I SA/Po 842/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku SK o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi SK na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie wartości niezaewidencjonowanego przychodu za 2012 r. oraz zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodów ewidencjonowanych za 2012 r. postanawia: oddalić wniosek. Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia [...], sygn. akt [...] odrzucił skargę SK na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Skarżący złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podał, że przez nieuczciwego księgowego firma jego popadła w długi, wnioskodawca nie ma za co praktycznie żyć, musiał zawiesić działalność gospodarczą i pozwalniać ludzi. Skarżący podał, że dorabia dorywczo za parę złotych miesięcznie. Wnioskodawca podał, że ma niepełnoletniego syna. Skarżący wskazał, że stan jego zdrowia nie jest dobry, choruje. Wnioskodawca mieszka w budynku gospodarczym, żona się od niego odwróciła i nie chce go znać. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z [...]-letnim synem. Skarżący nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, papierów wartościowych, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł, wierzytelności, posiada oszczędności w wysokości [...]. Wnioskodawca z tytułu prac dorywczych uzyskuje dochód w wysokości [...], na leczenie przeznacza [...], na opłaty za media [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] jeżeli zostały złożone przez skarżącego, 2. złożenie wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, kart kredytowych za ostatnie [...] należących do skarżącego, 3. podanie czy skarżący posiada lub użytkuje pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, w tym samochody, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, 4. podanie czy skarżący poza dochodami deklarowanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy uzyskuje inne dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości (np. z tytułu wynagrodzenia za pracę, umowy zlecenia, umowy o dzieło, prac dorywczych, sezonowych, udziałów w spółkach, pełnienia funkcji członka zarządu lub prokurenta w spółkach, członka rady nadzorczej, najmu , inne), jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego, 5. podanie czy skarżący jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny, jeżeli tak to od kiedy, czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych (odpis zaświadczenia), jeżeli nie jest zarejestrowany to dlaczego, 6. podanie czy skarżący pozostaje z żoną w separacji sądowej, jeżeli tak to od kiedy (odpis wyroku), jeżeli małżonkowie nie mają orzeczonej separacji sądowej należy podać w jakiej wysokości i z jakiego tytułu małżonka uzyskuje miesięczne dochody, w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania, czy posiada nieruchomości (dom, mieszkanie, nieruchomość rolną, inne nieruchomości), oszczędności, papiery wartościowe, wierzytelności, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji (marka, typ, rok produkcji i wartość rynkowa), udziały w spółkach, czy pełni funkcje członka zarządu, prokurenta, członka rady nadzorczej, czy prowadzi działalność gospodarczą, należy złożyć zeznania roczne podatkowe małżonki za [...], jeżeli zostały złożone to także za [...], wyciągi z lokat bankowych, rachunków bankowych, w tym kart kredytowych za ostatnie [...], jeżeli małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej małżeńskiej należy złożyć również odpis umowy lub orzeczenia o podziale majątku wspólnego między małżonkami, 7. podanie czy skarżący otrzymuje na syna środki pieniężne np. z tytułu alimentów, świadczenia z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego, 8. podanie do kogo należy mieszkanie, w którym mieszka skarżący, jeżeli wnioskodawca najmuje mieszkanie należy podać koszty najmu, 9. podanie czy skarżący posiada udziały w spółkach, pełni funkcje członka zarządu, prokurenta, członka rady nadzorczej, jeżeli tak to czy uzyskuje z tytułu posiadania udziałów lub pełnienia w.w funkcji dochody, w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego, 10. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (czynsz, gaz, woda, energia elektryczna, telefon, abonament RTV, Internet, koszty wyżywienia, środki czystości, koszty leczenia i zakupu lekarstw, inne wydatki). Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że nie ma i nie zostanie złożone zeznanie roczne podatkowe za [...], gdyż w [...] dochodu nie posiadał. Skarżący oświadczył, że nie posiada rachunków bankowych, lokat bankowych, kart kredytowych. Wnioskodawca podał, że nie posiada pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Skarżący podał, że utrzymuje się z prac dorywczych, z tego tytułu uzyskuje ok. [...] miesięcznie. Skarżący oświadczył, że nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny, ponieważ ciągle szuka pracy i myśli, że będzie mógł prowadzić firmę. Skarżący oświadczył, że nie pozostaje z żoną w separacji sądowej, pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej i nie posiadają żadnego wspólnego majątku. Skarżący podał, że nie otrzymuje na syna żadnych środków pieniężnych, ponieważ żona dobrowolnie kupuje jedzenie i ubrania dla syna i rzeczy, które potrzebuje do szkoły. Mieszkanie należy do żony, małżonka nie pobiera czynszu za możliwość mieszkania w budynku gospodarczym. Skarżący podał, że nie posiada udziałów, nie pełni funkcji członka zarządu, prokurenta, członka rady nadzorczej i nie posiada żadnych dochodów. Koszty miesięcznego utrzymania to ok. [...] – leczenie i zakup lekarstw [...], na wyżywienie przeznacza resztę dochodu, t.j. ok. [...]. Do pisma załączył wydruk z Centralnej Ewidencji Działalności Gospodarczej, z którego wynika, że z dniem [...] wnioskodawca zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą oraz kserokopię umowy majątkowej małżeńskiej z dnia [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarżący SK w niniejszej sprawie już wcześniej występował z żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W kwestii żądań zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu wypowiadał się referendarz sądowy (k. [...] akt sąd.), Wojewódzki Sąd Administracyjny (k. [...] akt sąd.). Wobec tego z uwagi na okoliczność, że jest to kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, wskazać należy, że zgodnie z art. 165 P.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Do tej kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie należą między innymi postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. W orzecznictwie wskazuje się, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie obliguje rozpoznającego ten wniosek do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. Rolą rozpoznającego po raz kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy jest bowiem zbadanie, czy strona powołuje się na nowe okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 22 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 957/14, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z informacji przedstawionych przez skarżącego we wniosku z dnia [...] nie wynika, aby sytuacja wnioskodawcy uległa zmianie w porównaniu do sytuacji udokumentowanej wcześniejszym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. We wniosku z dnia [...] skarżący powołuje się na te same okoliczności, co we wniosku z dnia [...], t.j., że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem, nie posiada majątku, utrzymuje się z prac dorywczych, zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą, mieszka w budynku gospodarczym będącym własnością jego żony. Ze złożonego przez skarżącego wniosku nie wynika m.in., czy małżonkowie pozostają w separacji sądowej, jeżeli nie to należało wyjaśnić jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa małżonki, czy skarżący jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, czy wnioskodawca posiada lub użytkuje pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, czy posiada udziały w spółkach, czy pełni funkcje członka zarządu, członka rady nadzorczej, prokurenta w spółkach, czy małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej i czy dokonali podziału majątku wspólnego. Wobec tego, pomimo iż, jak już wcześniej wskazano, przy rozpoznawaniu kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy przepisy prawa nie obligują do dokonania ponownej oceny sytuacji strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy w razie wątpliwości, czy wystąpiły nowe okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowych rozstrzygnięć w przedmiocie prawa pomocy, ma prawo wezwać wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień w celu ustalenia, czy wystąpiły nowe okoliczności w sprawie, a zatem, czy wystąpiły przesłanki do przyznania prawa pomocy. W tym celu pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do złożenia dodatkowych oświadczeń i odpisów dokumentów. Ze złożonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z [...]-letnim synem, przy czym koszty utrzymania dziecka ponosi żona wnioskodawcy. Z oświadczeń skarżącego wynika, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żoną, pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, małżonkowie nie pozostają w separacji sądowej. Skarżący utrzymuje się z prac dorywczych, kwota z tego tytułu wynosi ok. [...], z uzyskiwanych dochodów ponosi koszty wyżywienia, leczenia i zakupu lekarstw. Wnioskodawca nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, szuka pracy na własną rękę, ma zawieszoną działalność gospodarczą. Z oświadczeń skarżącego wynika, że nie posiada nieruchomości, papierów wartościowych, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł, pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Skarżący mieszka w budynku gospodarczym, który stanowi własność jego żony, małżonkowie nie posiadają wspólnego majątku. Wnioskodawca mimo wezwania nie złożył odpisu umowy lub orzeczenia o podział majątku wspólnego między małżonkami, nie wyjaśnił czy miał miejsce podział majątku wspólnego. Mimo wezwania skarżący po raz kolejny nie podał jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jego żony. Skarżący, mimo wezwania, nie złożył zeznań rocznych podatkowych żony za [...], nie wyjaśnił nawet czy zeznania roczne podatkowe za [...] małżonka składała, nie podał w jakiej wysokości i z jakiego tytułu uzyskuje ona miesięczne dochody, nie wyjaśnił, czy małżonka korzysta z pomocy opieki społecznej, czy posiada pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak to jakiej marki, jaki jest ich typ, rok produkcji i wartość rynkowa, czy posiada ona jakieś nieruchomości (np. dom, mieszkanie, nieruchomość rolną, inne nieruchomości), oszczędności, papiery wartościowe, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł. Skarżący wprawdzie podniósł, że pomiędzy nim i jego żoną istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska i że nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, jednakże wskazać należy, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 2082 ze zm., dalej jako "K.r.o.") małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, pozostają w separacji faktycznej, nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 08 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć bowiem należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 61 ze znaczkiem 4 § 1 K.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej czy nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje, tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd wysokość osiąganych przez małżonkę skarżącego dochodów, jej sytuacja materialna wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. W tym miejscu wskazać należy, ze obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 418/05, postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt II FZ 128/12, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego stwierdzić należy, że z treści złożonych przez skarżącego oświadczeń nie wynika, aby w sprawie zaszły istotne zmiany okoliczności w porównaniu z wcześniej złożonym przez skarżącego wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, które umożliwiałyby udzielenie skarżącemu wnioskowanej przez niego pomocy z budżetu państwa. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 1 i § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 §1 i §2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono, jak w sentencji.