IV SA/Po 483/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 lutego 2012 r. wniosku A. Sz. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A. Sz. na postanowienie Wojewody W. z dnia [...] marca [...] r. nr [...] w przedmiocie grzywny w celu przymuszenia do rozbiórki obiektu postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym Wyrokiem z dnia [...] listopada 2011 r. IV SA/Po 483/11 (dalej wyrok z [...] listopada 2011 r.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej WSA), w sprawie ze skargi A. Sz. (dalej Skarżący) na postanowienie Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] marca 2011 r., nr [...] w przedmiocie grzywny w celu przymuszenia do rozbiórki obiektu, oddalił skargę (k. 39 akt sądowych). Pismem z dnia [...] listopada 2011 r. Skarżący wniósł o sporządzenie oraz doręczenie pisemnego uzasadnienia wyroku (k. 41 akt sądowych). Odpis wyroku z uzasadnieniem i pouczeniem o terminie i sposobie wywiedzenia skargi kasacyjnej doręczono Skarżącemu dnia [...] grudnia 2011 r. (k. 46-49, 51, 55 akt sądowych). Dnia [...] grudnia 2011 r. Skarżący złożył w biurze podawczym WSA wniosek o przyznanie prawa pomocy i o ustanowienie adwokata (k. 53-54 akt sądowych). Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2012 r. IV SA/Po 483/11, referendarz sądowy WSA odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz sądowy wyjaśnił, że Skarżący będąc wezwanym do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie wykonał wezwania w prawidłowy sposób. Skarżący mimo wezwania nie przedłożył: wyciągów z posiadanych kont bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy; dokumentacji finansowej dotyczącej prowadzonej działalności za 2011 r. i nie przedstawił zestawienia wydatków. Brak powyższych informacji, w tym w szczególności dotyczących operacji wykonywanych na koncie w ostatnim czasie, uniemożliwia uznanie przedłożonych informacji za odzwierciedlających rzeczywistą sytuację finansową. Ma to o tyle szczególne znaczenie, że zgodnie z wyjaśnieniami Skarżącego, wydatki na bieżące utrzymanie, oszacowane na kwotę [...] zł, przekraczają wysokość deklarowanego dochodu w kwocie [...] zł netto. Z akt sprawy wynika, że Skarżący decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. uzyskał warunki zabudowy dla inwestycji, polegającej na wzniesieniu budynku usługowego z przeznaczeniem na biura, przewidzianej do realizacji na terenie działki nr [...], ark. [...], obręb U., położonej w P. przy ul. Dz. Oznacza to, że Skarżący będący inwestorem, posiada środki na prowadzenie tej inwestycji, których nie ujawnił w ramach niniejszego postępowania. Referendarz sądowy zwrócił uwagę, że z zeznania podatkowego wynika, że Skarżący spłaca kredyt mieszkaniowy odliczany w zeznaniu podatkowym. Z informacji przedstawionej przez Skarżącego nie wynika jednak miesięczna kwota zobowiązań z tytułu zawartej umowy kredytowej. Spłacanie kredytu mieszkaniowego i prowadzenie inwestycji polegającej na wznoszeniu budynku usługowego, przy braku szczegółowych informacji dotyczących bieżącej sytuacji finansowej oznacza, że nie zachodzi obowiązek uznania przesłanek do przyznania prawa pomocy za uprawdopodobnione. Sąd nie jest obowiązany do prowadzenia własnych ustaleń w sytuacji, gdy Skarżący uchyla się od podania dokładnych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji finansowej albo od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie (k. 76-77 akt sądowych). Pismem z dnia [...] lutego 2012 r. Skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu Skarżący wyjaśnił, że nie ma wystarczających środków na poniesienie kosztów postępowania. Skarżący osiąga mniejsze dochody, niż ponoszone wydatki, będąc wspomaganym finansowo przez rodzinę. Skarżący podkreślił, że od dawna nie jest już właścicielem działki położonej przy ul. Dz. [...], nie jest inwestorem, a poza środkami na życie nie ma środków finansowych, które chciałby inwestować na cudzej działce. Skarżący wniósł o "anulowanie grzywny jako niezasadnej" (k. 83 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, że traci ono moc, a wniosek strony skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu - art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej ppsa). Wniosek ten nie zmierza do weryfikacji wyroku z 17 listopada 2011 r., tylko oceny sytuacji majątkowej Skarżącego z punktu widzenia przesłanek uzyskania prawa pomocy o których stanowi art. 246 § 1 pkt 1 ppsa. