I SA/Po 968/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku MP o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi MP na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe w podatku dochodowym od osób prawnych za 2009r., podatku od towarów i usług za miesiące II-XI 2010r. , I- II 2011 wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi oraz umorzenia postępowania w sprawie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności z tyt. pobranego a nie wpłaconego podatku dochodowego od osób fizycznych za II- XII 2011r., odsetek za zwłokę od niezapłaconych w terminie zaliczek na podatek dochodowy od osób prawnych za m-ce od X 2009r. do I 2010r., pobranego a niewpłaconego zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za V-VI 2010r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący MP pismem z dnia [...] wniósł skargę do tut. Sądu na wskazaną w sentencji postanowienia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu podał, że nie posiada żadnego majątku ruchomego ani oszczędności, nie posiada akcji, obligacji czy innych papierów wartościowych, nie prowadzi działalności gospodarczej, jedynym źródłem utrzymania jest wynagrodzenie za pracę, miesięcznie zarabia [...] brutto i nie jest w stanie ponieść kwoty [...] tytułem wpisu od skargi. Ponadto z uwagi na skomplikowany charakter sprawy potrzebuje pomocy adwokata. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że wynajmuje pokój, czynsz ustalony jest w wysokości [...] miesięcznie, w ramach czynszu ponosi opłaty za media. Wnioskodawca podał, że nie posiada telefonu stacjonarnego, telefonu komórkowego ani odbiornika RTV. Skarżący podał, że ponosi koszty wyżywienia oraz koszty zakupu środków czystości w wysokości ok. [...]. Do [...] spłacał raty kredytu z oszczędności, które miał z tytułu zatrudnienia za [...]. Skarżący nie podał w jakiej wysokości spłacał raty kredytów, w jakiej wysokości kredyt został zaciągnięty, na co i na jak długo. Wnioskodawca podał, że ma jedno konto osobiste w A. Skarżący nie posiada kart kredytowych. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada udziałów w spółkach, nie pełni funkcji członka zarządu lub prokurenta w spółkach, nie posiada pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Poza dochodami z tytułu umowy o pracę nie uzyskuje innych dochodów. Skarżący podał, że nie mieszka z żoną od [...]. Wskazał, że od [...] pozostaje z małżonką w rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Od [...] małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego i wobec tego nie udzielił odpowiedzi w kwestii dotyczącej sytuacji majątkowej i finansowej żony. Skarżący do pisma załączył zaświadczenie o zarobkach z dnia [...], z którego wynika, że jest zatrudniony w B w K na czas określony [...] na stanowisku: [...] na [...] etatu, wnioskodawca w okresie ostatnich [...] miesięcy otrzymywał wynagrodzenie w wysokości [...] brutto, miesięcznie, zaświadczenie o zarobkach z dnia [...], z którego wynika, że skarżący jest zatrudniony na [...] etatu na stanowisku; [...] w C w K za wynagrodzeniem brutto w wysokości [...], zaświadczenie o zarobkach z dnia [...], z którego wynika, ze skarżący jest zatrudniony w D w K od [...] na [...] etatu i otrzymuje wynagrodzenie w wysokości [...], umowy majątkowej oraz umowy o podział majątku wspólnego z dnia [...], z której wynika, że skarżący i jego żona pozostawali we wspólności majątkowej małżeńskiej, w dniu zawarcia umowy ustanowili rozdzielność majątkową oraz dokonali podziału majtku wspólnego w ten sposób, że małżonka wnioskodawcy nabyła na wyłączną własność lokal mieszkalny o pow. [...] m2 wraz z prawami związanymi z jego własnością, t.j. udziałem wynoszącym [...] części w nieruchomości wspólnej oraz udział wynoszący [...] części w nieruchomości zabudowanej budynkiem gospodarczym, o wartości [...]. Skarżący załączył także wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego przez A za okres [...], z którego wynika, że na rachunek ten wpłynęły środki pieniężne i tak w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], ze środków tych spłacany był kredyt, odsetki, ubezpieczenie kredytu, opłata za rachunek bankowy. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek wykazania przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że w.w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 P.p.s.a. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że wnioskodawca nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak i w zakresie częściowym. Z oświadczeń skarżącego wynika, że pozostaje w związku małżeńskim, wnioskodawca nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żoną, małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Skarżący jest zatrudniony na umowę o pracę za wynagrodzeniem w wysokości [...] brutto. Wnioskodawca ponosi koszty miesięcznego utrzymania w wysokości ok. [...] (czynsz, wyżywienie, środki czystości). Z oświadczeń wnioskodawcy wynika, że do [...] spłacał kredyt z resztek oszczędności. Rata kredytu, jak wynika z załączonego przez wnioskodawcę wyciągu w dniu [...] wynosiła [...], odsetki [...], ubezpieczenie kredytu [...]. Skarżący mimo wezwania nie podał kiedy kredyt został zaciągnięty, w jakiej wysokości i na co. Z wyciągu z rachunku bankowego wynika, że skarżący spłacał ratę kredytu wraz z dodatkowymi kosztami (ubezpieczenie, odsetki) co miesiąc i w okresie, za który przedłożył wyciąg bankowy, na ten cel przeznaczył środki w wysokości ok. [...]. W tym miejscu godzi się zauważyć, że spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z oświadczeń skarżącego wynika, że nie posiada żadnego majątku. Zauważyć w tym miejscu należy, że ze złożonej przez wnioskodawcę kserokopii umowy majątkowej oraz umowy o podział majątku wspólnego sporządzonej w dniu [...] w formie aktu notarialnego wynika, że majątek wspólny małżonków żona skarżącego nabyła na wyłączną własność. Skarżący mimo wezwania nie podał jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa żony. W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm., dalej jako "K.r.o.") małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, pozostają w separacji faktycznej, nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 08 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć bowiem należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 61 ze znaczkiem 4 § 1 K.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd wysokość osiąganych przez małżonkę skarżącego dochodów wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Mając na uwadze powyższe przyjąć zatem należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy zasadne jest wzywanie strony skarżącej do podania czy pozostaje w związku małżeńskim, a następnie, jeżeli okaże się, że w związku małżeńskim pozostaje, do ustalenia w jakiej wysokości i z jakiego tytułu małżonka uzyskuje miesięczne dochody, czy posiada majątek, jeżeli tak to jaki, gdyż sytuacja majątkowa i finansowa małżonki wpływa na ocenę możliwości płatniczych skarżącego. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego przyjąć należy, że złożone przez skarżącego oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących rzeczywistej sytuacji i możliwości płatniczych jej i jego żony. Skoro wnioskodawca nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu finansowego strony i małżonki, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące sytuacji materialnej i finansowej jego i małżonki. To właśnie na wnioskodawcy ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1, § 2 i § 3, art. 246 § 1 pkt 1, pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.