II SA/Po 647/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Barbara Drzazga Protokolant St. sekretarz sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] maja 2015r. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. przyznaje adwokat M. K. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, kwotę [...] zł ([...] złotych 20/100) w tym [...] zł ([...] złotych [...]/100) tytułem podatku od towarów i usług. Postępowanie administracyjne w sprawie wymeldowania J. K. z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w P. (dalej: "lokal") zostało wszczęte na wniosek B. K., reprezentowanej przez pełnomocnika, która w uzasadnieniu podała, że zainteresowany nie przebywa w przedmiotowym lokalu, został skazany za przemoc i znęcanie się nad żoną, przebywa w P. na os. [...]. Prezydent Miasta P. (dalej: "organ I instancji") po przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym, działając na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (dalej: "ustawa o ewidencji ludności"), decyzją z dnia [...] marca 2015 r., Nr [...], wymeldował J. K. z pobytu stałego w lokalu. W uzasadnieniu decyzji podano, że w niniejszej sprawie wyczerpane zostały przesłanki zawarte w ustawie o ewidencji ludności, a mianowicie: opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego i niedopełnienie obowiązku wymeldowania się. J. K. nie zgodził się z powyższym rozstrzygnięciem i wniósł odwołanie od powyższej decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu odwołania podniósł, że zarzuty o złym traktowaniu żony są jedynie pomówieniem. Odwołujący wskazał, że ma [...] lat i żyje z renty. Od momentu opuszczenia lokalu żyje na granicy wytrzymałości ludzkiej tułając się po dworcu. Jego żona znajduje się w lokalu pod opieką córki, która wykorzystuje nieświadomość i chorobę matki, aby usunąć odwołującego z lokalu. Wojewoda Wielkopolski (dalej: "organ II instancji"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, w zw. z art. 33 ust. 1 i art. 35 ustawy o ewidencji ludności, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ II instancji podniósł, że przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykazało, iż zainteresowany w przedmiotowym lokalu nie mieszka bo opuścił go i mieszka w innym lokalu. Organ II instancji podzielił zatem ustalenia wynikające z postępowania dowodowego przeprowadzonego przez organ I instancji i jego wnioski prawne, tym samym nie uwzględnił odwołania. Zebrane w sprawie dowody są następujące: - pełnomocnik wnioskodawcy wskazał, że zainteresowany opuścił lokal na skutek wydanego zakazu zbliżania się do B. K., w lokalu nie ma jego rzeczy, w październiku 2013 r. zostały wymienione zamki w drzwiach wejściowych, B. K. nie chce mieszkać z J. K., bo stosował wobec niej przemoc, za którą został skazany [...] wyrokami, obecnie w sądzie toczy się postępowanie o rozwód; - J. K. podniósł, że od dnia [...] września 2013 r. nie przebywa w przedmiotowym lokalu, lokal opuścił po interwencji policji, po wymianie zamków nie ma swobodnego dostępu do lokalu, z lokalu zabrał najpotrzebniejsze rzeczy, bezskutecznie podejmował próby powrotu, środek zapobiegawczy został uchylony, chciałby ponownie zamieszkać w tym lokalu; - C. K. (córka B. K. i J. K.) wskazała, że we wrześniu 2013 r. ojciec opuścił lokal stosując się do nakazu prokuratora, został też dwukrotnie skazany za znęcanie się nad matką, obecnie środki zapobiegawcze zostały uchylone jednak ojciec nie powrócił do spornego lokalu, 2 razy w miesiącu odwiedza matkę, wizyta zwykle trawa kilkanaście minut, nie sygnalizował chęci powrotu, ojciec przez długie lata znęcał się psychicznie i fizycznie nad matką, dlatego nie istnieje realna możliwość jego powrotu do tego lokalu. - wyrok Sądu Rejonowego [...] w P. z dnia [...] listopada 2008 r., w którym J. K. został skazany za znęcanie się nad żoną; - wyrok Sądu Rejonowego [...] w P., w którym J. K. został skazany za przemoc wobec B. K.; - postanowienie Prokuratury Rejonowej [...] w P. z dnia [...] września 2013 r., w którym wobec zainteresowanego zastosowano środek zapobiegawczy w postaci dozoru policji oraz nakazano opuszczenie w dniu [...] września 2013 r. przedmiotowego lokalu, zakazano kontaktowania się z pokrzywdzoną. Zdaniem organu II instancji, J. K. we wrześniu 2013 r. opuścił przedmiotowy lokal wraz z niezbędnymi rzeczami osobistymi, na skutek wydanego przez prokuratora postanowienia o nakazie opuszczenia lokalu i zakazie zbliżania się do pokrzywdzonej B. K., w związku ze znęcaniem się fizycznym i psychicznym nad nią, za co został skazany [...] wyrokami sądu. Skoro zainteresowany nie mieszka w spornym lokalu w sposób stały, co wynika ze zgromadzonych dowodów, powinien wymeldować się z tego lokalu zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa materialnego. W tej sytuacji, skoro w niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że J. K. nie zamieszkuje w miejscu stałego zameldowania, zdaniem organu II instancji decyzja o jego wymeldowaniu jest zasadna i zgodna z obowiązującymi przepisami prawa. J. K. nie zgodził się z powyższym rozstrzygnięciem i wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W uzasadnieniu skargi podniósł, że nie zgadza się z decyzją organu I i II instancji. Po pierwsze skarżący nie opuścił dobrowolnie miejsca pobytu stałego i walczył wielokrotnie o powrót do lokalu. Jednakże córka skarżącego nie respektuje postanowienia sądu. Po drugie nie jest prawdą, że skarżący został wymeldowany na wniosek żony, ponieważ wyraziła ona wolę, aby J. K. wrócił do domu. Zdaniem skarżącego, to jego córka nie wpuszczała go do mieszkania i wymieniła zamki w drzwiach. W odpowiedzi na powyższą skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Podczas rozprawy, przeprowadzonej w dniu 22 stycznia 2016 r., stawił się pełnomocnik skarżącego z urzędu, wnosząc i wywodząc jak w skardze. Ponadto pełnomocnik wniósł o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu (czynności). Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 388; dalej: "ustawa o ewidencji ludności"). Zgodnie z art. 69 pkt 1 tej ustawy weszła ona w życie z dniem 1 marca 2015 r. i zastąpiła regulacje zawarte we wcześniej obowiązującej ustawie z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm.; dalej: " ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r."). Zgodnie z treścią art. 35 ustawy o ewidencji ludności organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Należy zauważać, że konstrukcja wymeldowania w aktualnie obowiązujących przepisach podobna jest do regulacji zawartej w poprzednio obowiązującej ustawie z dnia 10 kwietnia 1974 r. – art. 15 ust. 2 tej ustawy, zgodnie z którym organ gminy wydawał na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Należy zatem zauważyć, że orzecznictwo sądów administracyjnych odnoszące się do regulacji art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. zachowuje w dużej mierze aktualność w odniesieniu do treści art. 35 ustawy o ewidencji ludności (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 15 grudnia 2015 r., sygn. akt II SA/Po 945/15, publ. w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Na gruncie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. wykształcił i utrwalił się w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że o opuszczeniu miejsca pobytu stałego można mówić wówczas, gdy ma ono charakter trwały i jest dobrowolne (por. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2005 r., sygn. II OSK 302/05, publ. w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Zgodnie z tym poglądem przyjmuje się, że o trwałym opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego świadczy nie tylko fizyczne i długotrwałe nieprzebywanie osoby pod wskazanym adresem, ale także zamiar zainteresowanej osoby założenia w nowym miejscu ośrodka swoich spraw osobistych, rodzinnych i majątkowych, który jest połączony z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z dotychczasowym lokalem i brakiem woli powrotu do miejsca swojego dotychczasowego zameldowania (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 7 marca 2013 r., sygn. III SA/Kr 654/12, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 6 czerwca 2012 r., sygn. III SA/GL 370/12, wyrok WSA w Łodzi z dnia 19 stycznia 2012 r., sygn. III SA/Łd 1058/11 – orzeczenia publ. w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/) Zauważyć należy także, iż w art. 27 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności prawodawca wskazał, że równocześnie można mieć jedno miejsce pobytu stałego i jedno miejsce pobytu czasowego. Natomiast w art. 25 ust. 2 tej ustawy wyjaśniono, że pobytem czasowym jest przebywanie bez zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego w innej miejscowości pod oznaczonym adresem lub w tej samej miejscowości, lecz pod innym adresem. Z treści tych przepisów należy wywodzić, że dopuszczalne jest opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu i skoncentrowanie czasowo swoich spraw życiowych w innym miejscu, jeżeli dana osoba nie ma zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego, tzn. przewiduje powrót do miejsca dotychczasowego zameldowania na pobyt stały po upływie określonego terminu. Żaden przepis prawa nie wymaga przy tym, aby w okresie czasowej zmiany miejsca pobytu utrzymywana była jakakolwiek więź z dotychczasowym miejscem pobytu stałego (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 2 lipca 2015 r., sygn. II SA/Ol 442/15, publ. w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Z kolei opuszczenie lokalu można uznać za dobrowolne, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce. Przez dobrowolność rozumie się nie tylko opuszczenie lokalu z własnej woli, tj. bez przymusu, ale także sytuację, w której, niezależnie od okoliczności opuszczenia lokalu, opuszczający lokal nie podejmuje żadnych działań zmierzających do przywrócenia możliwości przebywania w lokalu (por. wyrok NSA z 6 marca 2007 r., sygn. akt II OSK 401/06, wyrok NSA z 11 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OSK 389/07, wyrok NSA z 7 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 302/05 – orzeczenia publ. w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Stąd też za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta wbrew swej woli, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne. Takimi środkami są roszczenia cywilnoprawne. Nieskorzystanie z nich we właściwym czasie, jak również sytuacja, gdy nie odniosły one zamierzonego skutku powoduje, że zachodzą podstawy do wymeldowania, skoro jego przesłanką jest fakt niezamieszkiwania w lokalu (por. wyrok NSA z 26 sierpnia 2015 r., sygn. II OSK 2935/13, wyrok NSA z dnia 10 maja 2007 r., sygn. II OSK 722/06, wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2001 r., sygn. V SA 3078/00; wyrok NSA z dnia z dnia 15 lutego 2002 r.. sygn. II SA/Po 1942/00, wyrok NSA z dnia 25 października 2005 r., sygn. II OSK 127/05 – orzeczenia publ. w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy zauważyć należy, że ustalony w sprawie stan faktyczny nie wskazuje jednoznacznie, aby opuszczenie przez J. K. lokalu przy ul. [...] w P. miało charakter dobrowolny. Należy bowiem zwrócić uwagę na fakt, że opuszczenie lokalu przez skarżącego powstało na skutek postanowienia z dnia [...] września 2013 r., w którym zastosowano wobec J. K. środek zapobiegawczy w postaci opuszczeni spornego lokalu. Ten stan ustał jednak po wydaniu przez Sąd Rejonowy [...] w P. postanowienia z dnia [...] marca 2014 r., w którym uchylono ten środek zapobiegawczy ze względu na zakończenie postępowania dowodowego w sprawie. Należy ponadto zauważyć, że po uchyleniu środka zabezpieczającego skarżący odwiedza swoją żonę, a więc nie utracił całkowicie kontaktu z lokalem, z którego miałby zostać wymeldowany. Co istotne, w aktach sprawy znajduje się pozew skarżącego o przywrócenie posiadania lokalu mieszkalnego, z którego wynika, że J. K. stara się przed sądem powszechnym o nakazanie pozwanym wydania kluczy do spornego lokalu (k. 34-36 akt admin. organu I instancji). Należy bowiem podkreślić, że skarżący kluczy do mieszkania nie posiada, albowiem jego córka wymieniła zamki w drzwiach. Ten stan rzeczy nie uległ zmianie po wydaniu postanowienia sądu z dnia [...] marca 2014 r., w którym uchylono środek zapobiegawczy. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 lutego 2012 r. o sygn. akt II OSK 2311/10 (publ. w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/) stwierdził, że za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać sytuację, gdy osoba opuściła miejsce pobytu wbrew swej woli i nie skorzystała skutecznie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu w tym żądania skierowania do sądu o nakazanie przywrócenia utraconego posiadania. A contrario, skoro skarżący skorzystał ze środków prawnych w postaci wystąpienia do sądu powszechnego z pozwem o przywrócenie posiadania lokalu mieszkalnego, nie można twierdzić, że opuścił on lokal – jak i przebywa poza nim – dobrowolnie. Reasumując, w ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie materiał zgromadzony przez organy administracji nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że nieobecność J. K. w lokalu mieszkalnym przy ul. [...] w P. miała charakter dobrowolny, o czym świadczą podejmowane przez niego działania prawne zmierzające do uzyskania swobodnego dostępu do przedmiotowego lokalu. Tym samym stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja wdana została z naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynika sprawy bowiem mogło skutkować wymeldowaniem J. K. z naruszeniem przepisu art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Ponownego rozpoznając sprawę organ odwoławczy winien, mając na uwadze ocenę prawną wyrażoną przez Sąd, wyjaśnić jednoznacznie czy opuszczenie przez skarżącego spornego lokalu miało charakter trwały i dobrowolny – czy skarżący wyprowadził się z zamiarem zerwania więzi z tym miejscem pobytu, co stanowi warunek konieczny od orzeczenia wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego w tym lokalu. W tym stanie rzeczy Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. O kosztach Sąd orzekł w punkcie II sentencji wyroku zasądzając od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika skarżącego zwrot kosztów zastępstwa procesowego za pomoc prawną udzieloną przez adwokata ustanowionego z urzędu, na podstawie art. 205 P.p.s.a. i przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013r., poz. 461).