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 ppsa, zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa osobie fizycznej może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to winno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z: 15.3.2011 r., II GZ 83/11, Lex nr 783924; 18.6. 2010 r., I FZ 153/10, Lex nr 643195; postanowienie WSA w Krakowie z 03.9.2010 r., I SA/Kr 1195/10, Lex nr 687002). To na wnioskodawcy spoczywa obowiązek szczegółowego określenia swego żądania i wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z: 4.4.2011 r., II FZ 103/11, Lex nr 783800; 22.02.2011 r., II GZ 59/11, Lex nr 783918; B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, LexisNexis 2011 r., s. 737; J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2011 r., s. 618-619 uw. 1-2). Wyjątkowy charakter omawianej instytucji prawnej pociągający za sobą konieczność obiektywizacji sytuacji majątkowej podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy sprawia, że uchylenie się strony od przedstawienia stosownej dokumentacji, bądź też przedstawienie niepełnych bądź sprzecznych ze sobą danych, skutkuje brakiem wystarczających podstaw do jego przyznania. Strona winna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (postanowienie NSA z: 24.3.2011 r., I FZ 17/11, Lex nr 783616; 1.12.2010 r., I GZ 382/10, Lex nr 741371). W interesie strony leży właściwe przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy; do wnioskodawcy należy inicjatywa dowodowa strony (postanowienie NSA z 17.5.2011 r., II GZ 253/11). Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym w takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienie NSA z 14.01.2011 r., II OZ 1361/10, Lex nr 743829). Stosownie do art. 255 ppsa, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku i określenia w sposób pełny, i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy (postanowienie NSA z: 05.10.2011 r., II FZ 540/11, Lex nr 965088; 26.8.2011 r., II FZ 338/11, Lex nr 896349; 06.06.2011 r., II FZ 227/11, Lex nr 821427). Przytoczone poglądy doktryny i orzecznictwa wskazują, że instytucja prawa pomocy umożliwiająca dostęp do sądu dla podmiotów, których nie stać na poniesienie wiążących się z tym kosztów, nie może jednocześnie prowadzić do finansowania na koszt podatników udziału w postępowaniu sądowym tych podmiotów, które posiadają wystarczające środki finansowe, bądź mogłyby je zgromadzić. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszy wniosek podziela przy tym pogląd, że obowiązkiem ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (postanowienie NSA z 23.11.2010 r., II OZ 1155/10, Lex nr 743676). Prócz rzetelnego przedstawienia sytuacji majątkowej przez wnioskodawcę uniemożliwiającej poniesienie kosztów postępowania bez doznania uszczerbku dla utrzymania siebie oraz rodziny, jednym ze składników decydujących o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy pozostaje również sama jego postawa, która winna być nakierowana na samodzielne zdobycie niezbędnych środków finansowych. W rozpoznawanej sprawie Skarżący nie wykazał w przekonujący sposób swej trudnej sytuacji majątkowej, która uniemożliwiłaby Mu w sposób obiektywny uiszczenie wpisu od złożonej skargi w kwocie 100 zł i poniesienie kosztów zastępstwa adwokackiego (240+55,20+17 zł). Ze złożonego dnia 16 grudnia 2011 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że Skarżący jest właścicielem domu o wielkości [...] m2 i mieszkania o powierzchni [...] m2. Skarżący uzyskuje "ok. [...] zł" miesięcznie z wynajmu mieszkania, która to kwota wraz z kwotą [...] zł dochodów netto z tytułu pracy na Uniwersytecie, "prawie w całości pokrywa wydatki bieżące utrzymania domu i rodziny" (k. 53, 75 akt sądowych). Na utrzymaniu Skarżącego pozostaje niepracująca żona – inwalidka, po chorobie nowotworowej i szesnastoletnia córka (nie uzyskujące dochodów). Skarżący prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą i jest zatrudniony na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w P. Mimo wystosowanego przez Sąd precyzyjnego wezwania o uzupełnienie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, Skarżący nie wykazał w wyczerpujący i szczegółowy sposób własnej sytuacji dochodowej i majątkowej (k. 56-58 akt sądowych). Prócz przedłożenia jednego rachunku za gaz z [...] listopada 2011 r. na kwotę [...] zł za okres od 1 września do 02 listopada 2011 r. (k. 74 akt sądowych) Skarżący nie wykazał, jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego (rachunki za energię elektryczną, wodę, telefon, dokumenty potwierdzające wysokość podatku od nieruchomości, opłat czynszowych, ubezpieczenia, bieżącej obsługi zadłużenia). Skarżący nie przedłożył wyciągów i wykazów za okres ostatnich 3 miesięcy ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych Skarżącego i Jego żony ani dokumentów dotyczących lokat i kont. Było to o tyle istotne, że Skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Wyciągi z rachunku bankowego mogłyby unaocznić Sądowi osiągane z tego tytułu zyski szczególnie w sytuacji, gdy Skarżący twierdzi, że w ostatnim roku miał przychody mniejsze o 20-30% (k. 60 akt sądowych – prawdopodobnie Skarżący pisząc w piśmie datowanym "18.01.2012": "składam informację szczegółową o dochodach za rok 2011. W roku 2012 miałem przychody mniejsze o około 20-30%", miał na myśli – odpowiednio - rok 2010, na co wskazuje przedłożenie kserokopii zeznania PIT-36, PIT/0 i PIT/D za 2010 r., i rok 2011, gdy deklarował mniejsze przychody, za rok, co do którego nie jest w stanie "jeszcze podać szczegółowego rozliczenia z PIT-tem"). Skarżący nie wykazał przy tym w jakikolwiek sposób zmniejszenia przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej w porównaniu z wcześniejszymi latami, mimo że zgodnie z doświadczeniem życiowym, prowadząc działalność gospodarczą, na bieżąco prowadzi rachunkowość tej działalności. Z zeznania podatkowego za 2010 r. wynika, że Skarżący osiągnął łączny dochód do opodatkowania (po odjęciu zaliczek na podatek, składek na ubezpieczenie społeczne i odliczeń od dochodu z tytułu wydatków na Internet) w kwocie [...] zł, tj. ponad [...] zł miesięcznie. Skarżący nie wykazał przy tym, że miesięczne wydatki ponoszone na utrzymanie domu wynoszą [...] zł ani też, że jest on wspomagany finansowo (i ewentualnie jakimi kwotami) przez rodzinę (k. 61-75 akt sądowych). Reasumując, Skarżący nie wykonując w prawidłowy sposób wezwania Sądu z dnia [...] stycznia 2012 r., uniemożliwił Sądowi weryfikację Jego sytuacji majątkowej z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, o których stanowi art. 246 §1 pkt 1 ppsa. Należy przy tym dopowiedzieć, że Sąd wziął pod uwagę, że Skarżący nie jest właścicielem działki położonej przy ul. Dz. [...], sprzedając dnia [...] lipca 2010 r. R. P. Sz. udział wynoszący ½ we współwłasności nieruchomości położonej w P., obręb U., gmina P. działki o nr [...] o łącznej powierzchni równej [...] m2, dla której Sąd Rejonowy P.-Stare Miasto w P. Wydział V Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą pod nr [...] za kwotę [...] zł i kwitując ową kwotę (k. 26-28 akt sądowych) i darując pozostałą ½ udziału w tej nieruchomości swej córce I. Z. Sz. dnia [...] listopada 2011 r. – już w toku niniejszego postępowania sądowo administracyjnego, przy czym koszty tego aktu notarialnego wyniosły [...] zł (k. 31-33 akt sądowych). Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ustalone fakty wskazują, że Skarżący może uiścić wpis od skargi kasacyjnej (100 zł) i ustanowić pełnomocnika w osobie adwokata bądź radcy prawnego (w obu poznańskich Izbach samorządu tych zawodów zarejestrowanych jest łącznie ponad 2000 profesjonalistów, uprawnionych do sporządzenia skargi kasacyjnej). Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 ppsa odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym.