] nie uzyskała przychodu i nie poniosła kosztów. Z oświadczeń skarżącej wynika, że posiada [...] rachunki bankowe, jednakże nie posiada na nich żadnych środków finansowych. Skarżąca podała, że nie prowadzi działalności gospodarczej. Ze złożonych przez spółkę dokumentów wynika, że nie wszczęła postępowania upadłościowego, czy naprawczego lub postępowania likwidacyjnego, co wynika z załączonego do akt sprawy odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego. Z Krajowego Rejestru Sądowego wynika, że jedynym udziałowcem spółki i Prezesem Zarządu jest AK. Skarżąca mimo wezwania nie podała jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jej udziałowca. Nie przedstawiła również żadnych dowodów świadczących o niemożliwości uzyskania od udziałowca dopłat. Wskazała jedynie, że z uwagi na okoliczność, iż umowa spółki z dnia [...] nie przewiduje możliwości żądania od udziałowców dopłat. Jak już wcześniej wskazano, obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania, zatem strona wnosząc skargę zobowiązana jest w pierwszej kolejności zabezpieczyć środki finansowe na poniesienie tych kosztów. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. W tym miejscu podkreślić należy, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które powinno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Godzi się również wskazać, że skarżąca spółka wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Warszawa 2010r., str. 568). Zauważyć bowiem należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z 12.01.2012 r., sygn. akt II FZ 796/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzeczeniu z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11 Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Stanowisko wyrażone w w.w postanowieniu zostało również zaaprobowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt II FZ 812/15 (publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przedłożonych przez skarżącą informacji nie wynika jednak, aby zwróciła się z takim żądaniem. Skarżąca wskazała natomiast, że umowa spółki z dnia [...] nie przewiduje możliwości żądania dopłat od wspólników. W ocenie starszego referendarza sądowego skarżąca spółka mimo braku takiego zapisu w umowie spółki w pierwszej kolejności powinna zwrócić się do udziałowca spółki o udzielenie pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, a nie liczyć jedynie na to, że koszty sądowe zostaną pokryte z budżetu państwa. Z utrwalonego orzecznictwa i poglądów doktryny wynika obowiązek uwzględniania w prowadzonej działalności gospodarczej ryzyka związanego z tą działalnością, tj. ryzyka prowadzenia sporów sądowych. Spółka powinna wykazać zatem nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (postanowienie z 17 kwietnia 2014 r. I OZ 304/14). W niniejszej sprawie spółka nie wykazała, że nie jest w stanie uzyskać wsparcia finansowego od wspólnika. Złożyła jedynie oświadczenie, że jej dokapitalizowanie w formie dopłat od wspólnika nie jest przewidywane. Tymczasem przepis art. 177 § 1 Kodeks spółek handlowych przewiduje możliwość zobowiązania się wspólników do dopłat. Na tle tego przepisu podnosi się, że dopłaty wspólników mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (zob. postanowienie NSA z 20 lutego 2014 r., II FZ 146/14). Bierność w kwestii ewentualnej zmiany umowy spółki, bądź podjęcia innych działań skutkujących dokonaniem przez wspólników wpłat do spółki dodatkowych sum, nieobjętych powołanym przepisem [np. udzielenie pożyczki przez udziałowca], stanowi argument przemawiający za odmową przyznania wnioskowanego prawa pomocy i brakiem podstaw do traktowania w sposób uprzywilejowany (por. postanowienia NSA: z 11 grudnia 2015 r., II FZ 871/15; z 20 października 2015 r., II FZ 812/15). Niezależnie od powyższego wskazać trzeba, że podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia strony, złożonym na urzędowym formularzu wniosku, obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach (art. 252 § 1 i 3 P.p.s.a.). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Obowiązek ten rozciąga się przy tym na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wystosowanie wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Jak podkreśla się w orzecznictwie, wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności. Użyte w treści art. 246 P.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienia NSA: z 24 listopada 2011 r., I OZ 881/11; z 20 stycznia 2012 r., II FZ 863/11). Ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych spoczywa zatem na stronie, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a referendarz sądowy na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Zatem, to strona powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W przeciwnym razie musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 2 P.p.s.a. Niedostarczenie żądanych przez referendarza danych lub przedstawienie ich w sposób niekompletny, powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji referendarz sądowy uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienia NSA: z 17 grudnia 2015 r., II GZ 895/15; z 14 października 2014 r., II GZ 646/14; z 14 stycznia 2011 r., II OZ 1361/10; z 18 sierpnia 2015 r., II GZ 377/15 publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie miała miejsce taka właśnie sytuacja, ponieważ pomimo wezwania spółka nie podała jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa udziałowca spółki, nie przedłożyła również na tę okoliczność żadnych dokumentów (np. odpisów zeznań rocznych podatkowych złożonych przez udziałowca, wyciągów z jego rachunków bankowych, oświadczenia o jego sytuacji materialnej). Uniemożliwia to dokonanie pełnej i rzetelnej oceny, czy skarżąca spółka przy pomocy żądania dopłat, wsparcia finansowego ze strony udziałowca (np. udzielonej przez wspólnika pożyczki) jest w stanie ponieść koszty sądowe w przedmiotowej sprawie czy to całości, czy w części. W.w informacje należy uznać za nieodzowne przy ustalaniu rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych spółki. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło