I SA/Po 807/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 24 września 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku AJ o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi AJ na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gry hazardowej bez wymaganego zezwolenia postanawia: oddalić wniosek. Wpis sądowy od skargi wynosi [...]. Skarżący AJ pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji postanowienia decyzję Dyrektora Izby Celnej. Następnie złożył sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że z uwagi na złą sytuację gospodarczą w kraju od [...] prowadzi likwidację sklepu muzycznego i wyprzedaje towar z zapasów magazynowych, co powoduje od lat straty z działalności i konsumowanie na bieżąco sprzedawanego majątku. Wyjaśnił, że od tego czasu zwolnił [...] pracowników. Podał, że jego firma znajduje się w słabej kondycji i zarabia właściwie na koszty oraz na wynagrodzenie dla [...] pracowników zatrudnionych na cały etat oraz dla [...] pracowników zatrudnionych na umowę zlecenia. Skarżący oświadczył, że obecnie prowadzi działalność muzyczną. Wyjaśnił, że decyzja Dyrektora Izby Celnej i egzekucja kwoty [...] spowodowała pozbawienie go ostatnich oszczędności i zachwiała sytuacją ekonomiczną firmy i jego osoby i wobec tego nie ma możliwości opłacenia kosztów sądowych. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z [...] córką i z [...] pasierbem. Posiada dom o pow. [...] m2, oszczędności w wysokości [...], samochód ciężarowy służący do prowadzenia działalności gospodarczej, małżonka posiada działkę gruntu niezabudowaną o pow. [...]. Skarżący oświadczył również, że miesięczne dochody jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wynoszą łącznie [...] zł, przy czym [...] otrzymuje on z tytułu renty, [...] pasierb z tytułu alimentów, wnioskodawca nie uzyskuje natomiast dochodów z działalności gospodarczej, żona zaś nie pracuje, jest osobą bezrobotną. Skarżący dodatkowo wskazał, że spłaca kredyt hipoteczny na dom, rata miesięczna wynosi [...]. Do wniosku załączył tytuł wykonawczy wystawiony przez Dyrektora Izby Celnej z dnia [...], zawiadomienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] skierowane do A o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem, wydruki komputerowe, z których wynika, że w dniu [...] przelano z rachunku skarżącego na rachunek Izby Celnej kwotę [...] zł oraz, że w dniu [...] przelano na rachunek bankowy skarżącego z rachunku Izby Celnej kwotę [...]. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że posiada samochód osobowy marki O, rok prod. [...], wartość rynkowa ok. [...] oraz samochód ciężarowy marki M, rok prod. [...], wartość rynkowa ok. [...], żona posiada samochód osobowy marki R, rok prod. [...], wartość rynkowa ok. [...]. Wnioskodawca podał, że średnie miesięczne koszty utrzymania rodziny wyliczone z ostatnich [...] miesięcy wynoszą ok. [...], przy czym [...]. Skarżący podał, że do dnia [...] uzyskał dodatkowe dochody z umowy o dzieło wykonywanej sezonowo jako muzyk i realizator dźwięku w wysokości [...], żona uzyskała dochód z tytułu wynajmu sezonowego w wysokości [...], pasierb z tytułu umowy zlecenia w wysokości [...]. Ponadto wskazał, że w dniu [...] otrzymał darowiznę od matki w wysokości [...]. Wnioskodawca podał, że jego żona straciła pracę w dniu [...], była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy do dnia [...], jednak z braku możliwości uzyskania pracy podjęła studia dzienne licząc na zwiększenie potencjalnych ofert pracy w przyszłości. Do wniosku załączył kserokopie: zeznań rocznych podatkowych za [...], z których wynika, ze skarżący w [...] z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej osiągnął przychód w wysokości [...], poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i odnotował stratę w wysokości [...], z tytułu renty uzyskał dochód w wysokości [...], z tytułu działalności wykonywanej osobiście w wysokości [...] i z innych źródeł w wysokości [...], w [...] z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej osiągnął przychód w wysokości [...], poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i odnotował stratę w wysokości [...], z tytułu renty uzyskał dochód w wysokości [...], z tytułu działalności wykonywanej osobiście w wysokości [...], z innych źródeł w wysokości [...]. Małżonka skarżącego w [...] uzyskała dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości [...], z działalności wykonywanej osobiście w wysokości [...] i z innych źródeł w wysokości [...], ponadto uzyskała przychody z najmu, dzierżawy w wysokości [...], natomiast w [...] uzyskała dochody z innych źródeł w wysokości [...] i odnotowała przychody z najmu w wysokości [...], pasierb skarżącego w [...] uzyskał dochody z działalności wykonywanej osobiście w wysokości [...]. Z załączonych wyciągów z rachunków bankowych wynika, że skarżący posiada rachunek osobisty, oszczędnościowy i firmowy, małżonka również posiada rachunek bankowy. Skarżący załączył także kserokopie deklaracji VAT-7 za miesiące od [...], ewidencję środków trwałych, harmonogram spłaty rat kredytu mieszkaniowego, podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za okres [...], zgłoszenie o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych, z którego wynika, że w dniu [...] otrzymał środki pieniężne w wysokości [...] od JJ. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako P.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tych przepisach określonych. Z uwagi na to, że w.w przepisy formułują nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 P.p.s.a. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, zatem wniosek jego podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. Z oświadczenia skarżącego wynika, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z [...] córką i z [...] pasierbem. Wnioskodawca posiada dom o pow. [...] m2, samochód osobowy marki O, rok prod. [...], wartość rynkowa [...] i samochód ciężarowy marki M, rok prod. [...], wartość rynkowa [...]. Żona skarżącego posiada samochód osobowy marki R rok prod. [...], wartość rynkowa ok. [...] oraz działkę gruntu niezabudowaną o pow. [...]. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy podał również, że posiada oszczędności w wysokości ok. [...]. Z oświadczenia skarżącego wynika, że on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym ponoszą koszty miesięcznego utrzymania w wysokości ok. [...] oraz spłacają kredyt hipoteczny zaciągnięty na dom, rata miesięczna kredytu wynosi ok. [...], a zatem łącznie koszty miesięcznego utrzymania wynoszą ok. [...]. Skarżący podał, że zaciągnął kredyt razem z żoną w dniu [...] na zakup domu, jednakże nie wskazał w jakiej wysokości. Z załączonego przez niego harmonogramu spłat kredytu mieszkaniowego wynika, że rata kredytu obecnie wynosi [...], ostatnia rata do spłaty przypada na dzień [...]. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy podał natomiast, że uzyskuje miesięczne dochody z tytułu renty w wysokości [...] brutto, z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej ponosi stratę, jego pasierb otrzymuje alimenty w wysokości [...]. Dopiero w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wyjaśnił, że do dnia [...] uzyskał z tytułu o dzieło wykonywanej sezonowo jako muzyk i realizator dźwięku [...], żona z tytułu wynajmu okazjonalnego/sezonowego [...], pasierb z tytułu pracy sezonowej na umowę zlecenie [...]. Z przedłożonego przez skarżącego wyciągu z rachunku firmowego wynika, że saldo początkowe na dzień [...] wynosiło [...] zł, saldo końcowe na dzień [...], na dzień [...], na dzień [...], na dzień [...], na dzień [...], na dzień [...], na dzień [...], na dzień [...]. Z wyciągu tego wynika, że z rachunku firmowego przelano na rachunek osobisty skarżącego tytułem "wynagrodzenie AJ" w dniu [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. Z załączonego przez skarżącego wyciągu z osobistego rachunku bankowego wynika, że saldo początkowe na tym rachunku na dzień [...], saldo końcowe na dzień [...], na dzień [...]. Skarżący nie załączył wyciągu z tego rachunku za dalszy okres, gdyż – jak wyjaśnił – wyciągi dostępne są co [...] miesiące, kolejny wyciąg generowany będzie [...]. Z wyciągu z tego rachunku wynika, jak już wcześniej wskazano, że na ten rachunek wpływają środki pieniężne z rachunku firmowego tytułem "wynagrodzenie AJ", wpływają również środki pieniężne z ZUS tytułem renty w wysokości [...], [...], [...], [...], z rachunku tego skarżący spłaca kredyt (w dniu [...] w wysokości [...], [...], [...], [...]), ponadto w dniu [...] spłacił zadłużenie na karcie kredytowej w wysokości [...]. Z rachunku tego wynika również, że w dniu [...] wpłacił na rachunek oszczędnościowy kwotę [...]. Natomiast z wyciągu z rachunku oszczędnościowego wynika, że saldo początkowe na tym rachunku na dzień [...] wynosiło [...], saldo końcowe na dzień [...], na dzień [...], na dzień [...], na dzień [...], na dzień [...], na dzień [...]. Z wyciągu tego wynika, że w dniu [...] z rachunku osobistego przelano kwotę [...], następnie w dniu [...] przelano na rachunek osobisty kwotę [...], w dniu [...] przelano z rachunku osobistego na ten rachunek kwoty po [...], w dniu [...] przelano z tego rachunku kwotę [...] na rachunek Izby Celnej, w dniu [...] przelano na rachunek osobisty skarżącego kwotę w wysokości [...]. Z wyciągu z rachunku bankowego żony skarżącego wynika, że wnioskodawca przekazuje na ten rachunek środki pieniężne ze swojego rachunku osobistego i są to kwoty łącznie w wysokości [...] w miesiącu [...], [...], [...], [...], [...] i [...]. Z załączonych przez skarżącego deklaracji VAT-7 wynika, że podstawa opodatkowania podatkiem od towarów i usług za miesiąc [...] wynosiła [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. Z załączonego podsumowania księgi przychodów i rozchodów za okres [...] wynika, że przychód wynosi [...], koszty uzyskania przychodu [...], koszty z uwzględnieniem różnicy remanentowej wynoszą [...], dochód [...], po uwzględnieniu różnicy remanentowej dochód wynosi [...]. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek skarżącego w niniejszej sprawie stwierdzić należy, że uzyskiwane przez niego przychody z działalności gospodarczej, dochody z renty i umowy o dzieło, posiadany przez niego majątek (dom, samochód osobowy, samochód ciężarowy) oraz majątek żony (działka gruntu, samochód osobowy), a także pojawiające się wpływy na rachunkach bankowych skarżącego uzasadniają przyjęcie, że skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] (wpis od skargi). Przedstawiając wyciągi z rachunków bankowych skarżący wskazał, że spłaca raty kredytu, spłaca również zadłużenie na karcie kredytowej. W tym miejscu zauważyć należy, że skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że posiada kartę kredytową, zadłużenie na tej karcie wynosi [...] i płatne jest w miesiącu [...]. Skarżący wyjaśnił, że jest to jego celowe bez kosztowe zadłużanie się w celu posiadania płynności finansowej i środków na bieżącą działalność firmy oraz utrzymanie rodziny. Nie wyjaśnił natomiast jaki jemu został przyznany limit na karcie kredytowej, nie przedłożył również wyciągów z rachunku karty kredytowej. W tym miejscu zauważyć należy, że zaciągnięcie przez skarżącego zobowiązań kredytowych świadczy o tym, że musi on posiadać zdolność kredytową, gdyż inaczej banki takich kredytów by jemu nie udzieliły. Obowiązek spłaty zobowiązań kredytowych nie stanowi również przesłanki, która przesądza o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że są to wydatki, których ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia NSA z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przedstawione zatem przez skarżącego dokumenty i powołane fakty wskazują, że nie wykazał on, iż nie posiada środków na uiszczenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Ponadto zauważyć należy, że również podnoszona przez skarżącego okoliczność, iż od lat ponosi stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej nie stanowi przesłanki do przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie bowiem przyjął się pogląd, że strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Strata nie uzasadnia zatem potrzeby kredytowania stronie skarżącej należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez nią skargą (por. postanowienia NSA z dnia 18 grudnia 2008r., sygn. akt I FZ 437/08, z dnia 5 listopada 2011r., sygn. I FZ 492/11, z dnia 7 lutego 2012r., sygn. I FZ 549/11, WSA w Poznaniu z dnia 1 grudnia 2011r., sygn. akt I SA/Po 150/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 par. 1 i 2 pkt 7 postanowiono jak w sentencji.